“Tôi cứ nghĩ mãi, lỡ cái máy nó bỏ sót thì sao,” người đàn ông 64 tuổi ở Hà Nội nói, tay lật đi lật lại tập kết quả dày cộp. “Họ bảo tầm soát từ A đến Z, không bỏ sót ngóc ngách nào. Nhưng tôi vẫn thấy chưa yên tâm”.
Hồi đầu tháng 5, lo lắng bệnh tật rình rập, ông Nam, tìm hiểu mua gói “Tầm soát ung thư VIP” tại một bệnh viện quốc tế. Gói bao gồm hơn 50 loại xét nghiệm kèm siêu âm, chụp xquang, nội soi… Người tư vấn khẳng định gói khám sẽ tầm soát từ A-Z, “không bỏ sót bất cứ ngóc ngách nào bên trong và bên ngoài cơ thể, giúp phát hiện sớm mọi bất thường để có hướng điều trị kịp thời, nhằm giảm thiểu biến chứng của bệnh tật”. Chi phí cho gói VIP là từ 11.500.000-27.500.000 đồng.
Chị Hương, 42 tuổi, kế toán tại TP HCM, kể mình bắt đầu đi tầm soát định kỳ từ năm ngoái sau khi một người bạn thân phát hiện ung thư gan giai đoạn cuối, dù vẫn đang chạy bộ đều đặn mỗi sáng. Cú sốc đó khiến chị “không thể ngồi yên”.
Người phụ nữ chọn gói “Tầm soát ung thư toàn diện” tại một bệnh viện quốc tế, giá 14,5 triệu đồng. Nhân viên tư vấn cam kết gói khám sẽ “phát hiện sớm mọi bất thường, giảm thiểu biến chứng, kéo dài tuổi thọ”. Danh mục dài hai trang A4 gồm 50 xét nghiệm máu, siêu âm ổ bụng, chụp X-quang ngực, nội soi dạ dày, đo loãng xương, kiểm tra thị lực…
Bác sĩ đọc kết quả phát hiện một chỉ số AFP, marker ung thư gan, cao hơn ngưỡng tham chiếu một chút. Chị được yêu cầu làm thêm MRI gan, chi phí 6 triệu đồng. MRI bình thường. Bác sĩ khác tư vấn thêm sinh thiết “cho chắc”. Chị từ chối, nhưng nỗi lo đã ăn sâu.
“Tôi đi khám để bớt lo. Cuối cùng lo hơn trước khi đi”, chị thở dài.
Nhiều người Việt đang đổ tiền vào các gói tầm soát với kỳ vọng mua được sự “yên tâm tuyệt đối”. Theo khảo sát tháng 6/2023 của Euromonitor International, 46% người tiêu dùng Việt Nam có kế hoạch tăng chi tiêu cho các sản phẩm và dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Thị trường tràn lan các gói khám với những lời quảng cáo “Tầm soát từ A đến Z”, “Công nghệ Nhật Bản”, “Phát hiện sớm 100%”, giá dao động từ vài chục đến cả trăm triệu đồng.
“Nhu cầu chăm sóc sức khỏe chủ động không có gì sai”, bác sĩ Ngô Văn Tỵ, Khoa Ung bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nói, thêm rằng đây là xu hướng đáng khuyến khích. Các bằng chứng y học đã chứng minh lợi ích của một số sàng lọc cụ thể như đo huyết áp định kỳ cho người trên 18 tuổi, xét nghiệm đường huyết từ tuổi 35, nội soi đại trực tràng và chụp nhũ ảnh từ tuổi 45 đến 50, xét nghiệm Pap smear hoặc HPV cho phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.
“Vấn đề nằm ở chỗ ranh giới giữa tầm soát có căn cứ khoa học và tầm soát bán theo nỗi sợ đang ngày càng bị xóa nhòa”, ông Tỵ nhận định. “Không có một xét nghiệm máu hay một lần chụp chiếu nào có thể quét sạch mọi rủi ro bệnh tật trong cơ thể”.
Tầm soát là công cụ của y học dự phòng, nhưng chỉ phát huy tác dụng khi áp dụng đúng đối tượng, đúng thời điểm, đúng phương pháp. Khi thông tin y tế bị thương mại hóa, nguyên tắc đó dễ bị gạt sang một bên.
PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế Công cộng, Đại học Y Dược TP.HCM, cùng quan điểm khi cho rằng ranh giới giữa cung cấp thông tin sức khỏe và lợi dụng nỗi sợ của bệnh nhân để kinh doanh đang ngày càng mong manh. Hệ quả không chỉ là tiền mất tật mang. PGS Dũng chỉ ra siêu âm tuyến giáp đại trà cho người không có yếu tố nguy cơ, hay lạm dụng các dấu ấn sinh học để chẩn đoán ung thư, là những can thiệp không chỉ vô ích mà còn gây hại. Kết quả dương tính giả đẩy người bệnh vào vòng xoáy lo âu, rồi phải chịu thêm các thủ thuật chẩn đoán và điều trị xâm lấn hoàn toàn không cần thiết. Nguy hiểm hơn, cảm giác “đã tầm soát xong” tạo ra tâm lý an tâm giả tạo, khiến người ta dễ bỏ qua các dấu hiệu bệnh lý thực sự xuất hiện về sau.
Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, chứng kiến điều này thường xuyên trong phòng khám. Nhiều bệnh nhân đến không phải để điều trị, mà để làm lại các xét nghiệm đã thực hiện ở nơi khác, hoặc yêu cầu gói tầm soát toàn thân dù không có chỉ định lâm sàng rõ ràng.
“Điều này không chỉ gây tốn kém cho người đi khám, mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của những bệnh nhân đang thực sự cần điều trị kịp thời”, ông nói.
PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nhận diện thêm một vấn đề khác từ phía hệ thống là không ít bác sĩ lạm dụng chỉ định xét nghiệm cận lâm sàng, chụp chiếu, thậm chí phẫu thuật. Trong khi đó, bước thăm khám lâm sàng cơ bản, vốn là nền tảng của chẩn đoán, lại bị xem nhẹ. Nghịch lý là kết quả xét nghiệm, dù đắt tiền và nghe có vẻ khách quan, cũng không thể tuyệt đối chính xác nếu tách rời khỏi đánh giá lâm sàng của bác sĩ.
“Người bệnh cần tỉnh táo để không sa bẫy xét nghiệm và tầm soát tràn lan”, ông khuyến cáo.
Ở cấp độ hệ thống, PGS.TS.BS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Y tế Dự phòng, nhấn mạnh vai trò không thể thay thế của y tế cơ sở, đặc biệt trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm 70% nguyên nhân tử vong tại Việt Nam. Theo ông, một trạm y tế giỏi không phải là nơi chữa được bệnh khó, mà là nơi nắm rõ trên địa bàn có bao nhiêu người cao huyết áp, bao nhiêu người tiểu đường, để theo dõi và quản lý sức khỏe liên tục, lâu dài.
Các chuyên gia đồng thuận không phải là “khám ít đi mà là khám đúng hơn”. Chụp nhũ ảnh định kỳ cho phụ nữ từ 40 đến 50 tuổi. Xét nghiệm Pap smear hoặc HPV theo chu kỳ. Nội soi hoặc xét nghiệm phân từ tuổi 45 đến 50 để tầm soát ung thư đại trực tràng.
Khi đến gặp bác sĩ, bệnh nhân nên cung cấp đầy đủ tiền sử bệnh, triệu chứng hiện tại và các mối lo cụ thể, thay vì tự yêu cầu những máy móc hiện đại nhất. Và nếu lo ngại mắc một bệnh cụ thể, hãy nói thẳng với bác sĩ, không phải nài nỉ một xét nghiệm nhất định.
“Nhu cầu tầm soát là của người bệnh, nhưng chỉ nên làm những xét nghiệm thực sự cần thiết cho từng cá nhân, và cần tỉnh táo trước ma trận kinh doanh để không mất tiền oan”, bác sĩ Tỵ nói.
Yoga là phương pháp rèn luyện kết hợp giữa các tư thế vận động, kiểm soát hơi thở và thiền định, có nguồn gốc từ Ấn Độ. Trong cuộc sống bận rộn, yoga mang đến những khoảng lặng giúp người tập kết nối với bản thân. Theo thời gian, việc tập trung vào từng chuyển động và hơi thở có thể mang lại những thay đổi tích cực cho tâm trí và cảm xúc.
Nhiều người thường xuyên bị phân tâm bởi điện thoại, công việc hoặc tiếng ồn xung quanh. Theo The Times of India, bài tập yoga giúp cải thiện khả năng tập trung bằng cách hướng người tập chú ý vào hơi thở, chuyển động và cảm nhận cơ thể.
Theo thời gian, người tập có thể nhạy hơn với các tín hiệu của cơ thể như căng thẳng, mệt mỏi hoặc nhu cầu nghỉ ngơi. Điều này góp phần nâng cao nhận thức về bản thân, hỗ trợ điều hòa cảm xúc và duy trì trạng thái tinh thần ổn định hơn.
Giảm căng thẳng và lo âu
Những cảm xúc tiêu cực kéo dài có thể ảnh hưởng đến cả thể chất lẫn tinh thần. Việc tập trung vào hơi thở và chuyển động cơ thể trong quá trình tập yoga giúp người tập thư giãn, giảm căng thẳng và giải tỏa áp lực.
Theo Healthline, yoga có thể giúp giảm căng thẳng, lo âu và các triệu chứng trầm cảm. Tác dụng này không chỉ đến từ các động tác vận động mà còn từ việc kết hợp kiểm soát hơi thở và thiền định trong quá trình tập luyện.
Một số nghiên cứu cũng cho thấy các bài tập hít thở sâu và thư giãn trong yoga có thể làm dịu hệ thần kinh, từ đó giảm cảm giác lo âu kéo dài.
Tăng khả năng tập trung
Sự phân tâm từ công việc, điện thoại và mạng xã hội khiến nhiều người khó duy trì sự tập trung trong thời gian dài. Theo Verywell Mind, yoga có thể cải thiện khả năng chú ý nhờ rèn luyện thói quen tập trung vào một đối tượng cụ thể như hơi thở hoặc chuyển động cơ thể. Thực hành thường xuyên giúp giảm xao nhãng và nâng cao khả năng tập trung trong học tập, công việc và sinh hoạt hằng ngày.
Cải thiện chất lượng giấc ngủ
Căng thẳng kéo dài có thể khiến nhiều người khó ngủ hoặc ngủ không sâu giấc. Yoga giúp cơ thể và tâm trí thư giãn thông qua các bài tập hít thở, kéo giãn và tập trung vào hiện tại.
Tập yoga thường xuyên còn hỗ trợ người tập đi vào giấc ngủ nhanh hơn, ngủ ngon, sâu hơn. Tác dụng này được cho là liên quan đến khả năng giảm căng thẳng cũng như làm dịu hệ thần kinh.
Hòa chung không khí của Ngày Sức khỏe toàn dân 7.4, từ sáng sớm, đoàn y bác sĩ Bệnh viện Nhi đồng 2 đã có mặt và phối hợp địa phương triển khai công tác khám chữa bệnh.
Thông qua chương trình, trẻ em tại xã Phú Giáo được đánh giá dinh dưỡng, khám tổng quát toàn diện, siêu âm tầm soát tim và tư vấn tim bẩm sinh.
Theo các bác sĩ, việc tầm soát dị tật trẻ em, đặc biệt khi dị tật tim bẩm sinh chiếm tỷ lệ khá cao (0,8 - 1%), là vô cùng cần thiết.
Thầy thuốc ưu tú, bác sĩ chuyên khoa 2 Trịnh Hữu Tùng, Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 2, Trưởng đoàn công tác, cho biết ngay sau khi tiếp nhận chỉ đạo từ ngành y tế, bệnh viện đã chủ động chuẩn bị và sẵn sàng triển khai nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe toàn dân.
Cùng đi còn có thạc sĩ Phạm Lạc Thư, Chủ tịch Công đoàn bệnh viện; bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Thị Ngọc Phượng, Phó chủ tịch Công đoàn bệnh viện, cùng trưởng, phó các khoa và khoảng 30 nhân viên y tế bệnh viện.
Không chỉ là một chương trình khám bệnh, hành trình đến Phú Giáo còn thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm và y đức của đội ngũ thầy thuốc.
Song hành với hoạt động khám, chữa bệnh, chương trình còn trao tặng nhiều phần quà ý nghĩa cho các em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn. Những việc làm thiết thực này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng cho gia đình mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách giữa bệnh viện và cộng đồng, mở ra cơ hội được chăm sóc sức khỏe tốt hơn cho trẻ em ở những khu vực còn nhiều thiếu thốn.
Ngày Sức khỏe toàn dân 7.4 với chủ đề “Chủ động phòng bệnh - Vì một Việt Nam khỏe mạnh” cho thấy định hướng rõ ràng của ngành y tế trong giai đoạn hiện nay. Theo đó, trọng tâm đang dần chuyển từ điều trị sang chủ động phòng bệnh, hướng đến mục tiêu mọi người dân đều có thể tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng, công bằng và bền vững.
Theo danh sách xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực dược - mỹ phẩm vừa được Phòng Kiểm tra - Pháp chế, Sở Y tế TP HCM, công bố, nhiều cơ sở bán lẻ thuốc bị phạt vì vi phạm quy định về kinh doanh dược. Trong đó, phổ biến là hành vi bán thuốc kê đơn khi không có đơn thuốc.
Một nhà thuốc thuộc hệ thống Pharmacity tại phường Tân Sơn Hòa bị phạt 30 triệu đồng do bán thuốc kê đơn khi không có đơn thuốc. Cùng hành vi, nhà thuốc tây Phú Châu ở phường Tân Hưng bị phạt 17,5 triệu đồng.
Mức phạt cao nhất trong đợt này thuộc về nhà thuốc tây Hải Châu tại phường Hiệp Bình, với tổng số tiền 39 triệu đồng. Theo kết luận của cơ quan chức năng, cơ sở này có nhiều vi phạm như người chịu trách nhiệm chuyên môn vắng mặt trong thời gian hoạt động không thuộc trường hợp được phép; không cách ly, biệt trữ thuốc không đạt chất lượng, hết hạn sử dụng, bị thu hồi hoặc không rõ nguồn gốc. Nơi này cũng bán thuốc kê đơn mà không có đơn của bác sĩ.
Ngoài ra, nhà thuốc Mỹ Châu 6 tại phường Bình Hưng Hòa bị phạt 19 triệu đồng vì người chịu trách nhiệm chuyên môn vắng mặt trong thời gian hoạt động và không có biện pháp cách ly hoặc để ở khu vực biệt trữ đối với thuốc không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
Nhà thuốc Hiếu Nghĩa Pharma phường Tân Hưng bị xử phạt 22,5 triệu đồng do không duy trì điều kiện bảo quản thuốc, kho bảo quản không đúng hồ sơ đăng ký và không cách ly thuốc không rõ nguồn gốc. Trong khi đó, quầy thuốc Quỳnh Trâm tại xã Minh Thạnh bị xử phạt 4 triệu đồng vì người hành nghề chưa hoàn thành chương trình đào tạo, cập nhật kiến thức chuyên môn về dược trong thời hạn ba năm theo quy định.
Theo Sở Y tế TP HCM, việc công khai các quyết định xử phạt nhằm tăng tính minh bạch, đồng thời chấn chỉnh hoạt động kinh doanh dược trên địa bàn. Ngành y tế thành phố thời gian qua liên tục tăng cường thanh tra, kiểm tra các nhà thuốc, đặc biệt đối với hành vi bán thuốc kê đơn không có đơn nhằm hạn chế tình trạng sử dụng thuốc không hợp lý, góp phần bảo đảm an toàn cho người bệnh.
Theo quy định, thuốc kê đơn chỉ được bán theo đơn thuốc được bác sĩ kê, đúng loại thuốc, đúng liều lượng, đúng bệnh cần điều trị. Bệnh nhân cũng phải uống thuốc kê đơn theo đúng chỉ định của bác sĩ để đạt hiệu quả điều trị và tránh những biến chứng hay ảnh hưởng nguy hiểm sức khỏe.
