“Tôi cứ nghĩ mãi, lỡ cái máy nó bỏ sót thì sao,” người đàn ông 64 tuổi ở Hà Nội nói, tay lật đi lật lại tập kết quả dày cộp. “Họ bảo tầm soát từ A đến Z, không bỏ sót ngóc ngách nào. Nhưng tôi vẫn thấy chưa yên tâm”.
Hồi đầu tháng 5, lo lắng bệnh tật rình rập, ông Nam, tìm hiểu mua gói “Tầm soát ung thư VIP” tại một bệnh viện quốc tế. Gói bao gồm hơn 50 loại xét nghiệm kèm siêu âm, chụp xquang, nội soi… Người tư vấn khẳng định gói khám sẽ tầm soát từ A-Z, “không bỏ sót bất cứ ngóc ngách nào bên trong và bên ngoài cơ thể, giúp phát hiện sớm mọi bất thường để có hướng điều trị kịp thời, nhằm giảm thiểu biến chứng của bệnh tật”. Chi phí cho gói VIP là từ 11.500.000-27.500.000 đồng.
Chị Hương, 42 tuổi, kế toán tại TP HCM, kể mình bắt đầu đi tầm soát định kỳ từ năm ngoái sau khi một người bạn thân phát hiện ung thư gan giai đoạn cuối, dù vẫn đang chạy bộ đều đặn mỗi sáng. Cú sốc đó khiến chị “không thể ngồi yên”.
Người phụ nữ chọn gói “Tầm soát ung thư toàn diện” tại một bệnh viện quốc tế, giá 14,5 triệu đồng. Nhân viên tư vấn cam kết gói khám sẽ “phát hiện sớm mọi bất thường, giảm thiểu biến chứng, kéo dài tuổi thọ”. Danh mục dài hai trang A4 gồm 50 xét nghiệm máu, siêu âm ổ bụng, chụp X-quang ngực, nội soi dạ dày, đo loãng xương, kiểm tra thị lực…
Bác sĩ đọc kết quả phát hiện một chỉ số AFP, marker ung thư gan, cao hơn ngưỡng tham chiếu một chút. Chị được yêu cầu làm thêm MRI gan, chi phí 6 triệu đồng. MRI bình thường. Bác sĩ khác tư vấn thêm sinh thiết “cho chắc”. Chị từ chối, nhưng nỗi lo đã ăn sâu.
“Tôi đi khám để bớt lo. Cuối cùng lo hơn trước khi đi”, chị thở dài.
Nhiều người Việt đang đổ tiền vào các gói tầm soát với kỳ vọng mua được sự “yên tâm tuyệt đối”. Theo khảo sát tháng 6/2023 của Euromonitor International, 46% người tiêu dùng Việt Nam có kế hoạch tăng chi tiêu cho các sản phẩm và dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Thị trường tràn lan các gói khám với những lời quảng cáo “Tầm soát từ A đến Z”, “Công nghệ Nhật Bản”, “Phát hiện sớm 100%”, giá dao động từ vài chục đến cả trăm triệu đồng.
“Nhu cầu chăm sóc sức khỏe chủ động không có gì sai”, bác sĩ Ngô Văn Tỵ, Khoa Ung bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nói, thêm rằng đây là xu hướng đáng khuyến khích. Các bằng chứng y học đã chứng minh lợi ích của một số sàng lọc cụ thể như đo huyết áp định kỳ cho người trên 18 tuổi, xét nghiệm đường huyết từ tuổi 35, nội soi đại trực tràng và chụp nhũ ảnh từ tuổi 45 đến 50, xét nghiệm Pap smear hoặc HPV cho phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.
“Vấn đề nằm ở chỗ ranh giới giữa tầm soát có căn cứ khoa học và tầm soát bán theo nỗi sợ đang ngày càng bị xóa nhòa”, ông Tỵ nhận định. “Không có một xét nghiệm máu hay một lần chụp chiếu nào có thể quét sạch mọi rủi ro bệnh tật trong cơ thể”.
Tầm soát là công cụ của y học dự phòng, nhưng chỉ phát huy tác dụng khi áp dụng đúng đối tượng, đúng thời điểm, đúng phương pháp. Khi thông tin y tế bị thương mại hóa, nguyên tắc đó dễ bị gạt sang một bên.
PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế Công cộng, Đại học Y Dược TP.HCM, cùng quan điểm khi cho rằng ranh giới giữa cung cấp thông tin sức khỏe và lợi dụng nỗi sợ của bệnh nhân để kinh doanh đang ngày càng mong manh. Hệ quả không chỉ là tiền mất tật mang. PGS Dũng chỉ ra siêu âm tuyến giáp đại trà cho người không có yếu tố nguy cơ, hay lạm dụng các dấu ấn sinh học để chẩn đoán ung thư, là những can thiệp không chỉ vô ích mà còn gây hại. Kết quả dương tính giả đẩy người bệnh vào vòng xoáy lo âu, rồi phải chịu thêm các thủ thuật chẩn đoán và điều trị xâm lấn hoàn toàn không cần thiết. Nguy hiểm hơn, cảm giác “đã tầm soát xong” tạo ra tâm lý an tâm giả tạo, khiến người ta dễ bỏ qua các dấu hiệu bệnh lý thực sự xuất hiện về sau.
Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, chứng kiến điều này thường xuyên trong phòng khám. Nhiều bệnh nhân đến không phải để điều trị, mà để làm lại các xét nghiệm đã thực hiện ở nơi khác, hoặc yêu cầu gói tầm soát toàn thân dù không có chỉ định lâm sàng rõ ràng.
“Điều này không chỉ gây tốn kém cho người đi khám, mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của những bệnh nhân đang thực sự cần điều trị kịp thời”, ông nói.
PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nhận diện thêm một vấn đề khác từ phía hệ thống là không ít bác sĩ lạm dụng chỉ định xét nghiệm cận lâm sàng, chụp chiếu, thậm chí phẫu thuật. Trong khi đó, bước thăm khám lâm sàng cơ bản, vốn là nền tảng của chẩn đoán, lại bị xem nhẹ. Nghịch lý là kết quả xét nghiệm, dù đắt tiền và nghe có vẻ khách quan, cũng không thể tuyệt đối chính xác nếu tách rời khỏi đánh giá lâm sàng của bác sĩ.
“Người bệnh cần tỉnh táo để không sa bẫy xét nghiệm và tầm soát tràn lan”, ông khuyến cáo.
Ở cấp độ hệ thống, PGS.TS.BS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Y tế Dự phòng, nhấn mạnh vai trò không thể thay thế của y tế cơ sở, đặc biệt trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm 70% nguyên nhân tử vong tại Việt Nam. Theo ông, một trạm y tế giỏi không phải là nơi chữa được bệnh khó, mà là nơi nắm rõ trên địa bàn có bao nhiêu người cao huyết áp, bao nhiêu người tiểu đường, để theo dõi và quản lý sức khỏe liên tục, lâu dài.
Các chuyên gia đồng thuận không phải là “khám ít đi mà là khám đúng hơn”. Chụp nhũ ảnh định kỳ cho phụ nữ từ 40 đến 50 tuổi. Xét nghiệm Pap smear hoặc HPV theo chu kỳ. Nội soi hoặc xét nghiệm phân từ tuổi 45 đến 50 để tầm soát ung thư đại trực tràng.
Khi đến gặp bác sĩ, bệnh nhân nên cung cấp đầy đủ tiền sử bệnh, triệu chứng hiện tại và các mối lo cụ thể, thay vì tự yêu cầu những máy móc hiện đại nhất. Và nếu lo ngại mắc một bệnh cụ thể, hãy nói thẳng với bác sĩ, không phải nài nỉ một xét nghiệm nhất định.
“Nhu cầu tầm soát là của người bệnh, nhưng chỉ nên làm những xét nghiệm thực sự cần thiết cho từng cá nhân, và cần tỉnh táo trước ma trận kinh doanh để không mất tiền oan”, bác sĩ Tỵ nói.
Bác sĩ Namratha Upadhya P Y, chuyên gia nội tiết nhi tại Bệnh viện Manipal Yeshwanthpur (Ấn Độ), cho biết khi ăn nhiều thực phẩm giàu carbohydrate tinh chế như bánh mì trắng, bánh ngọt, kẹo và nước ngọt, cơ thể sẽ tiết ra insulin khiến đường huyết tăng vọt.
Tuy nhiên, đường huyết tăng nhanh nhưng cũng hạ xuống sớm, khiến bạn nhanh đói và dễ rơi vào vòng lặp thèm đồ ngọt để bù năng lượng.
Khi căng thẳng, cơ thể giải phóng hormone stress làm tăng cảm giác thèm ăn, đặc biệt là các thực phẩm giàu năng lượng như đồ ngọt. Thiếu ngủ cũng làm rối loạn các hormone kiểm soát cảm giác đói - no, khiến bạn dễ thèm ngọt hơn vào ngày hôm sau.
Ngoài ra, việc thèm đồ ngọt còn liên quan đến “hệ thống khen thưởng” của não bộ. Khi ăn đồ ngọt, não tiết ra dopamine - một chất tạo cảm giác dễ chịu.
“Sau khi ăn đồ ngọt, não bắt đầu liên kết cảm giác vui vẻ với thực phẩm có đường. Vì vậy, khi căng thẳng, mệt mỏi hoặc có cảm xúc tiêu cực, bạn dễ tìm đến đồ ngọt vì não nhớ rằng những thực phẩm đó có thể mang lại cảm giác dễ chịu tạm thời”, bác sĩ Upadhya giải thích.
Với nhiều người, chìa khóa để kiểm soát cơn thèm đường không nằm ở việc kiêng khem khắt khe, mà ở việc duy trì nhịp sinh hoạt lành mạnh cho cả thể chất lẫn tinh thần. Các chuyên gia cho rằng không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn đường, mà quan trọng là xây dựng thói quen ăn uống cân bằng, tránh để quá đói và giữ đường huyết ổn định.
Mọi người có thể áp dụng những thay đổi lối sống đơn giản dưới đây để kiểm soát cơn thèm đường và duy trì năng lượng ổn định suốt ngày, theo India Today (Ấn Độ):
Theo thông tin từ gia đình, GS Nguyễn Đình Hối qua đời do tuổi cao, sức yếu. Trên trang cá nhân, PGS.TS.BS Nguyễn Hoàng Bắc, con trai ông, nghẹn ngào viết lời tiễn biệt: "Bố ơi, vậy là bố đã xa mẹ, xa chúng con, xa các cháu, xa đồng nghiệp và bao học trò thân thương".
Dòng chia sẻ nhanh chóng nhận được nhiều lời chia buồn từ đồng nghiệp, học trò và giới y khoa. Nhiều người nhắc đến GS Nguyễn Đình Hối như một người thầy lớn, mẫu mực về y đức và có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều thế hệ bác sĩ Việt Nam, một biểu tượng của y đức và tinh thần tận hiến cho ngành y.
Sinh năm 1934 tại Thanh Hóa, GS Nguyễn Đình Hối tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội năm 1960. Trong hơn sáu thập niên gắn bó với ngành y, ông ghi dấu ấn trên cả ba vai trò gồm nhà giáo, nhà quản lý và thầy thuốc.
Từ năm 1993 đến 2007, ông giữ cương vị Hiệu trưởng Đại học Y Dược TP HCM, góp phần quan trọng vào sự phát triển của một trong những cơ sở đào tạo y khoa hàng đầu cả nước. Ông là người tiên phong đặt nền móng cho mô hình Trường - Viện tại Việt Nam, kết hợp đào tạo, nghiên cứu và điều trị trong cùng một hệ thống.
Ông cũng là giám đốc đầu tiên của Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM. Dưới sự dẫn dắt của ông, bệnh viện phát triển thành trung tâm y tế kết hợp giảng dạy - nghiên cứu - điều trị uy tín, tạo ảnh hưởng sâu rộng đến sự phát triển của ngành y Việt Nam.
Trong sự nghiệp đào tạo, GS Hối hướng dẫn nhiều luận án tiến sĩ, chuyên khoa cấp 2, thạc sĩ cùng nhiều luận văn chuyên khoa khác. Ông chủ biên 10 giáo trình, 5 sách chuyên khảo, chủ nhiệm nhiều đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước, cấp Bộ và công bố hơn 70 báo cáo khoa học.
Ông còn đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong các hội đồng chuyên môn và hội nghề nghiệp như Chủ tịch Hội đồng Khoa học Kỹ thuật Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Hiệu trưởng các trường đại học y dược, Chủ tịch Hội đồng Chức danh Giáo sư ngành Y học Việt Nam, Phó chủ tịch Hội Ngoại khoa Việt Nam và Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam.
Trong vai trò lãnh đạo các hội nghề nghiệp, ông thúc đẩy nhiều hoạt động nghiên cứu khoa học, tổ chức hội thảo, trao đổi chuyên môn và mở rộng hợp tác quốc tế, góp phần nâng cao vị thế y học Việt Nam.
Năm 2025, GS Nguyễn Đình Hối được trao giải "Thành tựu trọn đời" tại Hội nghị Quản lý Bệnh viện châu Á lần thứ 24, ghi nhận những đóng góp nổi bật đối với y tế Việt Nam và khu vực. Ông là bác sĩ Việt Nam thứ tư nhận vinh dự này.
Trong suốt cuộc đời cống hiến, GS Nguyễn Đình Hối - Huy hiệu 55 năm tuổi Đảng - được trao nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhì (1985), danh hiệu Nhà giáo Nhân dân (1996), Huân chương Lao động hạng Nhì (2002, 2009), Giải thưởng Tôn Thất Tùng (2004) và Giải thưởng Khoa học sáng tạo công nghệ (2006), ghi nhận những đóng góp to lớn của ông đối với sự phát triển của ngành ngoại khoa và nền y học Việt Nam.
Sự ra đi của GS Nguyễn Đình Hối để lại khoảng trống lớn trong nền y học nước nhà, đặc biệt với những thế hệ bác sĩ từng được ông dìu dắt, truyền nghề và truyền cảm hứng.
Ngày 8-5, Tuổi Trẻ Online đã đăng tải loạt bài "giải cơ phòng đột quỵ" của Trung tâm trị liệu T.T. (TP.HCM) với giá hàng chục triệu đồng, nhiều bạn đọc bày tỏ bức xúc trước cách tư vấn kiểu hù dọa, gây hoang mang cho người bệnh để gợi ý các gói "giải cơ chuyên sâu" giá cao và đề nghị cơ quan chức năng sớm vào cuộc kiểm tra.
Theo ghi nhận, các trang TikTok, Facebook và YouTube của Trung tâm trị liệu T.T. đều "biến mất". Tại cơ sở trên đường Nguyễn Oanh (quận Gò Vấp, TP.HCM), biển hiệu trung tâm cũng đã tháo dỡ từ chiều 8-5.
Nhiều độc giả cho rằng đây là chiêu trò thổi phồng bệnh tật, đánh vào tâm lý lo sợ đột quỵ của người dân để tư vấn và đã có độc giả cho biết bản thân từng là nạn nhân với kịch bản tư vấn tương tự.
Độc giả có địa chỉ email leng****@gmail.com bức xúc: "Trời ơi, mình vừa mới đi chỗ này về, bữa giờ cũng nghi nghi lừa đảo rồi. Tới nơi cũng được một bạn nữ đưa lên gặp bác sĩ và cũng bị nói y chang vậy luôn.
Họ kêu chân cao thấp, rồi tùm lum bệnh hết, xong tư vấn mua liệu trình mười mấy triệu. May mình tỉnh táo kêu đi 4 buổi thôi coi hết không rồi mua tiếp. Mình đã mất 3,2 triệu đồng mà có hết đâu".
Độc giả này cho biết thêm, sau này đi bệnh viện siêu âm hóa ra mới biết bản thân bị viêm gân trên gai, viêm dây chằng bả vai chứ không phải hù dọa đột quỵ như quảng cáo. Do lúc đầu tê yếu tay mà lại coi trúng cái clip nên không đi bệnh viện mà vô trung tâm trên.
Bạn đọc Khánh An cho hay: "Mình cũng vừa xong 1 gói ở đây hết 14 triệu đồng, mới đầu có tác dụng cũng được, nhưng đến 2 liệu trình cuối, kỹ thuật viên cứ chèo kéo gói bảo dưỡng 8 triệu cho 10 buổi.
Mình thấy không ổn nên không đồng ý tiếp tục. Hôm nay thấy đăng bài mà giật mình, mong cơ quan chức năng sớm can thiệp để đừng ai bị lừa như mình nữa".
"Đây rõ ràng là những chiêu trò thổi phồng bệnh tật để đánh vào tâm lý sợ hãi của người dân, đặc biệt là người lớn tuổi", độc giả An bày tỏ.
Đồng quan điểm, bạn đọc Vy cho rằng bác sĩ thật sự không bao giờ dùng lời lẽ dọa dẫm để ép khách đóng tiền.
Trong khi đó, độc giả Anh lên tiếng: "Thật nhẫn tâm khi dùng sức khỏe và nỗi sợ đột quỵ của người khác để làm giàu".
Độc giả Duy cho rằng đây "không phải khám bệnh mà là hành vi lừa đảo có tổ chức". "Đây là chiêu trò thao túng tâm lý xong lùa gà, tội lừa đảo", bạn đọc Hùng bình luận.
Bạn đọc có địa chỉ email trie****@gmail.com nhận định: "Pháp luật cần mạnh mẽ nghiêm trị các hành vi lừa đảo này. Thực tế hiện nay trên mạng tràn lan các thông tin về chữa bệnh không dùng thuốc, tập vật lý trị liệu, massage, bấm huyệt, các loại thuốc Đông, Nam y không rõ nguồn gốc. Vấn đề là nhiều tài khoản quảng cáo chữa bệnh đó không hề là bác sĩ, thầy thuốc. Mong chính quyền quan tâm vấn đề này".
Cùng quan điểm, bạn đọc có tài khoản Pháp Luật cho biết thêm hiện nay trên YouTube có rất nhiều video về đột quỵ gây hoang mang cho người dân, đề nghị cơ quan chức năng rà soát và xử lý các kênh này.
"Ngành y tế cần có giải pháp dọn dẹp triệt để các kênh giả mạo hù dọa và lừa đảo người bệnh. Trên mạng đầy rẫy quảng cáo trị bá bệnh, người làm ngành y xem là biết ngay quảng cáo lừa. Vấn đề là có chủ động phát hiện, xử lý sớm hay khi báo chí lên tiếng thì mới vào cuộc", ý kiến bạn đọc Hoàng Phương phân tích.
Bạn đọc Thanh Tuyền cũng kiến nghị cần phải xem xét, xử nghiêm hành vi lừa đảo trắng trợn, lợi dụng tâm lý sợ đột quỵ của người dân để trấn lột tiền.
Bạn đọc votu****@gmail.com mong cơ quan chức năng cần kiểm tra gấp nơi này, không có giấy phép hành nghề sao lại được hoạt động và điều trị như vậy.
Bên cạnh đó, bạn đọc Tín Nghĩa Chánh thắc mắc: "Bệnh viện hoàn toàn không thiếu, cộng với chương trình thăm khám điều trị được ngành y tế TP tổ chức. Vì sao người bệnh không tìm đến chữa trị, lại dễ dàng tin những thủ đoạn chữa trị tiền mất tật mang như vậy, dù truyền thông y tế thường xuyên nhắc nhở, cảnh báo?".
Từ đó, bạn đọc Chi đưa ra lời khuyên, để đảm bảo cho sức khỏe của mình, người dân nên tìm đến các bệnh viện phục hồi chức năng chính quy để được điều trị đúng cách với chi phí minh bạch.
"Theo kinh nghiệm, quý bệnh nhân, người thân nên đưa người bệnh đến nơi khám bệnh, bệnh viện uy tín để kiểm tra sức khỏe là tốt nhất. Tránh những trường hợp tiền mất, bệnh không khỏi và cơ sở khám bệnh dính tới pháp lý nữa", bạn đọc có tài khoản Cơ Hội đưa ra lời khuyên.
