Ngày 11/5, PGS.TS.BS Phạm Văn Quang, Trưởng khoa Hồi sức tích cực chống độc, Bệnh viện Nhi đồng 1, cho biết bệnh nhi nhập viện trong tình trạng sốc sốt xuất huyết Dengue nặng, suy hô hấp, huyết động không ổn định và tổn thương gan nghiêm trọng với men gan tăng hơn 3.000 UI/L, gấp 100 lần bình thường.
Trước đó, bé gái ngụ Đồng Tháp sốt cao liên tục 5 ngày, kèm nôn ói, đau bụng nên nhập bệnh viện địa phương tại Tiền Giang. Các bác sĩ chẩn đoán sốc sốt xuất huyết Dengue ngày thứ 5 trên nền dư cân béo phì. Xét nghiệm cho thấy tình trạng cô đặc máu nặng với hematocrit tăng đến 53%. Được truyền dịch chống sốc tích cực, men gan của bệnh nhi vẫn tăng rất nhanh nên được chuyển khẩn đến TP HCM.
Ngay khi nhập viện, bệnh nhi được hỗ trợ hô hấp, chống sốc bằng albumin rồi chuyển vào khoa Hồi sức tích cực chống độc. Tại đây, bé tiếp tục được thở NCPAP, truyền albumin để hạn chế tổn thương gan, đồng thời truyền máu và các chế phẩm máu nhằm ổn định rối loạn đông máu.
Dù huyết động cải thiện, bệnh nhi vẫn sốt cao liên tục, tổn thương gan tiếp tục nặng lên. Các xét nghiệm chuyên sâu sau đó phát hiện bé mắc hội chứng thực bào máu với phản ứng viêm rất cao. Chỉ số ferritin tăng gần 50.000 µg/L, trong khi mức trên 500 µg/L đã có thể gợi ý tình trạng tăng phản ứng viêm nặng.
Các bác sĩ Hồi sức và Huyết học lập tức hội chẩn, quyết định dùng Dexamethasone để kiểm soát phản ứng viêm quá mức trong sốt xuất huyết Dengue. Sau 24 giờ điều trị, bệnh nhi bắt đầu hạ sốt, tổn thương gan tạm ổn định. Sau một tuần hồi sức tích cực, chức năng hô hấp, tuần hoàn, gan, thận và đông máu của bé dần trở về bình thường. Hiện bệnh nhi tỉnh táo, ăn uống được và dự kiến xuất viện trong vài ngày tới.
Theo PGS Quang, tăng phản ứng viêm nặng hay hội chứng thực bào máu liên quan sốt xuất huyết Dengue là biến chứng hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm, có thể gây suy gan, suy thận, rối loạn đông máu dẫn đến tử vong, nhất là ở trẻ bị sốc nặng.
Bác sĩ cảnh báo sốt xuất huyết đã vào mùa, vài tuần gần đây khoa liên tiếp tiếp nhận trẻ sốc sốt xuất huyết kèm suy đa cơ quan. Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám sớm nếu sốt 2-3 ngày, nhất là khi kèm chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nổi chấm xuất huyết, đau bụng hoặc nôn ói nhiều.
Bác sĩ Lương Trình Siêu, Trưởng khoa Tiêu hóa và Gan mật tại Bệnh viện Quản lý Sức khỏe Bắc Đầu (Đài Loan), mới đây chia sẻ trường hợp một thanh niên có thói quen uống trà sữa gần như mỗi ngày, đồng thời thích ăn đồ ngọt và ăn đêm. Trong một lần kiểm tra sức khỏe, chỉ số men gan (GPT/ALT) của anh tăng vọt lên mức 120, gấp nhiều lần so với ngưỡng bình thường là 17. Bệnh nhân được chẩn đoán gan nhiễm mỡ nặng và bắt đầu xuất hiện tình trạng xơ hóa.
Đối mặt với cuộc khủng hoảng sức khỏe, chàng trai quyết tâm từ bỏ ba thói quen ăn uống tai hại, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt chế độ dinh dưỡng và tập luyện. Chỉ sau 5 tháng, cân nặng của anh đã giảm từ 91 kg xuống còn 78 kg. Không chỉ lấy lại vóc dáng thon gọn, tình trạng gan nhiễm mỡ của anh cũng biến mất, các chỉ số men gan hồi phục về mức an toàn và ngay cả tình trạng xơ hóa gan vốn nguy hiểm cũng được đảo ngược thành công.
Gan nhiễm mỡ không chỉ đơn thuần là tình trạng tích tụ mỡ tại gan, mà còn là dấu hiệu cảnh báo hệ chuyển hóa của toàn cơ thể đang suy yếu. Theo bác sĩ Lương Trình Siêu, với tỷ lệ cứ 3 người Đài Loan thì có một người mắc bệnh, gan nhiễm mỡ được xác định khi lượng mỡ chiếm quá 5% trọng lượng gan. Dù thường diễn biến âm thầm và không có triệu chứng rõ rệt, nhưng nó là minh chứng cho thấy cơ thể đang gặp các bất thường về chuyển hóa.
Trước đây, giới y khoa thường chia gan nhiễm mỡ thành hai nhóm: do rượu và không do rượu. Tuy nhiên, từ năm 2020, Hiệp hội Nghiên cứu Gan thế giới đã chính thức đổi tên căn bệnh này thành "bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến chuyển hóa", cho thấy gan nhiễm mỡ có mối quan hệ không thể tách rời với hội chứng chuyển hóa. Những đối tượng thuộc nhóm nguy cơ cao thường gồm người thừa cân có chỉ số BMI từ 23 trở lên, người mắc tiểu đường type 2 hoặc có từ hai bất thường chuyển hóa trở lên như tăng triglyceride, giảm cholesterol tốt (HDL), tiền tiểu đường hoặc chỉ số viêm CRP tăng cao.
Trong các kỳ khám sức khỏe định kỳ, nhiều người thường lầm tưởng chỉ số men gan bình thường nghĩa là cơ thể vẫn khỏe mạnh. Tuy nhiên, bác sĩ Lương nhấn mạnh gan nhiễm mỡ ở giai đoạn đầu thường diễn biến âm thầm và có thể ẩn mình ngay cả khi kết quả xét nghiệm máu cho thấy các chỉ số vẫn ổn định. Nếu bị ngó lơ, bệnh sẽ tiến triển theo ba giai đoạn nguy hiểm: từ xơ hóa gan sang xơ gan và cuối cùng là ung thư gan. Đáng lo hơn, do những rối loạn chuyển hóa đi kèm, bệnh nhân gan nhiễm mỡ có nguy cơ tử vong vì các bệnh lý tim mạch như đột quỵ hay nhồi máu cơ tim cao hơn nhiều so với ung thư gan.
Giải đáp thắc mắc tại sao nhiều người ăn chay, kiêng đồ chiên rán và không uống rượu vẫn mắc bệnh, bác sĩ Lương chỉ ra rằng thủ phạm chính là đồ uống có đường và tinh bột tinh chế. Đặc biệt, đường fructose có nhiều trong trà sữa, nước trái cây và bánh kẹo khi vào cơ thể sẽ được gan chuyển hóa gần như hoàn toàn thành triglyceride để lưu trữ dưới dạng mỡ. Do đó, ngay cả khi không tiêu thụ chất béo, việc nạp quá nhiều đường vẫn khiến gan tích mỡ trầm trọng.
Hiện nay, y học vẫn chưa có thuốc đặc trị để loại bỏ hoàn toàn gan nhiễm mỡ, vì vậy giảm cân được coi là phương pháp hiệu quả nhất. Các nghiên cứu xác nhận rằng việc giảm 5% trọng lượng cơ thể có thể cải thiện đáng kể tình trạng nhiễm mỡ và nếu giảm được 7%, mức độ viêm nhiễm hoặc xơ hóa gan cũng sẽ được thuyên giảm rõ rệt. Để bảo vệ gan và phục hồi sức khỏe, mỗi người cần nắm vững ba nguyên tắc cốt lõi, đó là điều chỉnh thực đơn bằng cách cắt giảm tối đa đường và tinh bột tinh chế, duy trì thói quen tập thể dục đều đặn để tiêu hao năng lượng và kiên trì kiểm soát cân nặng ở mức ổn định.
Về hiệu quả làm sạch, nước nhìn chung vượt trội hơn giấy khô. Theo nguyên lý cơ bản vệ sinh cơ thể, nước có khả năng hòa tan và cuốn trôi các chất bẩn, vi sinh vật bám dính trên bề mặt da, trong khi giấy khô chỉ có tác dụng cơ học là thấm hút và lau chùi, dễ để lại cặn bẩn và vi khuẩn.
Nhiều nghiên cứu vi sinh so sánh lượng vi khuẩn còn sót lại sau khi vệ sinh bằng hai phương thức, cho thấy "rửa bằng nước làm giảm đáng kể mật độ vi khuẩn trên da so với chỉ lau giấy". Tương tự quy trình rửa tay của nhân viên y tế luôn ưu tiên nước và xà phòng thay vì chỉ lau khô, việc sử dụng nước cho vùng hậu môn đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh cao hơn.
Với người mắc bệnh trĩ, nứt kẽ hậu môn hoặc viêm nhiễm vùng quanh hậu môn, giấy vệ sinh khô có thể làm tăng nguy cơ tổn thương do ma sát. Một nghiên cứu năm 2022 ghi nhận khoảng 70% người có bệnh lý vùng hậu môn bị chảy máu sau khi lau bằng giấy, kèm cảm giác đau rát.
Các chuyên gia tại Đại học Stanford và Đại học California (Mỹ) khuyến cáo việc ngâm rửa hoặc xịt nước sau đại tiện là biện pháp hỗ trợ giảm kích ứng, hạn chế tổn thương da và niêm mạc, đặc biệt hữu ích cho người bị viêm ruột mạn tính (Crohn, viêm loét đại tràng) hoặc đại tiện nhiều lần trong ngày, khi mà sự cọ xát liên tục của giấy có thể làm trầm trọng thêm tình trạng viêm da vùng hậu môn.
Hiện chưa có bằng chứng y khoa cho thấy giấy vệ sinh gây hại nếu sử dụng đúng cách, như lau nhẹ từ trước ra sau và tránh chà xát nhiều lần. Tuy nhiên, với người thường xuyên ngứa rát, kích ứng hoặc có tiền sử bệnh trĩ, nhiều bác sĩ ưu tiên khuyến nghị dùng vòi xịt, với một số nguyên tắc:
Hướng xịt: Luôn từ trước ra sau.
Nhiệt độ nước: Dùng nước mát hoặc ấm vừa phải (37-40°C), tránh nước quá nóng gây bỏng hoặc tổn thương niêm mạc.
Lau khô sau khi xịt: Dùng khăn mềm sạch hoặc giấy thấm nhẹ để tránh tổn thương da.
Vệ sinh thiết bị: Đầu vòi xịt cần được cọ rửa và sát khuẩn định kỳ bằng dung dịch chuyên dụng.
Nếu không có vòi xịt, vẫn có thể dùng giấy vệ sinh nhưng nên lau nhẹ nhàng theo chiều trước ra sau, hạn chế lau đi lau lại để tránh trầy xước da.
Tóm lại, cả giấy vệ sinh và vòi xịt đều an toàn nếu sử dụng đúng cách. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe và thói quen mỗi người. Nếu đã điều chỉnh cách vệ sinh nhưng vẫn xuất hiện ngứa, rát hoặc viêm nhiễm tái diễn, nên khám chuyên khoa Tiêu hóa hoặc Phụ khoa để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.
Curcumin là hoạt chất chính trong nghệ, nổi tiếng với khả năng chống viêm và chống oxy hóa. Tuy nhiên, cơ thể chỉ hấp thu được một lượng nhỏ hoạt chất này. Vì vậy, việc lựa chọn nghệ tươi hay bột nghệ có thể ảnh hưởng đáng kể đến lượng curcumin mà cơ thể nhận được, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Cả nghệ tươi và bột nghệ đều chứa curcumin. Tuy nhiên, nghệ tươi có tới 80 - 90% là nước nên lượng curcumin trong cùng một khối lượng thường thấp hơn so với nghệ khô.
Quá trình sấy khô giúp loại bỏ nước và làm curcumin trở nên đậm đặc hơn. Nhờ đó, bột nghệ trở thành nguồn cung cấp curcumin dồi dào hơn nghệ tươi.
Tuy nhiên, chất lượng bột nghệ còn phụ thuộc vào phương pháp chế biến.
Nghiên cứu trên tạp chí Hóa học Thực phẩm (Food Chemistry) vào năm 2021 so sánh các phương pháp sấy đông khô, sấy khí nóng và phơi nắng cho thấy sấy đông khô giữ lại nhiều dưỡng chất và chất chống oxy hóa nhất. Phương pháp này cũng bảo tồn lượng curcumin cao nhất (khoảng 45%).
Trong khi đó, phơi nắng làm thất thoát curcumin nhiều nhất (khoảng 72%). Sấy khí nóng cũng làm giảm đáng kể hàm lượng hoạt chất này (61%).
Dù nghệ chứa curcumin, việc hấp thu hoạt chất này không hề đơn giản.
Curcumin khó hòa tan trong nước nên không dễ đi từ đường tiêu hóa vào máu. Sau khi được hấp thu, cơ thể cũng nhanh chóng chuyển hóa và đào thải hoạt chất này.
Ở nghệ tươi, curcumin còn bị giữ bên trong thành tế bào thực vật. Điều này khiến cơ thể khó tiếp cận và sử dụng hơn.
Các nhà nghiên cứu nhận định bột nghệ có lợi thế nhỏ về khả năng đưa curcumin vào máu. Quá trình nghiền giúp phá vỡ cấu trúc tế bào thực vật, tạo điều kiện cho curcumin được giải phóng dễ dàng hơn.
Một nghiên cứu trên tạp chí Thực phẩm & Chức năng (Food Funct) đã cho người tham gia sử dụng cùng lượng curcumin 400 mg từ nghệ tươi bào nhỏ, bột curcumin tinh khiết và bột nghệ. Kết quả cho thấy bột nghệ tạo ra nồng độ curcumin trong máu cao nhất, tiếp theo là nghệ tươi.
Khi quan sát dưới kính hiển vi, các nhà khoa học nhận thấy phần lớn curcumin trong nghệ tươi vẫn nằm bên trong tế bào thực vật.
Ngược lại, curcumin trong bột nghệ phân bố đồng đều hơn và dễ hòa tan hơn, từ đó hỗ trợ quá trình hấp thu.
Dù chọn nghệ tươi hay bột nghệ, cách sử dụng vẫn đóng vai trò quyết định đối với khả năng hấp thu curcumin.
Curcumin tan trong chất béo nên dùng nghệ cùng dầu ăn, sữa, các loại hạt hoặc phô mai có thể giúp cơ thể hấp thu tốt hơn.
Bên cạnh đó, tiêu đen cũng mang lại lợi ích đáng kể. Hoạt chất piperine trong tiêu đen đã được chứng minh có thể làm tăng khả năng hấp thu curcumin lên tới khoảng 2.000%.
