Vừa qua, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chuyển từ đơn vị thuộc Chính phủ sang đơn vị sự nghiệp thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
Trao đổi với Báo Thanh Niên, PGS-TS Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) nhìn nhận mô hình mới mở ra nhiều cơ hội mới để các đơn vị trực thuộc nâng tầm vị thế.
* Việc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chuyển đổi mô hình tổ chức tác động như thế nào đến Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ, thưa ông?
– PGS-TS Vũ Tuấn Hưng: Đây là một thay đổi mang tính hệ thống, do đó tác động đến toàn bộ đơn vị trực thuộc, trong đó có Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ.
Có thể nói, Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với vị thế được nâng cao rõ rệt.
Khi trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng, các hoạt động nghiên cứu của viện không chỉ phục vụ yêu cầu phát triển vùng Nam bộ mà còn gắn trực tiếp với nhiệm vụ tham mưu chiến lược cho Đảng ở tầm quốc gia. Điều này vừa là cơ hội, vừa là trách nhiệm lớn.
* Trong bối cảnh đó, Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ sẽ định hình lại vai trò của mình ra sao?
– Chúng tôi sẽ mở rộng theo hướng vừa chuyên sâu về vùng, vừa có tầm nhìn quốc gia.
Viện không chỉ nghiên cứu các vấn đề đặc thù của Nam bộ mà còn phải đóng góp luận cứ khoa học cho việc xây dựng các chủ trương, chính sách lớn liên quan đến phát triển vùng và liên kết vùng của Việt Nam nói chung, trong đó có vùng Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.
Chúng tôi sẽ nâng vai trò dự báo và tư vấn chiến lược đối với những vấn đề nổi lên ở Nam bộ như biến đổi khí hậu, phát triển bền vững đồng bằng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đô thị hóa và biến đổi xã hội. Những vấn đề này không chỉ có ý nghĩa khu vực mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển chung của cả nước.
* Những yêu cầu mới nào được đặt ra đối với Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ trong giai đoạn chuyển đổi này, thưa ông?
– Có thể khái quát ở 3 nhóm yêu cầu lớn.
Thứ nhất là nâng cao chất lượng và tính chiến lược của các nghiên cứu. Các đề tài phải bám sát thực tiễn, có khả năng dự báo và đề xuất chính sách cụ thể, thay vì chỉ dừng ở mô tả hoặc phân tích.
Thứ hai là đổi mới phương thức hoạt động. Viện cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong nghiên cứu, xây dựng hệ thống dữ liệu vùng có tính liên thông, đồng thời tăng cường hợp tác với các địa phương, các cơ quan Trung ương và đối tác quốc tế.
Thứ ba là phát triển đội ngũ. Các nhà khoa học phải được trang bị kiến thức chuyên môn, nâng cao năng lực liên ngành, kỹ năng phân tích chính sách và tư duy hội nhập.
* Theo ông, việc chuyển đổi này mang lại những cơ hội lớn nào cho Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ?
– Trước hết là cơ hội nâng cao vị thế và tiếng nói học thuật. Khi gắn trực tiếp với Ban Chấp hành Trung ương Đảng, các sản phẩm nghiên cứu của chúng tôi có khả năng tác động mạnh mẽ hơn đến quá trình hoạch định chính sách.
Thứ hai là cơ hội tiếp cận nguồn lực tốt hơn, cả về tài chính, dữ liệu và hợp tác. Điều này giúp viện có điều kiện triển khai các chương trình nghiên cứu lớn, dài hạn và có tính liên ngành cao.
Thứ ba là cơ hội mở rộng hợp tác quốc tế. Với vị thế mới, chúng tôi có thể chủ động tham gia các mạng lưới nghiên cứu khu vực và quốc tế, từ đó nâng cao chất lượng và uy tín khoa học.
* Tuy nhiên, chắc chắn cũng có nhiều thách thức đặt ra, thưa ông?
– Đúng vậy. Thách thức lớn nhất là áp lực nâng cao chất lượng nghiên cứu. Khi vị thế tăng lên, yêu cầu về sản phẩm khoa học cũng cao hơn, đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc và đổi mới mạnh mẽ.
Bên cạnh đó là thách thức về cơ chế vận hành trong giai đoạn chuyển tiếp. Việc điều chỉnh mô hình tổ chức, quy trình quản lý cần được thực hiện đồng bộ để tránh gián đoạn hoạt động.
Một vấn đề quan trọng khác là phải giữ tính độc lập, khách quan trong nghiên cứu khoa học, nhưng vẫn bảo đảm định hướng phục vụ nhiệm vụ chính trị. Đây là bài toán không đơn giản.
Ngoài ra, cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là thách thức lớn, đặc biệt trong bối cảnh các tổ chức trong và ngoài nước đều có chính sách thu hút nhân tài rất mạnh. Điều này càng trở nên khó khăn, khốc liệt hơn với sức hút thu nhập, điều kiện làm việc của các trường đại học, tập đoàn, doanh nghiệp lớn…
* Vậy đâu là những giải pháp then chốt để Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ thích ứng và phát triển trong vị thế mới?
– Theo tôi, trước hết cần hoàn thiện cơ chế quản trị theo hướng hiện đại, minh bạch và linh hoạt.
Tiếp đó là đầu tư xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học có chất lượng cao, đặc biệt chú trọng thế hệ trẻ; xác định rõ các hướng nghiên cứu trọng điểm; tăng cường liên kết với các địa phương, doanh nghiệp và đối tác quốc tế.
Đặc biệt, viện phải xây dựng một môi trường học thuật lành mạnh, khuyến khích sáng tạo, tôn trọng sự khác biệt và đề cao trách nhiệm khoa học, bám sát thực tiễn sinh động của vùng.
Công điện ngày 19/4 của Thủ tướng nêu việc tổng rà soát nhằm hoàn thiện đồng bộ thể chế, khắc phục triệt để các quy định chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu rõ ràng gây phát sinh chi phí xã hội.
Thủ tướng yêu cầu tiếp tục cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý sang kiến tạo phát triển. Mục tiêu là tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy tăng trưởng hai con số.
Kết quả rà soát phải kiến nghị hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật, bảo đảm đơn giản, thống nhất, đồng bộ, khả thi, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới và khơi thông các nguồn lực.
Lãnh đạo Chính phủ giao bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ và chủ tịch các tỉnh thành lập tổ công tác, huy động cán bộ có chuyên môn sâu tham gia rà soát. Ý kiến của người dân, doanh nghiệp, chuyên gia và đội ngũ trực tiếp thực thi pháp luật cần phải được coi trọng.
Các bộ, ngành và địa phương ưu tiên nguồn lực, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ quá trình rà soát. Khi thực hiện, các đơn vị phải chỉ rõ từng văn bản, điều khoản cần xử lý, kèm phương án sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ, xác định rõ cơ quan chủ trì và thời hạn hoàn thành.
Thủ tướng giao Bộ Tư pháp đôn đốc, tổng hợp kết quả rà soát; Bộ Tài chính hướng dẫn lập dự toán kinh phí. Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm hướng dẫn, triển khai ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo hỗ trợ rà soát trước ngày 30/4.
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Hội Luật gia Việt Nam cùng các tổ chức, hiệp hội được huy động tham gia góp ý chuyên sâu và đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Trước đó, phát biểu nhậm chức ngày 7/4, Thủ tướng Lê Minh Hưng xác định một trong 5 ưu tiên là hoàn thiện thể chế, rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và xây dựng bộ máy tinh gọn, hiệu quả.
Ngày 13/4, Thủ tướng yêu cầu các bộ trình phương án cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trước 20/4; phương án cuối cùng sẽ được Chính phủ thông qua trong tháng 4 sau khi rà soát.
Hiện cả nước có 198 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện với 4.603 điều kiện kinh doanh. Theo Kết luận 18 của Trung ương, các bộ, ngành phải cắt giảm 30% số ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, tương đương khoảng 60 ngành, đồng thời loại bỏ các điều kiện không cần thiết.
Cùng với đó, các cơ quan quản lý phải giảm 50% thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; đẩy mạnh phân cấp, bảo đảm cấp bộ chỉ trực tiếp thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực quản lý.
Ngày 21.5, bà Lê Thị Tuyết Nhung, Phó chủ tịch UBND phường Sa Đéc (tỉnh Đồng Tháp), cho biết địa phương đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn xác minh làm rõ vụ 62 người nhập viện nghi do ngộ độc thực phẩm.
Trước đó, lúc 16 giờ ngày 19.5, UBND phường Sa Đéc tiếp nhận thông tin có nhiều học sinh và một số người lớn phải nhập viện điều trị tại Bệnh viện đa khoa Sa Đéc và Bệnh viện Phương Châu Sa Đéc, sau bữa ăn bán trú tại Trường tiểu học Kim Đồng (phường Sa Đéc).
Thống kê đến 8 giờ sáng 21.5, có tổng cộng 62 người (gồm 56 học sinh và 6 người lớn) đang điều trị tại bệnh viện với các dấu hiệu sốt, buồn nôn, tiêu chảy, co giật.
Qua chăm sóc y tế, sức khỏe của 60 người đã ổn định và tiếp tục theo dõi điều trị. Có 2 ca diễn biến nặng là bệnh nhân nam 56 tuổi đang điều trị ở Khoa Hồi sức tích cực và nam học sinh (7 tuổi) đang điều trị ở Khoa Nhi cùng thuộc Bệnh viện đa khoa Sa Đéc.
UBND phường Sa Đéc đã ban hành quyết định kiểm tra liên ngành an toàn thực phẩm đột xuất đối với Trường tiểu học Kim Đồng, đề nghị nhà trường ngưng tổ chức bữa ăn bán trú từ ngày 20.5. Đồng thời, phối hợp Trung tâm y tế khu vực Sa Đéc tiến hành các bước điều tra, xử lý vụ nghi ngờ ngộ độc thực phẩm; tổ chức lấy mẫu lưu ngày 18.5 và 19.5 tại trường này đem đi kiểm nghiệm theo quy định.
Bệnh viện đa khoa Sa Đéc cũng đã lấy bệnh phẩm của 13 người gửi Trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh Đồng Tháp để xét nghiệm.
Theo thông tin ban đầu của UBND phường Sa Đéc, số học sinh ăn bán trú tại Trường tiểu học Kim Đồng vào ngày 18.5 là 505 em, ngày 19.5 là 468 em. Khoảng 9 giờ ngày 19.5 bắt đầu có học sinh được người nhà đưa đến bệnh viện nhập viện điều trị do bị sốt, buồn nôn, tiêu chảy. Sau đó nhiều em nhập viện và khai báo có sử dụng thực phẩm tại Trường tiểu học Kim Đồng ngày 18.5 với khẩu phần ăn gồm cơm trắng, xíu mại thịt heo, canh cải ngọt nấu tép, rau muống, chuối cau vào buổi sáng và bánh su vào buổi chiều.
Theo bà Lê Thị Tuyết Nhung, UBND phường Sa Đéc sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn để xác minh làm rõ vụ việc nghi ngộ độc thực phẩm; đồng thời thông tin kịp thời đến cơ quan báo chí khi có kết luận chính thức của cơ quan chức năng.
Năm 2006, kè An Lương (xã Duy Nghĩa, Đà Nẵng) được xây dựng với chiều dài hơn 1km để bảo vệ hơn 500 hộ dân tại 2 thôn Thuận An và An Lương. Cuối năm 2025, do ảnh hưởng của mưa lớn, nước lũ từ thượng nguồn đổ về làm toàn bộ tuyến bờ kè bị sạt lở nặng, kéo dài thêm 500m. Tổng chiều dài bị sạt lở khoảng 1,5km.
Tình trạng xâm thực lấn sâu vào khu dân cư, uy hiếp trực tiếp đến sự an toàn của hàng trăm hộ dân sinh sống bên trong.
Theo ghi nhận những ngày đầu tháng 5, dọc bờ kè An Lương, các hạng mục gia cố bằng biện pháp đắp bao cát từ cuối năm 2025 không còn nguyên vẹn, một số vị trí bị thủy triều đánh bật ra. Dòng nước xoáy tạo thành nhiều “hàm ếch” ăn sâu vào đất liền. Địa phương phải dùng dây để rào chắn và lập biển cảnh báo nhằm đề phòng nguy hiểm.
Ông Nguyễn Duối (58 tuổi, ở thôn Thuận An, xã Duy Nghĩa) cho biết gia đình ông mở tiệm hàn tiện và nuôi cá lồng bè ở khu vực bờ kè An Lương đã gần 20 năm. Trận lũ cuối năm 2025 khiến tuyến kè bị sạt lở nghiêm trọng. Khoảng cách từ bờ kè sạt lở đến cơ sở ông Duối còn khoảng 1,5m, nếu tiếp tục sạt lở, bờ kè này sẽ bị cuốn đi.
“Chúng tôi mong chính quyền sớm xây dựng và hoàn thiện bờ kè trước mùa mưa bão năm nay. Người dân hoàn toàn đồng thuận và sẵn sàng phối hợp cùng chính quyền, chỉ mong không còn cảnh nơm nớp lo sợ như hiện nay”, ông Duối nói.
Nhiều nhà dân chỉ còn cách bờ kè 1-3m, nếu sạt lở tiếp tục ăn sâu vào đất liền, nhà cửa, đất đai có thể cuốn ra biển. Hàng loạt cầu tàu để thuyền đánh cá cập bến đưa hải sản lên bờ cũng bị đứt gãy, người dân phải dựng lại cầu tạm bằng sắt...
Ông Nguyễn Văn Hoàng, Phó Chủ tịch UBND xã Duy Nghĩa, cho biết địa phương đang khẩn trương phối hợp với các đơn vị liên quan đẩy nhanh công tác chuẩn bị để triển khai dự án kè chống sạt lở.
“Phần lớn hạng mục kè nằm sát tuyến đường ven sông nên việc thi công sẽ gặp nhiều trở ngại về mặt bằng. Tuy nhiên, xã sẽ phối hợp, tạo điều kiện tốt nhất để đơn vị thi công triển khai dự án đúng tiến độ”, lãnh đạo UBND xã Duy Nghĩa cho biết.
Trước thực trạng sạt lở nghiêm trọng, ngày 22/4, UBND thành phố Đà Nẵng đã ban hành lệnh xây dựng công trình khẩn cấp khắc phục tuyến kè bảo vệ bờ sông Thu Bồn khu vực An Lương, xã Duy Nghĩa và khắc phục xói lở bờ biển Hội An, tại 2 phường Hội An Đông và Hội An Tây.
Theo kế hoạch, tổng kinh phí đầu tư cho 2 dự án gần 500 tỷ đồng. Trong đó, dự án khắc phục khẩn cấp tuyến kè bảo vệ bờ sông Thu Bồn khu vực An Lương có kinh phí khoảng 210 tỷ đồng; dự án khắc phục xói lở bờ biển Hội An khoảng 288 tỷ đồng. Các công trình dự kiến hoàn thành trong năm 2026.
Ngày 4/5, ông Trần Nam Hưng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, đã kiểm tra thực tế dự án khắc phục khẩn cấp tuyến kè An Lương.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng nhấn mạnh đây là công trình dân sinh cấp bách, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân. Ông yêu cầu việc đầu tư xây dựng phải bảo đảm chất lượng, bền vững, mỹ quan; tăng cường vận động nhân dân đồng thuận, bàn giao toàn bộ mặt bằng trước ngày 15/5 để triển khai dự án đúng tiến độ theo chỉ đạo của UBND thành phố.
