Vừa qua, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chuyển từ đơn vị thuộc Chính phủ sang đơn vị sự nghiệp thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
Trao đổi với Báo Thanh Niên, PGS-TS Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) nhìn nhận mô hình mới mở ra nhiều cơ hội mới để các đơn vị trực thuộc nâng tầm vị thế.
* Việc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chuyển đổi mô hình tổ chức tác động như thế nào đến Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ, thưa ông?
– PGS-TS Vũ Tuấn Hưng: Đây là một thay đổi mang tính hệ thống, do đó tác động đến toàn bộ đơn vị trực thuộc, trong đó có Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ.
Có thể nói, Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với vị thế được nâng cao rõ rệt.
Khi trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng, các hoạt động nghiên cứu của viện không chỉ phục vụ yêu cầu phát triển vùng Nam bộ mà còn gắn trực tiếp với nhiệm vụ tham mưu chiến lược cho Đảng ở tầm quốc gia. Điều này vừa là cơ hội, vừa là trách nhiệm lớn.
* Trong bối cảnh đó, Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ sẽ định hình lại vai trò của mình ra sao?
– Chúng tôi sẽ mở rộng theo hướng vừa chuyên sâu về vùng, vừa có tầm nhìn quốc gia.
Viện không chỉ nghiên cứu các vấn đề đặc thù của Nam bộ mà còn phải đóng góp luận cứ khoa học cho việc xây dựng các chủ trương, chính sách lớn liên quan đến phát triển vùng và liên kết vùng của Việt Nam nói chung, trong đó có vùng Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.
Chúng tôi sẽ nâng vai trò dự báo và tư vấn chiến lược đối với những vấn đề nổi lên ở Nam bộ như biến đổi khí hậu, phát triển bền vững đồng bằng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đô thị hóa và biến đổi xã hội. Những vấn đề này không chỉ có ý nghĩa khu vực mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển chung của cả nước.
* Những yêu cầu mới nào được đặt ra đối với Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ trong giai đoạn chuyển đổi này, thưa ông?
– Có thể khái quát ở 3 nhóm yêu cầu lớn.
Thứ nhất là nâng cao chất lượng và tính chiến lược của các nghiên cứu. Các đề tài phải bám sát thực tiễn, có khả năng dự báo và đề xuất chính sách cụ thể, thay vì chỉ dừng ở mô tả hoặc phân tích.
Thứ hai là đổi mới phương thức hoạt động. Viện cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong nghiên cứu, xây dựng hệ thống dữ liệu vùng có tính liên thông, đồng thời tăng cường hợp tác với các địa phương, các cơ quan Trung ương và đối tác quốc tế.
Thứ ba là phát triển đội ngũ. Các nhà khoa học phải được trang bị kiến thức chuyên môn, nâng cao năng lực liên ngành, kỹ năng phân tích chính sách và tư duy hội nhập.
* Theo ông, việc chuyển đổi này mang lại những cơ hội lớn nào cho Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ?
– Trước hết là cơ hội nâng cao vị thế và tiếng nói học thuật. Khi gắn trực tiếp với Ban Chấp hành Trung ương Đảng, các sản phẩm nghiên cứu của chúng tôi có khả năng tác động mạnh mẽ hơn đến quá trình hoạch định chính sách.
Thứ hai là cơ hội tiếp cận nguồn lực tốt hơn, cả về tài chính, dữ liệu và hợp tác. Điều này giúp viện có điều kiện triển khai các chương trình nghiên cứu lớn, dài hạn và có tính liên ngành cao.
Thứ ba là cơ hội mở rộng hợp tác quốc tế. Với vị thế mới, chúng tôi có thể chủ động tham gia các mạng lưới nghiên cứu khu vực và quốc tế, từ đó nâng cao chất lượng và uy tín khoa học.
* Tuy nhiên, chắc chắn cũng có nhiều thách thức đặt ra, thưa ông?
– Đúng vậy. Thách thức lớn nhất là áp lực nâng cao chất lượng nghiên cứu. Khi vị thế tăng lên, yêu cầu về sản phẩm khoa học cũng cao hơn, đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc và đổi mới mạnh mẽ.
Bên cạnh đó là thách thức về cơ chế vận hành trong giai đoạn chuyển tiếp. Việc điều chỉnh mô hình tổ chức, quy trình quản lý cần được thực hiện đồng bộ để tránh gián đoạn hoạt động.
Một vấn đề quan trọng khác là phải giữ tính độc lập, khách quan trong nghiên cứu khoa học, nhưng vẫn bảo đảm định hướng phục vụ nhiệm vụ chính trị. Đây là bài toán không đơn giản.
Ngoài ra, cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là thách thức lớn, đặc biệt trong bối cảnh các tổ chức trong và ngoài nước đều có chính sách thu hút nhân tài rất mạnh. Điều này càng trở nên khó khăn, khốc liệt hơn với sức hút thu nhập, điều kiện làm việc của các trường đại học, tập đoàn, doanh nghiệp lớn…
* Vậy đâu là những giải pháp then chốt để Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ thích ứng và phát triển trong vị thế mới?
– Theo tôi, trước hết cần hoàn thiện cơ chế quản trị theo hướng hiện đại, minh bạch và linh hoạt.
Tiếp đó là đầu tư xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học có chất lượng cao, đặc biệt chú trọng thế hệ trẻ; xác định rõ các hướng nghiên cứu trọng điểm; tăng cường liên kết với các địa phương, doanh nghiệp và đối tác quốc tế.
Đặc biệt, viện phải xây dựng một môi trường học thuật lành mạnh, khuyến khích sáng tạo, tôn trọng sự khác biệt và đề cao trách nhiệm khoa học, bám sát thực tiễn sinh động của vùng.
Tại nút giao Phú Hữu, cửa ngõ phía đông TP.HCM, dòng xe từ TP Thủ Đức (cũ) và các khu vực lân cận đổ về cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây tăng cao. Hàng trăm ô tô con cùng xe container nối đuôi nhau di chuyển chậm để vào cao tốc, nhiều thời điểm ùn ứ kéo dài.
Có mặt tại khu vực này, anh Hoàng (ngụ phường Thủ Đức) cho biết anh cùng gia đình về quê dịp nghỉ lễ, rời nhà từ khoảng 8h. "Đến 9h vẫn chưa ra khỏi thành phố, riêng đoạn này đã kẹt hơn 30 phút rồi", anh Hoàng than vãn.
Ở cửa ngõ phía tây, giao thông trên đường Lê Khả Phiêu cũng đông đúc từ sáng sớm. Lượng phương tiện từ nội đô TP.HCM hướng về các tỉnh miền Tây tăng cao, khiến nhiều đoạn xe di chuyển chậm, xảy ra ùn ứ cục bộ tại một số nút giao lớn.
Trước tình hình trên, lực lượng cảnh sát giao thông được bố trí tại các nút giao và tuyến đường cửa ngõ để điều tiết, phân luồng phương tiện. Một số thời điểm, lực lượng chức năng phải liên tục điều chỉnh hướng lưu thông, hạn chế xung đột giữa các dòng xe nhằm giảm áp lực ùn ứ tại khu vực có lưu lượng tăng cao.
Trong khi đó tại nút giao An Phú, giao thông trong buổi sáng ghi nhận thông thoáng hơn sau khi hầm chui HC01 và HC02 vừa được thông xe. Các phương tiện lưu thông qua khu vực này di chuyển liên tục, không xảy ra tình trạng ùn tắc kéo dài như trước.
Trưa 29-4, các đoạn cao tốc Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, Hoài Nhơn - Quy Nhơn và một phần đầu tuyến Quy Nhơn - Chí Thạnh đã chính thức thông xe.
Bắt đầu từ lúc 11h30 ngày 29-4, những chuyến xe đầu tiên đã lăn bánh vào 178km đường cao tốc từ Quảng Ngãi tới phía bắc hầm Cù Mông, Gia Lai.
Tuyến mới kết nối trực tiếp vào đường cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi ở phía bắc và kết thúc phía bắc hầm Cù Mông, dẫn vào quốc lộ 1 (từ Km1050 - Km1227 của cao tốc Bắc - Nam CT.01).
Anh Trần Văn Thường, trú phường Tam Kỳ, TP Đà Nẵng, cho hay khi nghe tin tuyến cao tốc được đưa vào khai thác, anh đã tranh thủ lái xe nhập làn vào nút giao quốc lộ 19B để lên cao tốc Hoài Nhơn - Quy Nhơn về lại phường Tam Kỳ.
Theo anh Thường, nếu đi quốc lộ 1, đoạn đường này phải tốn gần 5 giờ di chuyển, nhưng nếu đi cao tốc, hành trình chỉ còn hơn 2 giờ, tiết kiệm thời gian và an toàn hơn.
Giai đoạn đầu, tuyến cao tốc này quy mô 4 làn xe, không có làn dừng khẩn cấp, tốc độ khai thác tại các đoạn đường bình thường là 90km/h đối với xe con, xe tải ≤3,5 tấn và xe chở khách ≤29 chỗ; 80km/h đối với tất cả xe khách giường nằm và phương tiện giao thông khác; tốc độ tối thiểu là 60km/h.
Tại nút giao với quốc lộ 1 phía bắc hầm Cù Mông (phường Quy Nhơn Tây, Gia Lai) thuộc tuyến cao tốc Quy Nhơn - Chí Thạnh, ngay khi chính thức khai thác, nhiều ô tô nối đuôi nhau vào đường dẫn bởi đây là điểm đầu dẫn vào tuyến từ phía nam.
Cách đó khoảng 15km, tại nút giao quốc lộ 19 vào cao tốc Hoài Nhơn - Quy Nhơn qua phường An Nhơn Nam, hàng loạt phương tiện xếp hàng chờ đến giờ thông xe chính thức.
Khi những khối bê tông chắn lối được di chuyển khỏi lòng đường dẫn, dòng xe bắt đầu háo hức lăn bánh vào đường mới, báo hiệu thời khắc chính thức khai thác toàn tuyến.
Trên cao tốc, các xe tuân thủ quy định; hệ thống bảng chỉ dẫn, biển báo hiệu được lắp đặt đồng bộ giúp các xe đi dễ dàng.
Ông Nguyễn Thanh Bình - Giám đốc Khu Quản lý đường bộ III, Cục Đường bộ Việt Nam - thông tin trong thời gian đầu thông xe khai thác từ ngày 29-4 đến ngày 6-5, đơn vị đã bố trí nhân sự phục vụ công tác trực chốt 24/24h để phối hợp xử lý nếu xảy ra các tình huống, sự cố giao thông trên tuyến cao tốc Quảng Ngãi - Hoài Nhơn và Hoài Nhơn - Quy Nhơn, cùng một phần đầu tuyến Quy Nhơn - Chí Thạnh.
Để đảm bảo xe lưu thông thông suốt và an toàn trên tuyến khi mới đưa vào khai thác, đặc biệt trong kỳ nghỉ lễ 30-5 và 1-5, ông Bình yêu cầu các nhà thầu quản lý bảo dưỡng thường xuyên chuẩn bị đầy đủ xe, thiết bị, xe tuần đường, nhân sự, hệ thống an toàn giao thông để sẵn sàng phục vụ công tác quản lý, bảo trì.
Các đơn vị phải bố trí nhân sự trực chốt 24/24h tại các nút giao để hướng dẫn, ngăn chặn, điều tiết các loại xe ra vào đường cao tốc; chuẩn bị kịch bản và phương án ứng phó xử lý sự cố, đồng thời phối hợp cơ quan liên quan thực hiện cứu hộ cứu nạn khi có tình huống xảy ra.
Theo đại diện Đội 5, Phòng 6, Cục Cảnh sát giao thông, ghi nhận trong ngày đầu tiên khai thác tuyến mới, lưu lượng xe cộ tham gia giao thông còn ít, nhưng dự báo sẽ đông dần khi người dân nắm được thông tin và vào cao điểm di chuyển dịp lễ.
Nhìn chung trong những giờ đầu tiên vận hành, tình hình trật tự an toàn giao thông được đảm bảo an toàn, chưa ghi nhận sự cố giao thông. Tuy nhiên lực lượng tuần tra kiểm soát đã phát hiện một số tình huống đáng lo ngại như đi ngược chiều, chạy quá tốc độ trên tuyến mới.
Hiện công tác tuần tra kiểm soát, giám sát hoạt động trên tuyến đang được lực lượng cảnh sát giao thông tập trung siết chặt để đảm bảo an toàn.
Ngày 3.6, Phòng CSGT Công an TP.HCM (PC08) cho biết trong quá trình tuần tra, kiểm soát từ ngày 1 - 28.5, lực lượng chức năng đã phát hiện 107 trường hợp người điều khiển phương tiện dương tính với chất ma túy trên các tuyến đường bộ. Ngoài ra, còn có 10 thuyền viên trên các phương tiện đường thủy dương tính với chất ma túy.
Như vậy, trung bình mỗi ngày, lực lượng CSGT phát hiện gần 4 trường hợp người điều khiển phương tiện sử dụng trái phép chất ma túy khi tham gia giao thông.
Đây là một trong những kết quả đáng chú ý trong quá trình thực hiện cao điểm 45 ngày đêm "Tổng rà soát, thống kê, phát hiện, đấu tranh, làm sạch địa bàn - Xây dựng nền tảng phục vụ công tác chuyển hóa địa bàn phức tạp về an ninh trật tự, tiến tới mục tiêu xây dựng TP.HCM không ma túy vào năm 2030".
Theo PC08, việc tăng cường kiểm tra, phát hiện người điều khiển phương tiện sử dụng trái phép chất ma túy không chỉ góp phần kéo giảm nguy cơ tai nạn giao thông mà còn giúp ngăn chặn từ sớm các nguy cơ phát sinh tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật khác.
Bên cạnh phát hiện nhiều trường hợp vi phạm liên quan ma túy, tình hình trật tự an toàn giao thông tại TP.HCM cũng ghi nhận những chuyển biến tích cực.
Thống kê từ ngày 1 - 28.5 cho thấy số vụ tai nạn giao thông trên địa bàn thành phố giảm 35 vụ so với cùng kỳ năm trước, dù lưu lượng phương tiện và nhu cầu vận chuyển hành khách, hàng hóa vẫn ở mức cao.
Để đạt kết quả trên, lực lượng CSGT đã tăng cường tuần tra, kiểm soát, tập trung xử lý các hành vi là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tai nạn giao thông.
Qua đó, CSGT TP.HCM đã xử lý hơn 76.000 trường hợp vi phạm trật tự an toàn giao thông đường bộ; tước quyền sử dụng giấy phép lái xe hơn 4.200 trường hợp và trừ điểm giấy phép lái xe hơn 8.100 trường hợp.
Trong số các hành vi vi phạm được tập trung xử lý có hơn 21.900 trường hợp vi phạm nồng độ cồn và hơn 100 trường hợp vi phạm quy định về tải trọng phương tiện.
Trên lĩnh vực giao thông đường thủy, lực lượng chức năng cũng xử lý hơn 1.300 trường hợp vi phạm.
Thông qua công tác tuần tra, kiểm soát, lực lượng chức năng đã phát hiện 22 vụ việc liên quan an ninh trật tự, gồm các hành vi cản trở người thi hành công vụ, gây rối trật tự công cộng, trộm cắp tài sản, đánh bạc, vận chuyển phương tiện không rõ nguồn gốc, vận chuyển động vật hoang dã, tàng trữ trái phép chất ma túy và nhiều hành vi vi phạm pháp luật khác.
Toàn bộ các vụ việc đã được bàn giao cho công an địa phương tiếp tục điều tra, xử lý theo quy định.
Đại diện Phòng CSGT Công an TP.HCM đánh giá kết quả phát hiện hơn 100 trường hợp tài xế dương tính ma túy và hàng chục vụ việc liên quan an ninh trật tự cho thấy các tuyến giao thông không chỉ là nơi tiềm ẩn nguy cơ tai nạn mà còn là địa bàn cần được kiểm soát chặt để phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa.
Trong thời gian tới, Phòng CSGT Công an TP.HCM sẽ tiếp tục huy động tối đa lực lượng, phương tiện và trang thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ để thực hiện các nhiệm vụ của đợt cao điểm; tăng cường tuần tra, kiểm soát, xử lý các hành vi vi phạm là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tai nạn giao thông.
Đồng thời, đơn vị tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao hiệu quả giám sát, xử lý vi phạm qua hệ thống camera; phối hợp chặt chẽ với công an cấp xã và các đơn vị nghiệp vụ trong công tác phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh với tội phạm, tệ nạn ma túy trên các tuyến giao thông, góp phần giữ vững an ninh trật tự và thực hiện mục tiêu xây dựng TP.HCM không ma túy vào năm 2030.
