Đề xuất miễn kiểm định khí thải trực tiếp lần đầu đối với xe máy dưới 5 năm tuổi (tính từ ngày xuất xưởng) mới đây của Bộ Xây dựng, theo tôi xét về tổng thể là hướng đi hợp lý. Là một người sử dụng xe máy hằng ngày, tôi ủng hộ chủ trương này. Bởi rõ ràng câu chuyện ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn hiện nay đã không còn là vấn đề mơ hồ nữa.
Thế nhưng, nếu nhìn kỹ hơn vào cách tiếp cận, cá nhân tôi cho rằng đề xuất hiện tại hợp lý… nhưng chưa thực sự thỏa đáng. Vì sao vậy?
Các lý do nêu ra để miễn kiểm định cho xe dưới 5 năm tuổi là khá rõ ràng. Phần lớn xe mới đều đã được kiểm soát khí thải ngay từ khâu sản xuất, với tiêu chuẩn ngày càng siết chặt. Các khảo sát cũng cho thấy nhóm xe này có tỷ lệ đạt chuẩn khí thải rất cao, ít biến động, nên việc yêu cầu kiểm định ngay có thể gây tốn kém, phiền hà không cần thiết. Trong bối cảnh số lượng xe máy tại Việt Nam lên đến hàng chục triệu chiếc, việc “giãn” đối tượng kiểm định là cách để giảm tải cho hệ thống và giúp chính sách khả thi hơn khi triển khai.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ, cách tiếp cận này đang dựa quá nhiều vào một tiêu chí duy nhất là “tuổi xe”. Trong khi thực tế sử dụng tôi lại thấy, không phải xe nào dưới 5 năm tuổi cũng giống nhau. Có những xe chỉ dùng đi lại cá nhân, mỗi ngày di chuyển vài chục km, được bảo dưỡng định kỳ đầy đủ. Nhưng cũng có không ít trường hợp chủ xe sử dụng chạy dịch vụ, xe công nghệ, xe giao hàng… tần suất hoạt động gần như liên tục từ sáng đến tối, với cường độ rất cao. Như vậy, theo quy luật thông thường, chỉ cần sau 2 – 3 năm, mức độ hao mòn của những xe này có thể tương đương, thậm chí vượt xa nhiều xe đã sử dụng 5 – 7 năm.
Đó là tôi chưa nói đến việc khí thải từ xe không chỉ phụ thuộc vào “tuổi đời”, mà còn chịu tác động lớn từ tình trạng động cơ, thói quen vận hành hay việc bảo dưỡng. Một chiếc xe mới nhưng ít được chăm sóc, sử dụng trong điều kiện khắc nghiệt hoàn toàn có thể phát thải vượt chuẩn. Ngược lại, một chiếc xe cũ hơn nhưng được bảo dưỡng, chăm sóc tốt vẫn có thể vận hành ổn định và ít gây ô nhiễm.
Do đó, nếu áp dụng cứng nhắc mốc thời gian 5 năm sau ngày xuất xưởng để cho vào danh sách miễn kiểm định, tôi e rằng chính sách sẽ có nguy cơ bỏ sót một nhóm không nhỏ “xe mới nhưng không sạch”. Đây là điều đáng cân nhắc, bởi chúng ta đều thống nhất với nhau rằng mục tiêu của kiểm định khí thải không phải là phân loại theo tuổi xe, mà là nhận diện và kiểm soát những phương tiện gây ô nhiễm thực sự.
Ở góc độ người sử dụng, điều khiến tôi băn khoăn không phải là việc miễn kiểm định, mà là sự thiếu linh hoạt trong cách thiết kế chính sách. Một quy định đơn giản thì dễ triển khai, nhưng nếu quá đơn giản, nó có thể không phản ánh đúng thực tế. Và khi đó, hiệu quả kiểm soát khí thải có thể bị ảnh hưởng.
Theo tôi tìm hiểu, một số quốc gia hiện nay cũng đã áp dụng miễn kiểm định khí thải cho xe máy mới (từ 3 – 5 năm). Nhưng cách làm của họ không đơn thuần dựa vào “tuổi xe”, mà còn tính đến đặc thù sử dụng và thực trạng phương tiện. Từ thực tế đó, có lẽ Việt Nam cũng nên cân nhắc một cách tiếp cận “có điều kiện” hơn. Chẳng hạn, vẫn có thể miễn kiểm định lần đầu cho xe dưới 5 năm, nhưng đi kèm một số tiêu chí bổ sung như tần suất sử dụng, mục đích sử dụng (cá nhân hay kinh doanh), hoặc cơ chế kiểm tra ngẫu nhiên trên đường. Những giải pháp này không làm mất đi sự thuận tiện của chính sách, nhưng giúp hạn chế các trường hợp ngoại lệ.
Một điểm khác cũng cần tính đến là ý thức bảo dưỡng của người dùng. Nếu không có cơ chế khuyến khích hoặc ràng buộc việc bảo trì định kỳ, ngay cả xe mới cũng có thể nhanh chóng xuống cấp. Khi đó, việc “miễn kiểm định” vô tình trở thành khoảng trống trong quản lý, thay vì là một bước đi hợp lý để tối ưu nguồn lực.
Tóm lại, theo quan điểm cá nhân, tôi cho rằng đề xuất miễn kiểm định khí thải trực tiếp lần đầu cho xe dưới 5 năm là hợp lý. Nhưng nếu không đi kèm các tiêu chí bổ sung, đề xuất này sẽ không đủ chặt chẽ, thậm chí thiếu công bằng và chính xác trong thực tế.
* Bài viết thể hiện văn phong và góc nhìn của tác giả, một người sống và làm việc tại TP.Hà Nội Đóng góp bài viết, câu hỏi xin gửi về xe@thanhnien.vn hoặc thainguyenthanhnien@gmail.com.
Một đoạn video lan truyền ghi lại cảnh một doanh nhân tại Bengaluru vá ổ gà theo cách khác thường, thu hút cả lời khen lẫn chỉ trích từ cộng đồng mạng - Video: Instagram
Một đoạn video lan truyền mạnh trên mạng xã hội ghi lại cảnh một người đàn ông dùng chính chiếc xe Porsche của mình để thực hiện một công việc khó tin, thu hút hàng loạt ý kiến trái chiều.
Sự việc xảy ra tại thành phố Bengaluru (Ấn Độ), nơi một doanh nhân giàu có quyết định không chờ cơ quan chức năng mà tự mình xử lý đoạn đường hư hỏng. Điều gây chú ý không chỉ nằm ở hành động, mà còn ở cách ông thực hiện.
Theo video, người đàn ông bước xuống từ chiếc Porsche đắt tiền, đổ xi măng trực tiếp lên nắp ca pô xe. Tiếp đến, ông dùng nước đóng chai để trộn hỗn hợp ngay trên bề mặt chiếc xe, biến phương tiện sang trọng thành một “trạm trộn” dã chiến.
Sau khi hoàn tất, ông mang hỗn hợp xi măng đến ổ gà gần đó và tiến hành lấp lại, cố gắng làm phẳng mặt đường. Toàn bộ quá trình được thực hiện khá nhanh gọn.
Nhân vật trong video được xác định là Akhil Himadri, doanh nhân tại địa phương. Trước khi trộn xi măng, ông đã phủ một lớp nhựa lên nắp xe nhằm tránh làm hư hại lớp sơn. Sau khi hoàn thành công việc, tấm phủ được tháo ra, để lộ bề mặt xe vẫn sạch sẽ, sáng bóng.
Thay vì dùng các dụng cụ thông thường, ông biến chính chiếc xe đắt tiền của mình thành “bàn trộn xi măng” - Ảnh cắt từ video
Sau khi vá xong ổ gà, người đàn ông còn rửa tay bằng nước đóng chai rồi lên xe rời đi, như thể vừa hoàn thành một công việc thường ngày.
Chia sẻ về hành động của mình, ông Himadri cho rằng ở một quốc gia đông dân như Ấn Độ, không thể kỳ vọng chính quyền xử lý ngay lập tức mọi vấn đề hạ tầng. Theo ông, mỗi cá nhân cũng cần góp phần giữ gìn không gian công cộng, và những hành động nhỏ nếu được nhân rộng sẽ tạo ra thay đổi lớn.
Tuy vậy, đoạn video nhanh chóng tạo ra làn sóng tranh luận. Một số người bày tỏ sự ủng hộ, cho rằng đây là cách tiếp cận sáng tạo và thể hiện tinh thần trách nhiệm công dân.
Ngược lại, nhiều ý kiến chỉ trích cho rằng hành động này mang tính “trình diễn”, nhằm thu hút sự chú ý hơn là giải quyết vấn đề một cách bền vững.
Dù được nhìn nhận theo hướng tích cực hay tiêu cực, câu chuyện vẫn làm dấy lên câu hỏi về vai trò của cá nhân trong việc cải thiện hạ tầng đô thị, cũng như cách các hành động như vậy được nhìn nhận trong thời đại mạng xã hội.
Một cư dân tại Hyderabad (Ấn Độ), Faisal Rahman, không ngờ chiếc xe máy bị mất của mình lại xuất hiện theo cách trớ trêu: thông qua một biên bản phạt nguội.
Theo đó, ba tháng sau khi trình báo mất xe và lập hồ sơ tại đồn cảnh sát Habeeb Nagar, Rahman nhận được biên bản phạt điện tử cho chính chiếc xe đã bị đánh cắp. Điều đáng chú ý là biên bản này đi kèm hình ảnh rõ mặt người điều khiển - được cho là kẻ trộm.
Rahman sau đó đăng tải sự việc lên mạng xã hội X, đề nghị cảnh sát sử dụng hình ảnh này để truy tìm nghi phạm. Vụ việc nhanh chóng thu hút sự quan tâm của dư luận, với nhiều ý kiến trái chiều về hiệu quả xử lý của cơ quan chức năng.
Một số cư dân mạng còn hỗ trợ làm ảnh nét hơn nữa - Ảnh: X
Trường hợp của Rahman không phải cá biệt. Tại nhiều nơi ở Ấn Độ, tình trạng camera giao thông ghi lại hình ảnh xe bị trộm và gửi biên bản phạt về cho chính chủ xe đang trở thành một nghịch lý phổ biến.
Tại Saharanpur (bang Uttar Pradesh), một người đàn ông tên Rajiv Thakur nhận biên bản phạt 4.000 rupee từ bang Uttarakhand, dù chiếc xe của ông vẫn đỗ trước nhà suốt thời gian dài. Ông nghi ngờ biển số xe đã bị làm giả và gắn lên xe khác.
Trong khi đó tại Chandigarh, một chủ xe tên Sagar liên tục nhận 9 biên bản phạt chỉ trong 12 ngày sau khi bị mất xe. Dù hệ thống camera thông minh hoạt động khắp thành phố, cơ quan chức năng vẫn không phát hiện phương tiện bị đánh cắp. Cuối cùng, người thân của Sagar phải tự tìm và bắt giữ nghi phạm.
Dù tồn tại nhiều bất cập, một số trường hợp cho thấy công nghệ vẫn có thể hỗ trợ hiệu quả.
Tại Bhubaneswar, một thanh niên bị mất xe tay ga đã tìm lại được phương tiện sau khi nhận biên bản phạt vì không đội mũ bảo hiểm. Hình ảnh từ camera AI giúp cảnh sát xác định nghi phạm, truy vết và bắt giữ đối tượng, đồng thời thu hồi xe.
Theo các chuyên gia, nguyên nhân chính nằm ở việc hệ thống dữ liệu giao thông và dữ liệu tội phạm chưa được liên thông.
Biên bản phạt được tạo tự động từ camera và gửi đến chủ xe theo đăng ký, nhưng không có cơ chế kiểm tra xem xe đó đã bị báo mất hay chưa. Điều này dẫn đến tình trạng cùng một chiếc xe vừa bị truy vết vi phạm giao thông, vừa "biến mất" trong hồ sơ điều tra.
Trong bối cảnh hệ thống chưa đồng bộ, nhiều nạn nhân buộc phải tự tìm cách kết nối các dữ liệu rời rạc: từ biên bản phạt, hình ảnh camera đến thông tin đăng ký xe.
Các chuyên gia khuyến nghị khi nhận biên bản phạt cho xe bị mất, người dân cần nhanh chóng cung cấp hình ảnh cho cơ quan điều tra, đồng thời yêu cầu đối chiếu với hồ sơ trình báo trước đó.
Sự việc của Faisal Rahman cho thấy một thực tế: công nghệ giám sát hiện đã đủ khả năng ghi lại rõ ràng hình ảnh nghi phạm, nhưng hiệu quả xử lý lại phụ thuộc vào việc phối hợp dữ liệu.
Tình huống giao thông: Không đi vào phần đường dành cho người đi bộ, cô gái sang ngang đường khi một người đi xe máy không quan sát phi tới. Cú va chạm mạnh hất bay cô gái ngã về phía trước, người đi xe máy cũng ngã lăn ra đường. May mắn cả hai chỉ bị thương nhẹ.
Kỹ năng lái xe: Theo các chuyên gia của Car Awards, người đi xe máy trong đô thị luôn tập trung quan sát, làm chủ tốc độ phòng mọi tình huống có thể xảy ra. Khi đi vào ngõ nhỏ cần giảm tốc độ, nhường đường cho người đi bộ.
Trong khi đó, người đi bộ nên đi ở phần đường có vạch kẻ sang đường và khi sang đường cũng cần quan sát để luôn chủ động lựa chọn thời điểm sang đường phù hợp, tránh những tay lái mất kiểm soát như trong video.
