Phần lớn giới đầu tư coi sự thống trị của USD là một chân lý vĩnh cửu trên thị trường tài chính. Thế nhưng, lịch sử lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác. Việc đồng tiền này giữ vị thế dự trữ toàn cầu không phải là điều độc nhất mà chỉ là chương mới nhất trong một chu kỳ tiền tệ lặp đi lặp lại.
Nếu mô hình lịch sử này tiếp diễn, thế giới không chỉ chứng kiến sự thay đổi trong thương mại toàn cầu. Chúng ta có thể sắp bước vào một trong những đợt chuyển giao tài sản lớn nhất. Trong vòng xoáy biến động đó, vàng và bạc đang dần khẳng định lại vị trí trung tâm của mình.
Chu kỳ tàn lụi của những “đế chế” tiền tệ
Đồng USD không tự nhiên ngồi lên ngai vàng. Trật tự này được thiết lập từ năm 1944 tại Hội nghị Bretton Woods, khi các quốc gia đồng ý neo nội tệ vào USD và USD được bảo chứng bằng vàng. Nhưng đến năm 1971, mối liên kết cuối cùng này bị cắt đứt. Thế giới bước vào kỷ nguyên tiền pháp định, nơi hệ thống dự trữ chỉ dựa vào cam kết của chính phủ.
Tuy nhiên, không có hệ thống nào tồn tại mãi mãi. Trung bình cứ 30-40 năm, thế giới lại trải qua một cuộc chuyển đổi tiền tệ lớn. Kỷ nguyên của đồng USD hiện đã vượt xa ngưỡng thời gian đó.
Theo dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã lao dốc từ đỉnh 72% năm 2001 xuống còn khoảng 57% hiện nay. Mức sụt giảm này mang tính cấu trúc, phản ánh sự xói mòn sâu sắc về niềm tin thể chế và vị thế địa chính trị.
Quá trình này gợi nhớ đến sự sụp đổ của đồng bảng Anh sau Thế chiến thứ hai. Khi đó, tỷ trọng dự trữ của đồng tiền này bốc hơi từ 81% xuống dưới 3% trong vài thập kỷ, cuốn trôi tài sản của những người nắm giữ do lạm phát và phá giá.
Khoảng trống quyền lực và bước đi của các “cá mập”
Điều khiến giới tài chính lo ngại là thế giới hiện không có một đồng tiền thay thế xứng tầm. Các cuộc chuyển đổi trong quá khứ vẫn giữ lại một phần liên kết với tài sản cứng. Ngày nay, toàn bộ hệ thống dựa hoàn toàn vào tiền giấy. Đồng nhân dân tệ dù được nhắc đến nhiều nhưng mới chỉ chiếm khoảng 2% dự trữ toàn cầu.
Nếu đồng tiền mạnh nhất thế giới tiếp tục suy yếu, một cuộc khủng hoảng niềm tin sẽ lan rộng sang cả euro, yên Nhật hay bảng Anh. Bởi lẽ, tất cả đều vận hành trên cùng một nền tảng cam kết của chính phủ phát hành.
Nhận thức rõ rủi ro này, các ngân hàng trung ương đang âm thầm hành động. Theo Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council), các tổ chức này đã ồ ạt mua vào hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm trong giai đoạn 2022-2024. Tốc độ gom hàng gấp đôi thập kỷ trước cho thấy họ không hề lướt sóng ngắn hạn.
Giới chức tiền tệ đang tìm kiếm một “lá chắn cấu trúc”, một loại tài sản không đi kèm rủi ro vỡ nợ từ bất kỳ bên thứ ba nào.
Sức bật của kim loại quý trong trật tự mới
Khi hệ thống tiền tệ rạn nứt, dòng vốn không biến mất mà sẽ chảy về những tài sản hữu hạn. Vàng nhiều khả năng sẽ hưởng lợi kép. Kim loại quý này không chỉ tăng giá khi USD yếu đi mà còn có cơ hội trở thành mỏ neo trung lập cho hệ thống tài chính mới.
Một mô hình giả định của quỹ VanEck từng chỉ ra rằng, nếu vàng hấp thụ hoàn toàn vai trò dự trữ của USD, mức định giá có thể đạt những con số khổng lồ. Dù chỉ là kịch bản cực đoan, dữ liệu này cho thấy dư địa định giá lại của vàng là rất lớn. Khảo sát năm 2025 của World Gold Council cũng khẳng định 95% ngân hàng trung ương dự kiến tiếp tục tăng dự trữ vàng.
Trong khi đó, bạc đóng vai trò như một phiên bản khuếch đại biến động. Lịch sử lạm phát đình trệ thập niên 1970 từng chứng kiến giá bạc bứt tốc từ dưới 2 USD lên gần 50 USD mỗi ounce, vượt xa biên độ tăng của vàng.
Bên cạnh yếu tố tiền tệ, bạc còn nắm giữ lợi thế độc tôn nhờ nhu cầu công nghiệp khổng lồ. Kim loại này là vật liệu cốt lõi trong sản xuất xe điện, pin mặt trời và công nghệ cao. Lực đẩy kép này giúp bạc có thể bứt phá cực mạnh khi thị trường bước vào chu kỳ tăng giá mới.
Luận điểm đầu tư vào kim loại quý không nhất thiết dựa trên việc xác định chính xác thời điểm đồng USD suy giảm vai trò trong hệ thống tài chính toàn cầu mà nó dựa trên quy luật tất yếu của các chu kỳ tài chính.
Những nhà đầu tư chiến thắng trong các cuộc chuyển giao lịch sử không bao giờ đợi đến khi khủng hoảng tràn ngập trên các mặt báo. Cửa sổ cơ hội tích lũy tài sản luôn lặng lẽ mở ra từ rất lâu trước khi đám đông kịp nhận biết.
Ngân hàng Nhà nước vừa có quyết định nâng hạn mức chi trả tối đa cho tất cả tiền gửi của một người tại một nhà băng lên 350 triệu đồng, thay vì 125 triệu đồng như trước. Quyết định có hiệu lực từ ngày 13/7.
Cụ thể, số tiền tối đa bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trả cho tất cả các khoản tiền gửi được bảo hiểm theo quy định của Luật Bảo hiểm tiền gửi (gồm cả tiền gốc và tiền lãi) của một người tại một tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm là 350 triệu đồng.
Theo Luật Bảo hiểm tiền gửi, bảo hiểm tiền gửi là loại hình bảo hiểm bắt buộc nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống các tổ chức tín dụng.
Khi một tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi mất khả năng chi trả hoặc bị cơ quan có thẩm quyền chấm dứt hoạt động, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam sẽ chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền trong phạm vi hạn mức được quy định. Khoản tiền được bảo hiểm bao gồm cả tiền gốc và tiền lãi.
Trong dự thảo lấy ý kiến về hạn mức mới hồi tháng 2, Ngân hàng Nhà nước nhận định việc tăng hạn mức lên 350 triệu đồng giúp cải thiện các tiêu chí để đánh giá hạn mức, giúp hạn mức có ý nghĩa thiết thực hơn và từng bước gần hơn với thông lệ quốc tế.
Tỉ lệ người gửi tiền được bảo hiểm toàn bộ là 93,68%, đối với các Quỹ tín dụng nhân dân là 80,15%. Con số này dù thấp hơn mức trung bình toàn cầu nhưng phù hợp với Chiến lược phát triển bảo hiểm tiền gửi của Việt Nam.
Tỉ lệ hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi/GDP bình quân đầu người là 2,8 lần, từng bước tiệm cận xu hướng toàn cầu là 3,3 lần. Mức tăng lên 350 triệu đồng cũng không quá đột biến so với hạn mức hiện hành.
Quy mô bảo hiểm tiền gửi những năm qua biến động mạnh, từ khoảng 66.400 tỷ đồng năm 2000 lên 10,2 triệu tỷ đồng tại thời điểm cuối năm ngoái. Riêng giai đoạn 2021-2025, số dư tiền gửi được bảo hiểm tăng gấp rưỡi.
Theo Ngân hàng Nhà nước, việc tăng hạn mức chi trả tiền bảo hiểm góp phần bảo vệ tốt hơn người gửi tiền, gia tăng niềm tin vào hệ thống ngân hàng, từ đó duy trì và tăng cường tiền gửi của dân cư, góp phần đảm bảo nguồn cung tín dụng phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội...
Giờ đây, những thay đổi âm thầm nhưng sâu sắc đang diễn ra trong cách làm nông của người nông dân.
Họ vẫn ra đồng từ rất sớm như bao đời nay, vẫn để đôi bàn tay còn dính bùn, nhưng là để vuốt nhẹ màn hình điện thoại, kiểm tra dự báo mưa và điều chỉnh lịch gieo trồng. Cảnh tượng ấy không chỉ là một thay đổi về công cụ, mà còn cho thấy người dân bắt đầu chủ động hơn với những điều trước đây chỉ biết trông chờ.
Điều thay đổi không chỉ là công cụ, mà còn là cách người dân nhìn vào tương lai của mình. Nếu trước đây họ quen chấp nhận rủi ro như một phần tất yếu của nghề, thì hôm nay họ bắt đầu học cách dự đoán, thích ứng và giảm thiểu nó. Không phải ai cũng quen ngay với cách làm mới.
Có người mất hàng tuần mới quen đọc các chỉ số độ ẩm hay dự báo thời tiết trên ứng dụng. Có người nói vui rằng ngày trước đi làm đồng phải nhìn trời, giờ ngoài nhìn trời còn phải nhớ sạc pin điện thoại từ tối hôm trước. Ở những vùng thường xuyên chịu bão lũ như miền Trung, chỉ chậm vài ngày xuống giống đôi khi cũng đủ tạo ra khác biệt cho cả một vụ mùa.
Khi vượt qua được giai đoạn này, người dân không chỉ thấy năng suất ổn định hơn và rủi ro giảm đi, mà còn dần lấy lại cảm giác làm chủ chính mùa vụ của mình. Di sản của nghề nông không còn chỉ là thửa ruộng hay kinh nghiệm truyền đời, mà còn là khả năng thích nghi với những biến động chưa từng có trước đây. Đó là lúc mùa vụ không còn hoàn toàn phụ thuộc vào cảm tính hay may mắn, mà bắt đầu được đưa ra từ dữ liệu và khả năng dự đoán.
Có lẽ vì vậy mà nông nghiệp cũng bớt xa lạ hơn với người trẻ. Khi sản xuất không còn chỉ gắn với lao động thủ công, mà ngày càng gắn với dữ liệu, thị trường và cách quản lý mùa vụ, nghề nông bắt đầu được nhìn bằng một tâm thế khác.
Nhưng sự thay đổi không chỉ dừng lại ở dữ liệu. Trong nhiều mô hình nhà màng và tưới nhỏ giọt, rơm rạ, phân hữu cơ và cả lượng nước thừa sau tưới đều được tận dụng lại như một phần của chuỗi tuần hoàn khép kín, vừa giảm lãng phí vừa tăng hiệu quả kinh tế.
Những thay đổi nhỏ ấy cho thấy nông nghiệp bền vững không bắt đầu từ những khẩu hiệu lớn, mà từ cách người dân học cách sử dụng lại chính những gì mình từng bỏ đi.
Có người từng lo rằng càng nhiều máy móc và dữ liệu, con người sẽ càng xa rời ruộng đồng. Nhưng có lẽ điều ngược lại mới đang diễn ra. Khi hiểu rõ hơn về độ ẩm của đất, chu kỳ nước, thời điểm gieo trồng hay rủi ro thời tiết, người làm nông không rời xa thiên nhiên, mà đang học cách lắng nghe nó chính xác hơn.
Có lần tôi nghe những người làm nông lâu năm nói rằng ngày trước, chỉ cần nhìn màu mây, hướng gió hay độ nứt của mặt đất là đã có thể đoán được chuyện gieo trồng. Nhưng bây giờ, thời tiết thay đổi thất thường đến mức ngay cả những kinh nghiệm từng đúng suốt nhiều năm cũng không còn luôn đáng tin như trước. Có lẽ vì vậy mà người làm nông hôm nay không chỉ dựa vào trí nhớ của nhiều mùa vụ cũ, mà còn phải học thêm những cách đọc mới về đất, nước và thời tiết.
Điều khó khăn nhất không nằm ở việc học công nghệ mới, mà là chấp nhận rằng những kinh nghiệm từng đúng suốt nhiều năm không còn đủ để dự đoán tương lai.
Sự chuyển đổi ấy không diễn ra trong một ngày, cũng không phải ai ban đầu cũng tin rằng vài con số trên màn hình có thể giúp mình bớt phụ thuộc vào trời đất. Khi thời tiết ngày càng khó lường và biến đổi khí hậu trở thành áp lực thường trực, người làm nông buộc phải thay đổi nhanh hơn những gì tư duy cũ từng cho phép.
Có những buổi sáng ở miền Trung, người dân vẫn ra đồng từ rất sớm như bao đời nay. Chỉ khác là giờ đây mùa vụ của họ không còn bắt đầu bằng sự chờ đợi may rủi. Có lẽ, thay đổi lớn nhất của nông nghiệp không nằm ở việc con người thắng được thời tiết, mà ở chỗ họ đã học cách không còn bất lực trước nó nữa.
Phiên 24/6 ghi nhận "diễn biến lạ" của thị trường vàng trong nước. Trong khi giá vàng thế giới giảm mạnh, vàng miếng SJC và vàng nhẫn vẫn đứng yên bất động. Cụ thể, sau khi giảm 1,6 triệu đồng/lượng trong phiên cũ, giá vàng SJC ở 144-147 triệu đồng/lượng (mua vào - bán ra).
Trên thị trường thế giới, giá vàng giao ngay đã giảm hơn 100 USD xuống mức 4.057,5 USD/ounce. Quy đổi theo tỷ giá hiện hành chưa gồm thuế, phí, giá vàng thế giới đang ở mức 130,8 triệu đồng/lượng, đắt hơn khoảng 16,2 triệu đồng/lượng so với vàng thế giới.
Vàng giảm khá mạnh do đồng USD duy trì ở mức cao nhất trong năm, rủi ro sau khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất vẫn còn hiện hữu và phí bảo hiểm rủi ro eo biển Hormuz tiếp tục giảm.
Theo Michael Hsueh, nhà phân tích nghiên cứu tại Deutsche Bank, nhu cầu vàng tiếp tục giảm mạnh khi các nhà đầu tư ngày càng lo ngại về triển vọng chính sách tiền tệ của Fed. Deutsche Bank dự báo vàng trung bình sẽ đạt 4.300 USD/ounce trong quý III, giảm hơn 22% so với báo cáo trước đó, trước khi tăng lên 4.800 USD/ounce trong quý IV.
Theo giới chuyên gia, nhu cầu đầu tư của Trung Quốc sẽ vẫn là trụ cột hỗ trợ chính cho vàng. Bloomberg dẫn lại số liệu cơ quan hải quan Trung Quốc công bố hôm thứ bảy cho thấy nước này đã nhập khẩu 163 tấn vàng trong tháng 5 - mức cao nhất kể từ tháng 3/2024. Tính chung 5 tháng qua, lượng vàng nhập khẩu của nước này đạt khoảng 692 tấn, tăng 76% so với cùng kỳ năm ngoái.
Tại báo cáo triển vọng hàng hóa quý III, BMO Capital Markets cũng đưa ra dự báo vàng trung bình ở mức 4.625 USD/ounce trong nửa cuối năm, giảm 5% so với dự báo trước đó. Về dài hạn, các nhà phân tích vẫn giữ dự báo giá lạc quan vàng sẽ vượt mức 5.000 USD/ounce trong quý đầu tiên năm 2027, với mức giá trung bình dự kiến khoảng 4.200 USD/ounce trong quý II và quý III/2027.
Đồng USD tăng mạnh
Đồng USD tăng lên mức cao khi các thị trường điều chỉnh kỳ vọng theo hướng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ duy trì lập trường cứng rắn hơn trong chính sách tiền tệ. Bên cạnh đó, làn sóng bán tháo các cổ phiếu vốn hóa lớn cũng góp phần thúc đẩy nhu cầu nắm giữ đồng bạc xanh như một tài sản an toàn.
Trên thị trường Mỹ, chỉ số US Dollar Index (DXY) đo lường biến động đồng bạc xanh với 6 đồng tiền chủ chốt (EUR, JPY, GBP, CAD, SEK, CHF) tăng 0,34%, hiện ở mức 101,36.
Ngân hàng Nhà nước công bố tỷ giá trung tâm của đồng Việt Nam với USD tăng 6 đồng, hiện ở mức 25.189 đồng/USD.
