Theo kênh CNBC, cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh ngày 14-5 đã phát đi tín hiệu hạ nhiệt trong quan hệ song phương, khi hai nước này vốn đối đầu nhiều năm về các vấn đề từ sở hữu trí tuệ, nhân quyền đến công nghệ và thương mại.
Trong cuộc họp, hai bên đã trao đổi hàng loạt vấn đề nóng như quan hệ hợp tác, Đài Loan và tình hình địa chính trị toàn cầu.
Theo thông cáo từ phía Trung Quốc, ông Tập và ông Trump nhất trí xây dựng “quan hệ Trung – Mỹ mang tính xây dựng và ổn định chiến lược”, được xem là định hướng mới cho quan hệ song phương trong ít nhất ba năm tới.
Ông Tập nhấn mạnh quan hệ giữa hai nước này là “mối quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới” và hai bên cần bảo đảm quan hệ này vận hành đúng hướng. “Cả Trung Quốc và Mỹ đều hưởng lợi từ hợp tác và chịu thiệt hại từ đối đầu. Hai nước nên là đối tác chứ không phải là đối thủ”, ông nói.
Bắc Kinh cho biết khuôn khổ mới này sẽ dựa trên hợp tác và “cạnh tranh có kiểm soát”, đồng thời nhấn mạnh khuôn khổ này cần được chuyển hóa thành hành động cụ thể.
Nhà kinh tế cấp cao Tianchen Xu của Economist Intelligence Unit nhận định động thái này nhằm tránh để căng thẳng leo thang mất kiểm soát như từng xảy ra trong năm 2025.
Đặc biệt, nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng đặt câu hỏi liệu Washington và Bắc Kinh có thể tránh được “bẫy Thucydides” hay không.
Khái niệm này được giáo sư Graham Allison (Đại học Harvard) đưa ra và phổ biến rộng rãi, dùng để chỉ xu hướng lịch sử về việc căng thẳng leo thang giữa một cường quốc đang trỗi dậy và một siêu cường hiện hữu.
Thuật ngữ này bắt nguồn từ quan sát của sử gia Hy Lạp cổ đại Thucydides về xung đột giữa Athens và Sparta. Trong cuốn sách Destined for War xuất bản năm 2017, ông Allison cho rằng xung đột không phải điều tất yếu, nhưng để tránh điều đó cần các nỗ lực ngoại giao sâu rộng và liên tục.
Một điểm nhấn khác là kết quả “cân bằng và tích cực” từ cuộc họp giữa các đoàn đàm phán thương mại hai nước tại Hàn Quốc trước đó một ngày.
Ông Tập khẳng định Bắc Kinh rất hoan nghênh việc Mỹ tăng cường hợp tác thương mại và nhấn mạnh sẽ tiếp tục mở cửa thị trường rộng hơn cho doanh nghiệp Mỹ. Trong chuyến thăm lần này, ông Trump cũng đưa theo nhiều lãnh đạo doanh nghiệp lớn của Mỹ, trong đó có Elon Musk và Jensen Huang.
Bên cạnh đó, ông Tập kêu gọi hai bên cần tận dụng tốt hơn các kênh liên lạc ngoại giao và quân sự, đồng thời thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, nông nghiệp và du lịch.
Nhà Trắng cũng cho biết hai bên nhấn mạnh sự cần thiết phải kiểm soát dòng chảy fentanyl vào Mỹ, cũng như tăng mua các sản phẩm nông nghiệp Mỹ từ phía Trung Quốc.
Đáng chú ý, giữa những thông tin tích cực, phía Trung Quốc dành phần lớn thông cáo để nhấn mạnh vấn đề Đài Loan. Ông Tập gọi đây là “vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Trung – Mỹ”, đồng thời cảnh báo mức độ nhạy cảm rất lớn của vấn đề này. “Nếu xử lý tốt, mối quan hệ sẽ được duy trì; ngược lại, hai nước có nguy cơ va chạm hoặc xung đột”, ông nói.
Trong khi đó, phía Nhà Trắng không nhắc đến Đài Loan trong thông cáo sau cuộc gặp, thậm chí Tổng thống Trump cũng không trả lời các câu hỏi của báo chí về vấn đề Đài Loan.
Theo báo Guardian, thông cáo của Nhà Trắng nhấn mạnh hai bên nhất trí duy trì “mở cửa” eo biển Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới – nhằm bảo đảm dòng chảy năng lượng toàn cầu.
Washington cho biết ông Tập phản đối việc quân sự hóa eo biển Hormuz và bày tỏ mong muốn mua thêm dầu Mỹ để giảm phụ thuộc vào tuyến vận tải chiến lược này. Hai nhà lãnh đạo cũng thống nhất rằng Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân.
Bên cạnh xung đột Trung Đông, hai bên cũng trao đổi về chiến sự tại Ukraine và tình hình trên bán đảo Triều Tiên, nhưng hiện chưa công bố chi tiết nội dung thảo luận.
Trong thông báo trên mạng xã hội vào ngày 5/6, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận lực lượng CENTCOM đã “bắn hạ 4 máy bay không người lái tấn công một chiều của Iran phóng về phía eo biển Hormuz”.
CENTCOM cáo buộc các máy bay không người lái Iran đã “gây ra mối đe dọa trực tiếp đối với giao thông hàng hải trong khu vực”.
CENTCOM cho biết lực lượng Mỹ đã “tấn công các địa điểm đặt radar giám sát ven biển của Iran ở Goruk và trên đảo Qeshm để phòng vệ trước các cuộc tấn công tiếp theo”.
“Lực lượng Mỹ vẫn luôn cảnh giác và sẵn sàng đáp trả hành động gây hấn phi lý của Iran để phòng vệ”, CENTCOM nhấn mạnh.
Qeshm là hòn đảo lớn nhất trong Vùng Vịnh, án ngữ phần hẹp nhất của eo biển Hormuz. Hòn đảo là nơi đặt một mạng lưới các cơ sở quân sự dày đặc và được gọi là “tàu sân bay không thể đánh chìm” của Iran.
Qeshm được xem là pháo đài tiền tuyến của Iran ở Hormuz. Hòn đảo này có thể khống chế lối vào eo biển từ phía Vùng Vịnh, hoạt động như một “nút chặn” trong tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới.
Trước thông báo của CENTCOM, hãng tin Mehr của Iran cho biết lực lượng Iran đã bắn một số phát súng “cảnh cáo”. Mehr cho biết các phát súng “có thể liên quan” đến việc điều chuyển vị trí của các tàu hải quân Mỹ trong khu vực.
Thông tin này xuất hiện giữa lúc một quan chức Mỹ tiết lộ Iran đã phóng nhiều máy bay không người lái về phía eo biển. Quan chức này nói rằng lực lượng Mỹ đã bắn hạ ít nhất 4 máy bay không người lái của Iran.
Theo Mehr, mục tiêu Iran nhắm đến khi nổ súng nằm ở ngoài khơi, bên ngoài đảo Larak - hòn đảo nhỏ ngoài khơi thành phố cảng chiến lược Bandar Abbas của Iran.
Theo quan chức Mỹ, các máy bay không người lái của Iran thường nhắm mục tiêu vào các tàu thương mại đi qua vùng biển trong khu vực hoặc lực lượng Mỹ đang hoạt động trong vùng lân cận.
Theo một tuyên bố của quân đội Iran hôm 5/6, hải quân nước này đã phóng tên lửa và máy bay không người lái cảnh cáo các tàu khu trục của Mỹ đang hoạt động ở biển Oman, buộc các tàu này phải rút khỏi khu vực.
Quân đội Iran cho biết động thái này là một phần của các hoạt động đang diễn ra nhằm đáp trả hành động quấy rối trên biển của lực lượng Mỹ cũng như việc bắt giữ các tàu chở dầu và tàu thương mại của Iran.
Tuy nhiên, phía Mỹ bác bỏ thông tin trên.
Các vụ nổ súng diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang xung quanh Iran, khi Washington thực thi lệnh trừng phạt đối với các tàu chở dầu của Iran và Tehran liên tục đe dọa hoạt động vận chuyển hàng hải trong và xung quanh eo biển Hormuz.
Quân đội Mỹ tuần trước cho biết họ đã không kích các trận địa tên lửa và tàu cao tốc của Iran dọc eo biển này vì mục đích “phòng vệ”.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tuần này tuyên bố tiến hành các cuộc "tấn công tự vệ" vào đảo Qeshm của Iran, trong khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo cho biết nhắm mục tiêu vào các căn cứ quân sự của Mỹ tại một số nước trong khu vực để đáp trả.
Iran đã bắn tên lửa vào Kuwait và Bahrain vào rạng sáng 3/6, sau khi Mỹ tiến hành các cuộc tấn công vào lãnh thổ Iran. Tehran cáo buộc các nước láng giềng Vùng Vịnh cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ của họ để thực hiện các cuộc tấn công.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 22-6, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cáo buộc Ukraine đang can thiệp công việc nội bộ và xâm phạm chủ quyền Belarus sau những tuyên bố gần đây của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.
Trước đó ngày 20-6, ông Zelensky đã đưa ra tối hậu thư, cho Minsk một tuần để tháo dỡ các trạm tín hiệu mà Kiev cho là đang giúp Matxcơva dẫn đường tấn công Ukraine.
Ông Peskov chia sẻ với báo chí: "Về mối đe dọa này, đó rõ ràng là hành động gây hấn hoàn toàn: can thiệp vào công việc nội bộ và xâm phạm chủ quyền của một quốc gia khác. Nhưng chúng tôi không hề nghi ngờ rằng lãnh đạo Belarus và bản thân Belarus hoàn toàn có khả năng bảo vệ chủ quyền của mình".
Ông Peskov cũng cho biết Tổng thống Nga Vladimir Putin và người đồng cấp Belarus Alexander Lukashenko sẽ sớm thảo luận về phát ngôn trên của ông Zelensky.
Trong tuyên bố hôm 20-6, ông Zelensky tuyên bố một tuần là đủ để ông Lukashenko tháo dỡ các trạm chuyển tiếp tín hiệu trên. Nhà lãnh đạo Ukraine ngầm đe dọa sẽ có hành động quân sự nếu Minsk không tuân thủ.
Quan hệ Matxcơva - Minsk ngày càng chặt chẽ kể từ khi Nga phát động "chiến dịch quân sự đặc biệt" ở Ukraine. Nga hiện đã triển khai vũ khí hạt nhân chiến thuật tại Belarus, cùng với nhiều khí tài quan trọng khác.
Ukraine hiện chưa phản hồi những chỉ trích trên của Điện Kremlin.
Cùng ngày 22-6, trên chiến trường, Bộ Tổng tham mưu Ukraine tuyên bố đã sử dụng tên lửa hành trình phóng từ máy bay đánh trúng một nhà máy ở vùng Voronezh, cách biên giới Ukraine chưa đầy 200km.
Kiev khẳng định đây là "bộ phận then chốt" trong dây chuyền sản xuất quốc phòng của Nga, chuyên sản xuất linh kiện điện tử lắp cho các tên lửa Nga, đặc biệt là hệ thống tên lửa chiến thuật Iskander.
Thống đốc vùng Voronezh, ông Alexander Gusev, nói trên Telegram rằng một số cơ sở sản xuất đã bị hư hại và ba người bị thương. Ông cho biết hệ thống phòng không Nga đã tiêu diệt các mục tiêu tốc độ cao trên bầu trời tỉnh này.
Văn phòng thượng nghị sĩ Lindsey Graham rạng sáng nay thông báo trên tài khoản mạng xã hội X rằng ông đã "qua đời sau thời gian ngắn mắc một căn bệnh bất ngờ". Trước đó vài giờ, nhân viên cấp cứu được gọi tới nhà riêng của ông ở Đồi Capitol sau thông báo về một bệnh nhân bị ngừng tim.
Gia đình thượng nghị sĩ Graham không thông báo về nguyên nhân ông qua đời ở tuổi 71 và bày tỏ lòng biết ơn vì những lời cầu nguyện của mọi người.
Ông Graham là dân biểu kỳ cựu của bang Nam Carolina, một trong những gương mặt nổi bật của đảng Cộng hòa. Ông được bầu vào Thượng viện Mỹ năm 2002. Trước đó, ông đắc cử Hạ viện năm 1994 với tư cách nghị sĩ đại diện khu vực bầu cử số 3 của bang này.
Ông không kết hôn và sinh sống tại thành phố Seneca, bang Nam Carolina.
Graham từng là một trong những người chỉ trích mạnh mẽ nhất Tổng thống Donald Trump khi ông Trump bắt đầu tham gia chính trị.
Tuy nhiên, khi ông Trump nổi lên là ứng viên tổng thống sáng giá nhất của đảng Cộng hòa năm 2016, Graham lại trở thành một trong những chính trị gia trung thành nhất với ông Trump. Trong 10 năm qua, ông được đánh giá là đồng minh đắc lực nhất của ông Trump tại quốc hội.
Theo tiểu sử trên trang web cá nhân, ông Graham là chính trị gia có lập trường cứng rắn về quốc phòng, liên tục thúc đẩy các chính sách trong cuộc chiến chống khủng bố nhằm bảo vệ lợi ích an ninh quốc gia lâu dài của Mỹ. Ông gần đây có nhiều phát biểu cứng rắn về vấn đề Iran, ủng hộ dùng vũ lực để kết thúc mối đe dọa hạt nhân từ Tehran.
Trước khi qua đời, Graham giữ chức Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Thượng viện. Ông cũng là thành viên Ủy ban Chuẩn chi, Ủy ban Tư pháp, Ủy ban Môi trường và Công trình công cộng của Thượng viện.
