Ngày 10/5, một nam tài xế giao hàng ở phường Cần Thơ bị khách hàng hành hung, đánh chảy máu mũi sau khi từ chối yêu cầu mở hộp tông đơ để thử lên thú cưng. Hôm sau, người mua bị công an triệu tập để xử lý hành vi gây rối trật tự công cộng.
Đây không phải vụ việc đơn lẻ. Cuối tháng 3, một nữ tài xế ở TP HCM bị đánh trước khách sạn do tranh cãi vị trí giao hàng. Trước đó vài ngày, một tài xế ở phường Bình Dương bị truy đuổi bằng ôtô và đánh trọng thương. Theo thống kê chưa đầy đủ của báo chí, từ cuối năm 2024 đến nay có khoảng 20 vụ hành hung tài xế công nghệ. Nghiêm trọng nhất là vụ việc một người giao hàng tử vong tại Đà Nẵng đầu năm 2025.
Sự gia tăng các vụ hành hung tài xế công nghệ diễn ra cùng với tốc độ phát triển của nền kinh tế chia sẻ (gig economy) tại Việt Nam. Thị trường giao đồ ăn trực tuyến và gọi xe công nghệ tại Việt Nam dự báo vượt mốc 11,5 tỷ USD vào năm 2030, theo hãng nghiên cứu Ipsos. Lực lượng lao động vận hành thị trường này xấp xỉ một triệu người, theo thống kê từ Viện Friedrich-Ebert-Stiftung (FES) Việt Nam. Họ mang danh xưng “đối tác”, không có lương cơ bản, không bảo hiểm y tế và trợ cấp thất nghiệp.
Quan trọng hơn, “đối tác” thực chất là mô hình kinh doanh thiếu các chế tài bảo vệ an toàn cho người lao động. Ngoài đường, họ đối mặt nguy cơ tai nạn và bạo lực từ khách hàng. Trong hệ thống, họ chịu sự giám sát và chế tài của thuật toán.
Luật chơi của thuật toán
Khi Võ Thanh, 27 tuổi, bị khách từ chối đội mũ bảo hiểm và ném xuống đất tối 15/3, anh chọn cách im lặng hoàn thành cuốc xe. “Thấy khách say là tôi biết có rủi ro nhưng không dám hủy chuyến vì sợ hệ thống đánh tụt tỷ lệ nhận cuốc”, anh nói.
Suốt hành trình, hành khách yêu cầu chạy sai lộ trình và xúc phạm tài xế. Thanh phản ứng. Vị khách bỏ đi cùng lời đe dọa làm anh mất việc. Hai ngày sau, tổng đài gọi xác minh. Thanh trình bày việc mình bị nhục mạ trước, nhưng tài khoản của anh bị khóa vĩnh viễn với lý do “vi phạm quy tắc ứng xử”.
Nguyễn Hùng, tài xế ôtô công nghệ tại TP HCM, gặp tình huống tương tự. Tối 10/3, anh chở một nhóm khách vào khu dân cư và dừng xe tại thanh chắn để hỏi đường. Hành khách phía sau đập vai và lăng mạ anh. Hùng trích xuất camera hành trình không che mặt hành khách và đăng lên mạng xã hội. Tài khoản của Hùng bị khóa vĩnh viễn sau khi có khiếu nại. “Tôi sai khi để lộ hình ảnh hành khách. Nhưng nền tảng chỉ xử lý lỗi bảo mật thông tin, bỏ qua việc tài xế bị đe dọa”, anh nói.
Trả lời VnExpress về vụ việc, đại diện hãng gọi xe cho biết quyết định ngừng quyền sử dụng ứng dụng được đưa ra sau khi xác minh. “Chúng tôi có cơ sở xác định đối tác đã tiết lộ thông tin cá nhân của hành khách. Hãng đã yêu cầu gỡ nội dung vi phạm nhưng không nhận được hợp tác sau ba ngày, do đó áp dụng chế tài”, đại diện nền tảng cho biết.
Học giả trong lĩnh vực luật lao động kỷ nguyên số, giáo sư Valerio De Stefano, Trường Luật Osgoode Hall (Canada), cho rằng khoảng trống pháp lý của mô hình lao động nền tảng là nguyên nhân gốc rễ. Nghịch lý lớn nhất của kinh tế nền tảng là các công ty định vị mình là bên trung gian, không phải người sử dụng lao động. Tuy nhiên, thuật toán của họ trực tiếp phân phối công việc, giám sát hiệu suất, chi phối thu nhập và quyết định quyền làm việc của tài xế. Nền tảng có quyền thưởng, phạt, vô hiệu hóa tài khoản thông qua hệ thống đánh giá một chiều.
“Khi một nền tảng có thể thưởng, phạt, hạ xếp hạng hoặc vô hiệu hóa tài khoản chỉ thông qua hệ thống đánh giá, mức độ kiểm soát đó đã rất gần, thậm chí vượt qua quan hệ quản lý lao động truyền thống.”, giáo sư De Stefano nói.
Số liệu từ Viện FES Việt Nam cho thấy, 63% tài xế từng đối mặt rủi ro an toàn trong quá trình làm việc. Mức thu nhập thực tế của họ thấp hơn 16,6% so với mức sống tối thiểu. Nhiều người làm việc 11 tiếng mỗi ngày để đạt mức thu nhập 9,2 triệu đồng/tháng. Đáng chú ý, 62% lao động nói không có cơ hội giải thích khi hệ thống xử phạt.
Ông Phạm Trường Sơn, Chủ tịch Cộng đồng các tổ chức phi lợi nhuận miền Nam (SNPO), gọi đây là “bẫy đối tác” với sự lệch pha quyền lực, đẩy nhiều lao động vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt, họ lo sợ việc phản ứng lại hành vi lạm dụng từ khách sẽ giảm xếp hạng hoặc mất cơ hội nhận việc trong tương lai. Mặt khác, các nền tảng lại không nhận trách nhiệm bảo vệ mà một người sử dụng lao động thông thường phải có.
Đại diện SNPO đề xuất thành lập Hiệp hội bảo vệ tài xế công nghệ, tương tự mô hình Thái Lan, đặt dưới sự bảo trợ của Mặt trận Tổ quốc. Tổ chức này sẽ đóng vai trò đối trọng thiết yếu nhằm tạo thế cân bằng khi đối thoại với các tập đoàn công nghệ đa quốc gia.
Theo Giáo sư De Stefano, giới lập pháp và các tổ chức quốc tế ngày càng giám sát chặt chẽ hệ thống quản lý bằng thuật toán. Ở góc độ toàn cầu, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đang thảo luận thiết lập công ước quốc tế bảo vệ nhóm lao động này, tập trung vào phân loại quan hệ lao động, an toàn nghề nghiệp và tính minh bạch của thuật toán.
“Các nhà hoạch định chính sách cần đặc biệt chú ý tới bốn vấn đề cốt lõi: phân loại quan hệ lao động, an toàn nghề nghiệp, tính minh bạch của thuật toán và quyền tổ chức, thương lượng tập thể của người lao động”, cựu chuyên gia ILO nói.
Trong thời gian chờ đợi các quy định pháp lý, nhiều người chọn cách rời đi. Thanh và Hùng chuyển sang ứng dụng mới nhưng nhận ra các bộ quy tắc đều ưu tiên bảo vệ hành khách.
Với Hoàng Tuấn Hiển, 40 tuổi, ở TP HCM, sự bào mòn lớn nhất sau hai năm chạy xe không phải thu nhập bấp bênh, mà là cảm giác bị bỏ mặc mỗi khi gặp sự cố. Sau một lần bị khách đánh giá “1 sao” oan chỉ vì kẹt xe, anh quyết định tắt ứng dụng, bỏ nghề.
“Khi ngừng chạy xe, tôi thấy đầu óc yên ổn”, anh nói.
"Nếu vẫn không tìm được việc phù hợp cùng lắm là đi bán trà sữa", chị Mạnh Viện, thạc sĩ ngành thiết kế nội thất và công nghiệp của Đại học Lâm nghiệp Nam Kinh, tự trấn an trước khi tốt nghiệp năm 2025.
Dù có nền tảng kỹ thuật, hồ sơ xin việc của chị không nhận được hồi âm. Đó cũng là tình cảnh của nhiều sinh viên Trung Quốc khác: có bằng cấp, có chuyên môn, nhưng vẫn khó "lên được bờ" - từ lóng chỉ việc thoát khỏi trạng thái bấp bênh.
Căn nguyên của tình trạng này nằm ở sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ mới, đặc biệt là AI, đang làm thay đổi cơ cấu kinh tế - xã hội Trung Quốc.
Hãng tư vấn toàn cầu McKinsey dự báo đến năm 2030, nhu cầu nhân lực có kỹ năng xây dựng và triển khai sản phẩm AI tại Trung Quốc sẽ tăng từ khoảng 1 triệu người (năm 2023) lên 6 triệu người. Tuy nhiên, nguồn cung từ sinh viên tốt nghiệp trong và ngoài nước cùng lực lượng công nghệ trình độ cao hiện có được dự báo chỉ đáp ứng khoảng 1/3 nhu cầu.
Trước thực trạng đó, năm 2023 Bộ Giáo dục Trung Quốc cùng bốn bộ, ngành khác đã ban hành phương án điều chỉnh và tối ưu hóa thiết lập ngành học trong giáo dục đại học, đặt mục tiêu đến năm 2025 điều chỉnh khoảng 20% số điểm ngành học trong nước, phục vụ mục tiêu xây dựng Trung Quốc thành cường quốc giáo dục đại học vào năm 2035.
Hai năm gần đây được xem là giai đoạn có phạm vi và cường độ điều chỉnh ngành học lớn nhất tại các trường đại học Trung Quốc kể từ công cuộc cải cách và mở cửa năm 1978.
Theo Bộ Giáo dục Trung Quốc, trong giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 14 (2021 - 2025), các trường đại học nước này mở thêm 10.200 điểm ngành, đồng thời rút hoặc dừng tuyển sinh 12.200 điểm ngành. Trong số ngành mới có nhiều lĩnh vực liên ngành thuộc khoa học, kỹ thuật, y học như robot tương lai, trí tuệ hiện thân, khoa học và công nghệ não - máy tính.
Ngược lại, các ngành quản lý truyền thống, nghệ thuật, một số ngành kỹ thuật và khoa học xã hội - nhân văn nằm trong nhóm cắt giảm mạnh nhất, gồm quản lý thông tin và hệ thống thông tin (160 điểm ngành), quản lý dịch vụ công (138 điểm ngành), khoa học thông tin và máy tính (123 điểm ngành), marketing (104 điểm ngành) và thiết kế sản phẩm (93 điểm ngành).
Một khảo sát của báo Thanh Niên Trung Quốc cuối tháng 5-2026 với 1.333 sinh viên sắp tốt nghiệp cho thấy khoảng cách kỹ năng và thông tin vẫn là trở ngại lớn khi người trẻ ứng tuyển vào các vị trí AI: 62,5% người được hỏi cho biết không hiểu rõ thông tin tuyển dụng và không chắc công việc có phù hợp với mình, 56,5% thừa nhận thiếu kinh nghiệm thực chiến với AI.
Có cầu ắt có cung, các trại huấn luyện AI ngắn hạn xuất hiện ngày càng nhiều tại Trung Quốc, một số do chính quyền địa phương tổ chức hoặc thúc đẩy, số khác do các học viện, cao đẳng và trung tâm đào tạo tư nhân vận hành theo nhu cầu thị trường.
Các chương trình thường tập trung vào ngôn ngữ lập trình Python, kỹ năng tư duy với AI, cùng các nghiệp vụ như làm sạch dữ liệu, sản xuất nội dung bằng AI (AIGC), marketing số và vận hành AI.
Tại Nam Kinh, chính quyền quận Huyền Vũ thành lập Học viện thực hành kỹ năng số Huyền Vũ để giải quyết việc làm cho sinh viên mới ra trường và người đang chờ việc.
Theo tờ Tân Hoa Nhật báo, giảng viên giảng dạy tại đây đều đến từ doanh nghiệp và có cố vấn từ các đại học.
Chị Mạnh Viện là một trong những học viên khóa đầu tiên, và đã nhận được công việc chuyên viên huấn luyện tác nhân thông minh (AI Agent) vào đầu năm 2026, sau 35 ngày đào tạo cao độ.
Ở Bắc Kinh, các khóa học tại Trường đào tạo kỹ năng Trí tuệ tương lai Bắc Kinh thường kéo dài khoảng ba tháng, học phí dao động 1.200 - 2.400 nhân dân tệ (355 USD) tùy cấp độ.
Tác động tích cực của các khóa đào tạo AI ngắn hạn là có, nhưng bà Mã Cửu Viên, chuyên gia cố vấn hướng nghiệp tại Đại học Phúc Đán, cảnh báo các khóa này không thể xây dựng nền tảng lâu dài cho người học.
Giới quan sát dự báo các khóa đào tạo AI ngắn hạn sẽ ngày càng được ưa chuộng vì sự biến động nhanh của thị trường lao động, trong khi chương trình giảng dạy chính quy khó theo kịp.
Cận Giỗ Tổ Hùng Vương, mạng xã hội lan tỏa, chia sẻ sự khâm phục về bức tượng lớn mang tên "Cội nguồn", tái hiện câu chuyện Lạc Long Quân - Âu Cơ và bọc trăm trứng.
Theo tìm hiểu, tác phẩm "Cội nguồn" do anh Bùi Văn Quân, một 9X trú xã Hợp Thịnh (Bắc Ninh) thực hiện, như một cách tri ân tổ tiên. Anh cũng là chủ của Khu vườn Hạnh phúc, nơi sẽ mở cửa miễn phí từ ngày 25-4 đến hết kỳ nghỉ lễ 30-4 và 1-5.
Đây là thành quả sau khoảng 50 ngày đêm miệt mài của anh và cộng sự, từ những nét phác thảo trên giấy, sau đó là bộ khung bằng sắt rồi tới cốt bê tông, tạo hình thô, cuối cùng là hoàn thiện các chi tiết.
Theo anh Bùi Văn Quân, tượng "Cội nguồn" cao 5,7m, nặng tới 25 tấn. Nổi bật là hình tượng rồng vươn cao, uy quyền - biểu tượng gắn với truyền thuyết "Con Rồng cháu Tiên", cội nguồn của dân tộc Việt Nam.
"Mỗi đường đục, lớp vật liệu không chỉ tạo nên hình hài của tác phẩm, mà còn gửi gắm lòng thành kính của tôi và những người bạn yêu quý đối với tổ tiên và cội nguồn dân tộc", anh Quân bày tỏ.
Lý giải tên gọi "Cội nguồn", tác giả mong muốn gợi nên trí tò mò của người xem, đặc biệt là trẻ nhỏ, từ đó các em sẽ tự mình tìm hiểu, khám phá lịch sử dựng nước, giữ nước của cha ông. Những câu hỏi giản dị như "vì sao gọi là cội nguồn", "câu chuyện về Lạc Long Quân - Âu Cơ và bọc trăm trứng thế nào" sẽ tiếp tục được kể lại, nuôi dưỡng ý thức về nguồn cội cho các bạn trẻ.
"Tôi vẫn luôn nhớ lời dạy còn văn hóa là còn dân tộc. Tiền bạc có thể vơi đi, nhưng những giá trị cội nguồn sẽ trường tồn mãi mãi với thời gian. Bức tượng này không chỉ là bê tông sắt thép, nó là lời thề của tôi với cha ông: "Sẽ không bao giờ để những câu chuyện cổ tích Việt Nam bị lãng quên".
"Cội nguồn" chính là tác phẩm đầu tiên cho dự án "Vườn cổ tích Việt Nam". Tôi đang ấp ủ tái hiện toàn bộ kho tàng truyện cổ dân gian ngay tại mảnh đất hình chữ S này", anh Quân tiết lộ.
Dù được nhiều người yêu thích, anh vẫn nhận được các câu hỏi về "gương mặt mẹ Âu Cơ lại khắc khổ, già thế mà không chọn nét thanh xuân rạng rỡ".
Theo anh, đó là dụng ý khắc họa khoảnh khắc mẹ Âu Cơ vừa đón đứa con đầu lòng. Nét khắc khổ ấy chính là dấu ấn của sự hy sinh của người phụ nữ Việt sau bao ngày thai nghén và của tình mẫu tử vĩ đại.
"Khi đứng trước bức tượng mẹ Âu Cơ, tôi mong muốn mỗi chúng ta hãy tĩnh lặng nghĩ về cội nguồn, để thấy mình nhỏ bé và biết ơn hơn với cội nguồn dân tộc ta", anh nói thêm.
Jayme Stephen đang cho chú chó Border Collie tên Ted Bear ăn thì vô tình giẫm phải mẩu thức ăn khô mà cô làm rơi xuống sàn. Mẩu thức ăn sắc nhọn gây ra vết thương trên chân người phụ nữ.
Chỉ 5 ngày sau, bàn chân của cô bị sưng tấy, đau nhức dữ dội và nhiễm trùng nặng.
Người phụ nữ 39 tuổi được đưa đến bệnh viện cấp cứu vì nhiễm trùng huyết và đã trải qua 3 cuộc đại phẫu chỉ trong vòng 5 ngày.
Tình trạng nhiễm trùng lan nhanh đến mức cuối cùng các bác sĩ buộc phải cắt cụt chân phải của cô.
"Tôi đã bỏ sót một mẩu thức ăn cho chó khi đang đổ vào bát," Jayme, đến từ New Pitsligo, Aberdeenshire, Scotland kể với Need To Know .
Jayme nói rằng cô biết việc phải cắt cụt chi là một rủi ro liên quan đến bệnh tiểu đường, nhưng chưa bao giờ tưởng tượng điều đó sẽ xảy ra với mình.
"Tôi chưa bao giờ muốn bệnh tiểu đường ảnh hưởng đến cuộc sống, vì vậy tôi luôn rất năng động. Trước đây, mỗi ngày tôi đều chèo thuyền, bắn cung, chèo bè vượt thác, tập gym, tập kickboxing hoặc đi bộ đường dài cùng với chó cưng. Sau ca phẫu thuật, tôi biết cuộc sống của mình sẽ thay đổi mãi mãi", Jayme tâm sự.
"Tôi trải qua ca phẫu thuật chưa đầy 1 tiếng đồng hồ và khi tỉnh dậy, tôi phải cố gắng lắm mới dám nhìn vào chân mình", Jayme tâm sự.
Được biết, Jayme được chẩn đoán mắc tiểu đường tuýp 1 khi mới 7 tuổi.
Khoảng 10 năm trước, cô bắt đầu mất cảm giác ở cả hai chân vì biến chứng thần kinh do bệnh tiểu đường.
"Sống chung với bệnh tiểu đường thật khó khăn. Nó ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần và khiến tôi trở nên khá cô lập. Những điều giúp tôi tiếp tục cố gắng là chú chó Ted Bear và việc luôn giữ cho mình năng động", Jayme nói.
Trong 19 tháng qua, Jayme đã phải thích nghi với cuộc sống toàn thời gian phải sử dụng xe lăn.
Bất chấp những tổn thương, Jayme nói rằng thử thách này đã mang lại cho cô một cái nhìn mới mẻ về cuộc sống.
Từ trường hợp của mình, Jayme lên tiếng cảnh báo những người khác mắc bệnh tiểu đường về việc ngay cả những vết thương tưởng chừng nhỏ cũng có thể nhanh chóng trở nên nguy hiểm.
Theo các bác sĩ, bệnh đái tháo đường có thể gây ra rất nhiều biến chứng nguy hiểm cho cơ thể người bệnh.
Đáng chú ý, người mắc bệnh đái tháo đường rất dễ bị nhiễm trùng do nồng độ đường cao tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.
Khi bị các vết trầy xước nhỏ cũng trở thành môi trường lý tưởng để các vi khuẩn gây bệnh sinh sôi. Đây là nguyên nhân khiến người mắc bệnh đái tháo đường dễ bị mắc các bệnh nhiễm trùng.
Bệnh nhân còn có thể xảy ra các biến chứng làm ảnh hưởng tới thần kinh cảm giác. Rối loạn thần kinh cảm giác làm cho bệnh nhân chậm phát hiện các tổn thương ngoài da như khi bị vật nhọn sắc đâm vào vì thế khả năng nhiễm khuẩn càng cao.
Bệnh nhân đái tháo đường thường bị tổn thương mạch máu ngoại biên, làm giảm lưu lượng máu đến các chi nên làm giảm dinh dưỡng mô, cung cấp oxy và khả năng gắn kết phản ứng miễn dịch hiệu quả. Từ đó việc chống lại vi khuẩn gây bệnh khó khăn hơn.
Những lưu ý về nhiễm trùng đái tháo đường:
- Không tự mua thuốc uống tại nhà khi bị ho sốt, khạc đàm.
- Vệ sinh răng miệng thường xuyên, khám răng định kỳ.
- Đi khám bác sĩ ngay khi có dấu hiệu nhiễm trùng.
- Không đắp thuốc nam vào chân khi bị nhiễm trùng bàn chân.
- Không tự ý cắt bỏ vết chai chân, mụn cơm, bất thường ở chân.
- Kiểm soát tốt đường huyết để hạn chế nhiễm trùng.
