Ảnh vệ tinh thương mại được chuyên trang hải quân Naval News phân tích ngày 13/5 cho thấy hai tàu ngầm hạt nhân lớp Borei của Nga neo đậu tại cầu cảng ở căn cứ Rybachiy, phía trên có lưới căng che phủ toàn thân. Một tàu dường như thuộc Đề án 955 nguyên bản, chiếc còn lại là mẫu 955A nâng cấp.
H. I. Sutton, chuyên gia quân sự và tác chiến tàu ngầm, chỉ ra rằng căn cứ Rybachy nằm ở bán đảo Kamchatka, cách biên giới Nga – Ukraine khoảng 7.400 km, hoàn toàn ngoài tầm hoạt động của mọi loại máy bay không người lái (UAV) trong xung đột. “Tuy nhiên, các chỉ huy tại căn cứ đã nghiêm túc đề phòng nguy cơ bị tập kích bất ngờ bằng UAV”, ông nhận xét.
Biện pháp phòng vệ dường như được triển khai sau khi Cơ quan An ninh Ukraine tiến hành chiến dịch tập kích quy mô lớn bằng thiết bị bay không người lái (drone) nhằm vào các căn cứ không quân chiến lược Nga hồi tháng 6/2025. Địa điểm xa nhất bị tấn công là sân bay Belaya tại tỉnh Irkutsk, cách biên giới khoảng 4.300 km.
Theo H. I. Sutton, đây là lần đầu Nga dùng lưới bao phủ toàn bộ thân tàu ngầm tại cảng. Vật liệu này không che giấu chiến hạm hoặc cản trở vệ tinh chụp ảnh. “Những tấm lưới giúp bảo vệ chiến hạm trước nguy cơ bị drone cỡ nhỏ tấn công. Tuy nhiên, chúng cũng có nguy cơ khiến thủy thủ đoàn mắc kẹt trong trường hợp xảy ra sự cố”, ông nhận định.
Hải quân Nga từng triển khai một số biện pháp bảo vệ chiến hạm khỏi drone. Hình ảnh công bố ngày 11/5 cho thấy hai tàu tuần tra Đề án 21980 thuộc Hạm đội Biển Đen của Nga được lắp mái bảo vệ trên khu vực mũi tàu, thượng tầng và đuôi tàu.
Video được kênh Rossiya-24 công bố tháng 3/2024 cho thấy tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo K-114 Tula được lắp kết cấu giống mái che khi neo đậu ở quân cảng Gadzhievo, tỉnh Murmansk, dường như nhằm chống drone thả lựu đạn xuống cửa tháp chỉ huy.
Các tàu ngầm hạt nhân chiến lược thuộc Đề án 955 Borei và 955A Borei-A có lượng giãn nước hơn 14.000 tấn khi nổi và 24.000 tấn khi lặn, chiều dài 170 m, tốc độ tối đa 54 km/h, từng vận hành thử nghiệm ở độ sâu 400 m.
Mỗi tàu mang theo 16 tên lửa đạn đạo RSM-56 Bulava, mỗi quả đạt tầm bắn 10.000 km và trang bị 6 đầu đạn hạt nhân hồi quyển độc lập (MIRV). Biến thể 955 có 8 ống phóng ngư lôi 533 mm, trong khi mẫu 955A rút xuống còn 6 ống phóng. Ngoài ra, tàu có 6 ống phóng đặc biệt bên ngoài, mang theo tên lửa diệt hạm có thể trang bị đầu đạn hạt nhân RPK-2.
Rybachiy là căn cứ tàu ngầm hạt nhân chủ chốt của Hạm đội Thái Bình Dương thuộc hải quân Nga. Các tàu ngầm đóng quân tại đây thường làm nhiệm vụ tuần tra răn đe tầm xa tại khu vực Thái Bình Dương.
"Sáng kiến vẫn hoạt động, nhưng mới phát sinh khó khăn là chỉ còn khoảng 9 quốc gia thành viên đóng góp tài chính", Tổng thống Czech Petr Pavel nói trong cuộc phỏng vấn được Financial Times công bố ngày 26/5.
Ông nhận định tình trạng thành viên rút khỏi liên minh đang gây trở ngại cho dự án cung cấp tới 50% lượng đạn pháo cỡ lớn cho Ukraine, nhấn mạnh vai trò của sáng kiến này đối với quân đội Ukraine là rất khó thay thế trong ngắn hạn.
Văn phòng Tổng thống Czech không nêu tên các quốc gia đã rút khỏi chương trình. Tuy nhiên, một quan chức quân sự phương Tây cho biết Đức và một số nước Bắc Âu vẫn duy trì tư cách thành viên. Nguồn tin này mô tả một số nước cảm thấy khó hiểu khi phải tài trợ cho chương trình mà ngay cả giới lãnh đạo quốc gia dẫn dắt cũng không ủng hộ đầy đủ.
Ra đời đầu năm 2024, sáng kiến do Czech điều phối với 18 thành viên tham gia đã trở thành một trong những nguồn cung đạn dược quan trọng cho Ukraine, giữa lúc quân đội nước này rơi vào tình trạng khan hiếm vũ khí trầm trọng. Trong hai năm qua, chương trình chuyển hơn 4 triệu quả đạn pháo cỡ lớn nhằm giúp Ukraine duy trì năng lực phòng thủ.
Tuy nhiên, chuyển biến trên chính trường Czech cuối năm ngoái đã ảnh hưởng đến mức độ ủng hộ đối với sáng kiến. Thủ tướng Andrej Babis, người trở lại cầm quyền từ tháng 12/2025, cam kết không để người dân Czech phải tốn tiền cho vũ khí viện trợ Ukraine.
Ông tuyên bố chính phủ Czech sẽ ưu tiên sử dụng nguồn lực công để hỗ trợ người dân, trong bối cảnh các hộ gia đình chật vật với hóa đơn năng lượng tăng cao vì xung đột Trung Đông. "Chúng tôi không có tiền. Chúng tôi sẽ nhận tiền từ các nước khác rồi mới chuyển đạn dược", ông nói.
Trong chiến dịch tranh cử năm 2025, ông Babis từng dọa chấm dứt hoàn toàn sáng kiến, cho rằng chương trình thiếu minh bạch trong cách sử dụng nguồn tiền, cũng như mức độ lợi ích cho Tập đoàn Czechoslovak (CSG), doanh nghiệp đối tác của chính phủ trong tìm kiếm nguồn cung và sửa chữa đạn pháo từ các nước ngoài NATO rồi chuyển cho Ukraine.
Giám đốc điều hành CSG Michal Strnad cho biết sau khi chính phủ mới nhậm chức, sáng kiến có nhiều tháng rơi vào tình trạng đình trệ do vấn đề pháp lý cần được làm rõ. Dù vậy, ông Strnad cho rằng còn quá sớm để kết luận Ukraine sẽ nhận ít đạn pháo hơn trong năm nay, bởi một số nước tài trợ có thể đã chuyển sang kênh mua sắm khác thay vì thông qua sáng kiến do Czech dẫn dắt.
"Một số nước không còn muốn tài trợ cho sáng kiến nữa, nên họ mua trực tiếp từ chúng tôi hoặc từ nhà cung cấp khác", lãnh đạo CSG cho hay, thêm rằng chương trình "chưa chết" nhưng đang vận hành chậm hơn.
Ông Zelensky đưa ra thông báo trên trong một tuyên bố sau cuộc họp với ông Khmara hôm 16/7. Tổng thống Ukraine viện dẫn kinh nghiệm của ông Khmara trong việc chỉ đạo các chiến dịch tập kích tầm xa nhằm vào Nga và quản lý nhân sự tại Trung tâm Tác chiến Đặc biệt Alpha thuộc SBU là lý do để ông đưa ra đề cử nói trên.
Trong cuộc trao đổi, 2 ông đã thảo luận về việc triển khai các đòn tấn công tầm xa nhằm vào các mục tiêu của đối thủ cũng như nhu cầu tăng cường trang bị cho quân đội Ukraine.
“Điều quan trọng là phải có một tầm nhìn chiến lược về cách Ukraine có thể tiếp tục hành động tích cực để bảo vệ nền độc lập của mình và buộc Nga phải hướng tới giải pháp ngoại giao”, ông Zelensky nói.
Ông đồng thời cho biết thêm rằng: “Sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý cần thiết, tôi sẽ đề nghị các nghị sĩ ủng hộ Yevhenii Khmara cho chức vụ Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine".
Ngoài ra, ông Zelensky cho hay Ukraine sẽ tiếp tục triển khai các chương trình hiện có nhằm phát triển và tăng cường sức mạnh cho lực lượng Ukraine.
Theo ông, các chương trình này bao gồm việc cấp ngân sách trực tiếp cho các lữ đoàn chiến đấu, phân bổ nhân sự công bằng hơn giữa các đơn vị, bảo đảm cung cấp tối đa mọi loại UAV cho Lực lượng Vệ binh Quốc gia, đồng thời nhanh chóng thực hiện các thỏa thuận đã đạt được với các đối tác quốc tế.
Ông Zelensky lập luận rằng trong hoàn cảnh hiện nay, những phẩm chất mà ông Khmara sở hữu nên được xem là lợi thế đối với vị trí Bộ trưởng Quốc phòng.
Những lợi thế đó bao gồm các kết quả đạt được trong việc phát triển năng lực tấn công tầm xa, kinh nghiệm trong lĩnh vực an ninh và “kinh nghiệm thực tế trong quản lý con người”.
Ông Zelensky cũng cho hay đã chỉ đạo ông Khmara “tiếp tục cải cách lĩnh vực quốc phòng và đạt được tất cả những kết quả cho Ukraine mà chúng tôi đã thảo luận”.
Tuy nhiên, Tổng thống Ukraine không nêu thời điểm cụ thể khi nào đề cử chính thức sẽ được trình lên Quốc hội Ukraine mà chỉ cho biết ông sẽ tìm kiếm sự ủng hộ của các nghị sĩ.
Ukraine trong những ngày qua đã trải qua một đợt cải tổ nội các quy mô lớn.
Ông Mykhailo Fedorov đã bị miễn nhiệm chức Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine hôm 15/7, sau khi Thủ tướng Yulia Svyrydenko từ chức.
Quốc hội Ukraine sau đó đã phê chuẩn một chính phủ mới do cựu Tổng giám đốc Naftogaz Serhiy Koretsky đứng đầu. Tuy nhiên, nội các mới vẫn chưa có Bộ trưởng Ngoại giao và chưa có Bộ trưởng Quốc phòng, cho đến khi ông Zelensky đề cử ông Khmara.
Ông Fedorov được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng vào tháng 1/2026 và chỉ giữ chức trong vòng 7 tháng. Những bất đồng về quan điểm giữa ông và Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Ukraine Oleksandr Syrskyi được cho là một trong những nguyên nhân dẫn tới việc ông bị miễn nhiệm.
Bất đồng giữa 2 người được mô tả là phản ánh sự khác biệt trong cách tiếp cận giữa một nhà kỹ trị trẻ tuổi và nhà lãnh đạo quân sự theo phong cách truyền thống hơn.
Ông Fedorov sau đó xác nhận việc rời nhiệm sở trong một thông điệp đăng trên Telegram, gọi quãng thời gian giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng là “một vinh dự lớn lao”.
Hình ảnh công bố ngày 11/5 cho thấy lớp bảo vệ che phủ phần lớn mặt trên của tàu tuần tra chống biệt kích Đề án 21980 thuộc Hạm đội Biển Đen hải quân Nga, ở khu vực mũi tàu, thượng tầng và đuôi tàu.
Cột ăng-ten không được che phủ và nhô lên phía trên. Hai bên mạn tàu không có lưới bảo vệ, nhằm bảo đảm hoạt động tác chiến thông thường như khai hỏa vũ khí, triển khai xuồng cao tốc và cập cảng. Dù vậy, biên tập viên Thomas Newdick của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nhận định mái che có thể cản trở một phần hiệu quả của vũ khí trên tàu.
Rybar, tài khoản mạng xã hội có liên hệ với quân đội Nga và thường được sử dụng làm nguồn tin thay thế cho các tuyên bố chính thức của Moskva, cho biết những thay đổi này đến từ thực tế rằng biện pháp cho tàu hải quân ẩn náu trong cơ sở khép kín không còn hiệu quả, nhất là sau loạt vụ tập kích nhằm vào căn cứ Novorossiysk gần đây.
"Các tàu chống biệt kích sử dụng mái che theo thiết kế cũ, vốn được lắp trên xe tăng từ năm 2022. Bộ phận này không giúp ích nhiều khi đối phó drone có khả năng cơ động và luồn vào khe hở. Đây chỉ là giải pháp tình thế", Rybar cho hay.
Theo Newdick, lưới bảo vệ trên tàu tuần tra Nga cũng chưa giải quyết được mối đe dọa từ xuồng không người lái (USV) và tàu lặn không người lái (UUV), những vũ khí mà Ukraine nhiều lần sử dụng để tấn công chiến hạm đối phương.
Tàu tuần tra Đề án 21980 được Nga thiết kế để đối phó các nhóm biệt kích đối phương, thường hoạt động ở vùng biển gần các căn cứ hải quân. Nga chế tạo các tàu lớp này từ năm 2008 và lần đầu biên chế năm 2009, với tổng cộng 28 chiếc đã xuất xưởng.
Các tàu Đề án 21980 có lượng giãn nước gần 140 tấn, dài hơn 31 m, tốc độ tối đa 43 km/h, có thể hoạt động liên tục trong 5 ngày. Chúng được trang bị một súng máy cỡ nòng 14,5 mm, một súng phóng lựu chống biệt kích DP-64, một cụm phóng rocket điều khiển từ xa DP-65 và một tổ hợp tên lửa phòng không vác vai Igla với cơ số đạn 4 quả.
