Chàng trai làm nghề kinh doanh online, thuộc nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới, vốn hiểu rõ nguy cơ và luôn kiểm tra sức khỏe định kỳ. Nhưng khi bước vào mối quan hệ mới, anh nới lỏng phòng ngừa vì tin tưởng bạn tình. Giờ đây, anh tự trách mình và chọn im lặng, không dám chia sẻ với ai.
Tại TP HCM, HIV đang tập trung ở nhóm người trẻ với hàng nghìn ca nhiễm mới mỗi năm. Số liệu năm 2025 cho thấy nhóm 15-29 tuổi chiếm 42% ca nhiễm mới, cao hơn tất cả nhóm tuổi khác. Đáng lo ngại, 81% ca nhiễm lây qua quan hệ tình dục không an toàn, thay thế hoàn toàn đường tiêm chích ma túy như trước. Trong các nhóm nguy cơ cao chiếm 90% tổng số ca mới, nam quan hệ tình dục đồng giới đứng đầu với 54%.
TS.BS.CK2 Trà Anh Duy từ Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health thường xuyên tiếp nhận những ca bệnh phát hiện HIV rất tình cờ. Nhiều bệnh nhân là người trẻ có học vấn cao, chủ động tìm hiểu và trang bị các biện pháp phòng tránh như bao cao su hay PrEP (điều trị dự phòng trước phơi nhiễm), nhưng vẫn nhiễm bệnh.
Như chàng trai 19 tuổi đến phòng khám chỉ vì sốt nhẹ và nổi hạch bẹn. Bạn trai cũ đưa anh đến trong tình trạng mệt mỏi, sốt âm ỉ. Cả hai nghĩ đến nhiễm trùng thông thường. Nhưng sau khi tầm soát các bệnh lây truyền qua đường tình dục, chàng trai sốc nặng khi biết mình dương tính HIV và viêm gan B sau những lần “tìm vui” qua mạng.
Bác sĩ Duy cho biết điều khiến ông trăn trở không chỉ là tuổi đời còn quá trẻ của bệnh nhân mà còn là rào cản tâm lý. Chàng trai sống kín đáo, giấu kín xu hướng tính dục, gần như sụp đổ và hoang mang kéo dài. “Đây không chỉ là câu chuyện của virus mà còn là câu chuyện của cô độc và thiếu chỗ dựa tâm lý”, bác sĩ Duy nói.
Điểm mù lớn nhất của nhóm người trẻ có tri thức là tự tin vào hiểu biết của mình. Họ nghĩ “biết nhiều” đồng nghĩa “luôn an toàn” và đánh giá thấp rủi ro trong những tình huống như “chỉ một lần thôi”, “người này chắc an toàn” hoặc “mình kiểm soát được”.
Thực tế, lây nhiễm đến từ những kẽ hở rất nhỏ như dùng bao cao su không đúng cách, sự cố khi quan hệ, bỏ liều PrEP, dùng PrEP chưa đủ thời gian bảo vệ, không xét nghiệm định kỳ hoặc tin vào lời cam kết của bạn tình thay vì kết quả xét nghiệm.
“Virus không hỏi bằng cấp, cũng không nể người đọc nhiều tài liệu. Nó chỉ cần một cơ hội”, bác sĩ Duy nói. Khi cảm xúc, sự tin tưởng, men say, cô đơn hay áp lực muốn “chiều lòng đối phương” chen vào, kiến thức bị đẩy ra băng ghế dự bị.
Thạc sĩ Tâm lý Lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc Chuyên môn Trung tâm Tâm lý Lumos, cho biết ở những người trẻ có kiến thức, cú sốc tâm lý không đến từ thiếu hiểu biết về bệnh mà từ cảm giác niềm tin vào bản thân bị lung lay. Họ mang tâm thế: “Mình hiểu biết, mình đã cẩn thận, tại sao chuyện này vẫn xảy ra?”. Chính sự đổ vỡ trong cảm giác kiểm soát khiến phản ứng tâm lý của nhóm này đôi khi nặng nề hơn.
Nhiều bạn trẻ rơi vào trạng thái tự trách, cảm giác tội lỗi mạnh mẽ, liên tục hồi tưởng để tìm “sai sót” và đặt trách nhiệm quá mức lên bản thân. Ngoài nỗi lo sức khỏe, họ phải trải qua khủng hoảng về bản sắc cá nhân: tự nhìn nhận chính mình thế nào, người khác nhìn mình ra sao và liệu tương lai tình cảm, công việc, gia đình có còn như trước.
Theo thạc sĩ Thiện, phản ứng tâm lý thường gặp nhất là sốc và chối bỏ, tiếp theo là chuỗi trạng thái tức giận, thương lượng, trầm buồn và dần chấp nhận. Trạng thái choáng váng, đầu óc “trống rỗng” không thể xử lý thông tin là phản ứng điển hình khi não bộ cố trì hoãn việc chấp nhận sự thật. Ở nhóm có học thức, sự phủ nhận diễn ra âm thầm thông qua việc liên tục yêu cầu xét nghiệm lại, đọc nhiều tài liệu để tìm kiếm các trường hợp ngoại lệ.
Xu hướng tự cô lập, né tránh người thân và bạn bè xuất hiện khá sớm. Thạc sĩ Thiện lưu ý vẻ ngoài bình tĩnh không đồng nghĩa họ đang ổn. Những người kiểm soát cảm xúc tốt thường che giấu khủng hoảng rất sâu, khiến nhu cầu hỗ trợ tâm lý dễ bị bỏ sót.
Nhóm người trẻ tri thức có xu hướng tìm kiếm sự giúp đỡ từ các hội nhóm kín trên mạng xã hội như Facebook, Reddit, Telegram thay vì đến các trung tâm tham vấn truyền thống. Các chuyên gia đánh giá xu hướng này giúp họ dễ tìm thấy sự đồng cảm, bớt cô độc qua những câu nói “mình cũng từng như bạn”. Tuy nhiên, rủi ro đi kèm rất lớn: thông tin sai lệch, coi kinh nghiệm cá nhân là phác đồ, lời khuyên cực đoan, trì hoãn điều trị hoặc bị dẫn dắt đến các dịch vụ không uy tín.
Sự tự kỳ thị cũng là rào cản lớn. Dù hiểu HIV là bệnh mạn tính có thể kiểm soát, nhiều người vì ý thức rõ về hình ảnh xã hội (nghề nghiệp, uy tín, kỳ vọng gia đình) nên coi việc bước vào phòng khám HIV như một sự thừa nhận mà họ chưa sẵn sàng đối diện. Sự trì hoãn vì sợ bị phát hiện, sợ bị nhìn bằng ánh mắt khác vô tình làm tăng mức độ khủng hoảng tâm lý, trong khi thực tế nhiều người sau khi điều trị ARV ổn định vẫn học tập, làm việc và duy trì chất lượng sống bình thường.
Bác sĩ Duy nhấn mạnh truyền thông hiện nay đừng chỉ lặp lại những câu khẩu hiệu “hãy dùng bao cao su”, “hãy dùng PrEP”, “hãy xét nghiệm” vì người trẻ đều đã biết. Cái họ cần là truyền thông chạm vào các tình huống thực tế: khi say thì làm gì, khi bạn tình từ chối dùng bao cao su thì xử lý ra sao, quên uống PrEP phải làm thế nào, tin người yêu thế nào là đủ, xét nghiệm bao lâu một lần và khi lỡ có nguy cơ thì đi đâu ngay.
“Truyền thông phải bớt kiểu dạy bài, tăng tính đồng hành. Không hù dọa, không đạo đức hóa, không làm người trẻ xấu hổ mà phải nói thẳng, nói thật và sát với đời sống”, bác sĩ Duy nói. Nhiều ca thất bại không phải vì thiếu kiến thức mà vì thiếu một kế hoạch ứng phó khi đời thực không diễn ra như sách giáo khoa.
Các chuyên gia khẳng định can thiệp tâm lý không phải phần bổ trợ mà là trụ cột song hành với điều trị ARV, ảnh hưởng trực tiếp đến sự tuân thủ thuốc và kết quả điều trị lâu dài. Để đạt hiệu quả tối ưu, mô hình thực hiện cần tích hợp dịch vụ tâm lý ngay tại cơ sở điều trị HIV, phối hợp đa chuyên ngành giữa bác sĩ, chuyên gia tâm lý, nhân viên xã hội. Cần có hệ thống sàng lọc định kỳ trầm cảm, lo âu, sử dụng chất và kết hợp hài hòa giữa tư vấn cá nhân với các nhóm hỗ trợ.
HIV ngày nay không còn là “án tử” nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng. Việc phòng ngừa không quá phức tạp: sử dụng bao cao su đúng cách, xét nghiệm định kỳ và cân nhắc PrEP nếu có nguy cơ lặp lại.
Trong trường hợp vừa phát sinh hành vi nguy cơ cao (quan hệ không bảo vệ, rách bao), cần nghĩ ngay đến PEP (điều trị dự phòng sau phơi nhiễm) và sử dụng càng sớm càng tốt, tối ưu nhất trong vòng 72 giờ.
Người có nguy cơ không nên đợi đến khi có triệu chứng mới đi khám mà cần chủ động tầm soát định kỳ HIV kèm các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như giang mai, lậu, chlamydia, viêm gan B, viêm gan C vì chúng thường có xu hướng đi kèm nhau.
Khi tiếp nhận ca bệnh của chàng trai 25 tuổi, bác sĩ Duy không phán xét mà kéo bệnh nhân quay lại với cơ sở điều trị, ổn định tâm lý để họ hiểu rằng HIV hiện nay có thể kiểm soát tốt nếu điều trị đúng. “Đời thực vốn không vận hành như một bài trắc nghiệm y khoa”, bác sĩ Duy nói.
Đây là hội nghị khoa học thường niên do Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM tổ chức nhằm cập nhật các xu hướng mới trong phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị bệnh lý tim mạch.
Tiếp nối thành công từ các kỳ hội nghị trước, NTCC 2026 - lần thứ 12 được tổ chức - tiếp tục khẳng định vai trò là diễn đàn học thuật chuyên sâu của chuyên ngành tim mạch với 298 bài báo cáo chuyên môn được trình bày tại nhiều hội trường chuyên đề trong suốt hai ngày làm việc. Hội nghị năm nay quy tụ nhiều chuyên gia đầu ngành trong và ngoài nước, tập trung vào các nội dung có tính thực tiễn cao, gắn với nhu cầu điều trị hiện nay và xu hướng phát triển của tim mạch học hiện đại.
Theo Phó giáo sư - tiến sĩ - bác sĩ Nguyễn Hoàng Bắc, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, bệnh tim mạch hiện vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và gánh nặng bệnh tật trên toàn cầu. Trong bối cảnh đó, tim mạch học đang là một trong những chuyên ngành phát triển nhanh nhất của y học hiện đại với nhiều tiến bộ mới trong chẩn đoán, điều trị và chăm sóc toàn diện người bệnh.
Giáo sư - tiến sĩ - bác sĩ Trương Quang Bình, Chủ tịch Hội đồng Khoa học Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết NTCC 2026 tập trung vào 4 định hướng chính, gồm cập nhật các xu hướng mới trong tim mạch học; nhấn mạnh vai trò của phát hiện sớm, chẩn đoán sớm và can thiệp sớm; ứng dụng các giải pháp công nghệ hiện đại; đồng thời tăng cường đào tạo thực hành cho đội ngũ nhân viên y tế.
Ông Bình cho biết thêm, một trong những xu hướng nổi bật được đề cập tại hội nghị năm nay là sự chuyển dịch từ mô hình điều trị từng bệnh lý riêng lẻ sang quản lý toàn diện và cá thể hóa cho người bệnh tim mạch. Các nội dung chuyên môn được xây dựng theo hướng phối hợp đa chuyên khoa, quản lý sớm các yếu tố nguy cơ và theo dõi sức khỏe người bệnh xuyên suốt. Đặc biệt, mối liên hệ giữa tim mạch, thận và chuyển hóa đang ngày càng được quan tâm trong thực hành lâm sàng hiện đại.
Bên cạnh đó, NTCC 2026 cũng cập nhật nhiều xu hướng được dự báo sẽ phát triển mạnh trong 5 - 10 năm tới như ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong chẩn đoán và điều trị, liệu pháp điều trị dựa trên thông tin di truyền, các kỹ thuật can thiệp tim mạch ít xâm lấn và mô hình chăm sóc người bệnh từ xa thông qua TeleHealth.
Điểm mới của hội nghị năm nay là tăng cường các hoạt động đào tạo và huấn luyện kỹ năng thực hành. Nhiều phiên chuyên đề được thiết kế theo hướng đào tạo với các nội dung như thực hành siêu âm tim, tim mạch can thiệp, thảo luận tình huống lâm sàng và chia sẻ kinh nghiệm thực tế giữa các chuyên gia. Theo các chuyên gia, đây là định hướng quan trọng nhằm giúp đội ngũ bác sĩ không chỉ cập nhật kiến thức mà còn nâng cao kỹ năng thực hành và khả năng ứng dụng trực tiếp vào lâm sàng.
Giáo sư - tiến sĩ - bác sĩ Trương Quang Bình nhấn mạnh, hội nghị không chỉ mang đến những kiến thức mới nhất mà còn hướng đến mục tiêu giúp các bác sĩ nâng cao kỹ năng thực hành, ứng dụng hiệu quả các tiến bộ công nghệ vào chăm sóc người bệnh. Qua đó, người bệnh có cơ hội được phát hiện sớm hơn, chẩn đoán chính xác hơn và điều trị hiệu quả hơn.
Ngày 29/6, đại diện Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết khoảng 20 phút sau khi tai nạn xảy ra, người con trai mới phát hiện bệnh nhân nằm bất động trên nền xưởng. Anh lao vào đỡ thì cũng bị điện giật bắn ra, lúc này mới nhận ra nguồn điện chưa được ngắt. Ngay sau khi nhanh chóng ngắt dòng điện, các đồng nghiệp của bệnh nhân ép tim ngoài lồng ngực liên tục ngay tại hiện trường và duy trì suốt chặng đường 10 phút di chuyển đến bệnh viện.
Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng hôn mê sâu, ngừng tim, ngừng thở, tím tái toàn thân, mất hoàn toàn phản xạ ánh sáng và không đo được nồng độ oxy trong máu (SpO₂). Các bác sĩ lập tức kích hoạt hệ thống báo động đỏ để hồi sinh tim phổi nâng cao.
Sau 40 phút cấp cứu tích cực, tim người bệnh đập trở lại nhưng tiên lượng vẫn vô cùng nguy kịch do tổn thương đa cơ quan, bao gồm suy tim mạch, suy thận cấp kèm vô niệu, suy gan cấp và tiêu cơ vân.
Bác sĩ Hà Việt Huy, Khoa Hồi sức tích cực, nhận định não là cơ quan tổn thương sớm và nặng nề nhất do thiếu oxy ở những bệnh nhân được cứu sống sau ngừng tuần hoàn. Để ngăn chặn nguy cơ tổn thương não vĩnh viễn, ê-kíp điều trị chỉ định hạ thân nhiệt ngay lập tức. Đây là kỹ thuật làm lạnh nhằm kiểm soát và duy trì thân nhiệt bệnh nhân ở mức 33-36 độ C sau khi ngưng hô hấp.
Trạng thái "ngủ đông" này giúp giảm thiểu tối đa nhu cầu chuyển hóa và tiêu thụ oxy của cơ thể. Nhờ đó, phương pháp này ngăn chặn tình trạng phù não, xuất huyết nội tạng, nhồi máu, đồng thời ức chế các chất dẫn truyền gây độc tế bào thần kinh. Các nghiên cứu trên thế giới chứng minh liệu pháp hạ thân nhiệt giúp giảm 14% tỷ lệ tử vong và giảm 11% tỷ lệ di chứng nặng cho bệnh nhân ngưng hô hấp. Kỹ thuật này đạt hiệu quả cao nhất khi áp dụng trong vòng 6 tiếng đầu tiên kể từ khi khởi phát triệu chứng.
Bác sĩ Huy nhấn mạnh điện giật có thể gây rối loạn nhịp tim và ngừng tuần hoàn chỉ trong thời gian rất ngắn. Cơ hội sống sót của nạn nhân phụ thuộc hoàn toàn vào kỹ năng sơ cứu của những người xung quanh. Khi phát hiện người bị điện giật, người cứu hộ tuyệt đối không chạm trực tiếp vào nạn nhân khi chưa ngắt nguồn điện. Việc cần làm là giữ bình tĩnh, nhanh chóng ngắt cầu dao tổng hoặc dùng các vật dụng cách điện như gậy gỗ khô, nhựa, cao su để tách nguồn điện ra khỏi người gặp nạn, đồng thời gọi cấp cứu 115.
Nếu nạn nhân đã ngừng thở và ngừng tim, người xung quanh phải tiến hành ép tim ngoài lồng ngực ngay lập tức với tần số 100-120 lần mỗi phút. Người sơ cứu cần kiên trì thực hiện thao tác này liên tục cho đến khi nhân viên y tế tiếp quản và duy trì suốt quá trình vận chuyển. Việc cấp cứu đúng cách trong những phút đầu tiên giữ vai trò quyết định đến khả năng giữ lại mạng sống cũng như hạn chế tối đa các di chứng thần kinh về sau cho người bệnh. Khi tim đã đập trở lại, mục tiêu cốt lõi của y học hồi sức hiện đại không chỉ dừng lại ở việc cứu sống mà còn phải bảo vệ toàn vẹn chức năng não bộ cùng các cơ quan nội tạng.
Bác sĩ Lin Xuanren, Chủ nhiệm Phòng chạy thận nhân tạo thuộc Bệnh viện Đại học châu Á (Đài Loan, Trung Quốc), đưa ra cảnh báo này trong bối cảnh nhu cầu sử dụng thực phẩm giải nhiệt tăng cao vào mùa hè.
Theo ông Lin, sương sáo hay thạch đen nguyên chất vốn là thực phẩm ít calo, ít đường, hàm lượng protein và khoai thấp, an toàn cho người bệnh. Tuy nhiên, các loại đồ ăn kèm (topping) phổ biến lại biến món ăn này thành "bẫy" độc hại với thận.
Nguyên liệu nguy hiểm đầu tiên là nước đường và sữa đặc. Các cơ sở kinh doanh thường thêm lượng lớn đường đậm đặc để tăng hương vị, khiến chỉ số đường huyết của bệnh nhân tăng vọt. Với người bị tổn thương thận do tiểu đường, việc kiểm soát đường huyết kém sẽ đẩy nhanh quá trình suy thận. Thứ hai là đậu đỏ, loại thực phẩm chứa hàm lượng kali và photpho rất cao. Người đang chạy thận nếu nạp quá nhiều các chất này sẽ gây áp lực lớn lên hệ thống lọc của cơ thể. Cuối cùng, các loại khoai dẻo, trân châu làm từ tinh bột và khoai môn cũng chứa nhiều photpho, làm tăng calo và gánh nặng cho thận một cách nhanh chóng.
Chuyên gia thận - tiết niệu giải thích các loại thạch về bản chất là nước được đông đặc. Đối với bệnh nhân tiểu ít hoặc vô niệu, mỗi miếng thạch đều tương đương với việc nạp thêm chất lỏng vào cơ thể. Lượng nước ẩn giấu này tích tụ giữa các ca chạy thận, dẫn đến tình trạng sưng phù mắt cá chân, khó thở và tăng cân đột ngột. Do đó, người bệnh phải tính toán lượng thạch ăn vào tương đương với tổng lượng nước, canh hoặc súp được phép tiêu thụ mỗi ngày để tránh gây quá tải cho hệ tuần hoàn.
Để đảm bảo an toàn, bác sĩ Lin gợi ý người bệnh nên ưu tiên chọn thạch đen nguyên chất không đường. Nếu muốn thay đổi khẩu vị, bệnh nhân có thể sử dụng thạch bông cỏ (aiyu) hoặc một lượng rất nhỏ trân châu để giảm bớt áp lực cho cơ quan bài tiết.
Thống kê tại Đài Loan hiện có khoảng 2 triệu người sống chung với bệnh thận mạn tính. Ở giai đoạn đầu, bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng. Người dân cần đi khám ngay nếu phát hiện các dấu hiệu như nước tiểu có máu, có bọt lâu tan, tiểu buốt hoặc sưng phù mí mắt.
Khi chức năng thận suy giảm nghiêm trọng, các chất thải tích tụ buộc người bệnh phải phụ thuộc vào chạy thận hoặc ghép tạng để duy trì sự sống. Bốn nhóm nguy cơ cao cần đặc biệt lưu tâm gồm người mắc tiểu đường, cao huyết áp, viêm cầu thận và người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận.
