Cuộc họp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ở Bắc Kinh ngày 15-5 vừa qua có thể được nhìn trong logic đó.
Sau nhiều năm “gầm ghè” chiến lược từ chiến tranh thương mại, công nghệ, chuỗi cung ứng đến quân sự, Mỹ dường như đã nhận ra rằng việc ngăn chặn hoàn toàn sự trỗi dậy của Trung Quốc không còn dễ dàng như trước.
Trung Quốc hôm nay không còn là nền kinh tế phụ thuộc hoàn toàn vào phương Tây, mà đã trở thành một cực quyền lực kinh tế, công nghệ và quân sự đủ lớn để buộc Mỹ phải quay lại với tư duy “cân bằng quyền lực” và chính trị thực dụng cổ điển.
Có lẽ cũng cần nhìn nhận rằng cả ông Tập lẫn ông Trump, ở một góc độ nào đó, lại là hai đối tượng khá “lý tưởng” để ngồi xuống với nhau trong giai đoạn này của lịch sử.
Trung Quốc có hàng ngàn năm kinh nghiệm với nghệ thuật cân bằng quyền lực để duy trì ổn định chính trị bên trong cũng như quản lý các vùng ảnh hưởng chung quanh.
Tư duy chiến lược của họ luôn mang nặng tính thực dụng, kiên nhẫn và ưu tiên cân bằng lâu dài hơn là chiến thắng tuyệt đối trong ngắn hạn.
Trong khi đó, ông Trump nhìn thế giới nhiều hơn qua lăng kính của một doanh nhân và một nhà thương lượng quyền lực.
Cách tiếp cận của ông gần với tinh thần chính trị thực dụng cổ điển: quyền lực là lợi ích, đòn bẩy và khả năng mặc cả. Từ chiến tranh thuế quan đến “ngoại giao pháo hạm”, ông Trump xem quan hệ quốc tế như một bàn thương lượng lớn giữa các cường quốc hơn là một cuộc đối đầu ý thức hệ.
Có lẽ chính vì vậy mà dù cạnh tranh rất gay gắt, cả hai bên vẫn hiểu khá rõ logic quyền lực của nhau. Quan hệ Mỹ – Trung trong giai đoạn tới vì thế có thể mang màu sắc của một cuộc tái thương lượng trật tự quyền lực toàn cầu nhiều hơn là một nỗ lực triệt hạ đối thủ bằng mọi giá.
Hiện chưa rõ liệu ông Trump và ông Tập có bàn về Biển Đông trong cuộc gặp thượng đỉnh vừa qua. Đây là vùng biển có giá trị chiến lược đối với cả hai bên. Với Trung Quốc, đây là tuyến phòng thủ chiến lược và cửa ngõ sinh tồn về thương mại và năng lượng. Với Mỹ, đây là huyết mạch để duy trì vị thế cường quốc Thái Bình Dương và niềm tin chiến lược của Nhật Bản, Hàn Quốc, cùng những nước ASEAN.
Trong toàn bộ bàn cờ đó, giá trị địa chiến lược của Việt Nam trở nên đặc biệt đắt giá. Chính vì vậy, bài toán chiến lược lớn nhất của Việt Nam có lẽ là làm sao tạo ra một thế cân bằng đủ khôn khéo để biến giá trị địa chiến lược của mình trở thành yếu tố góp phần duy trì ổn định khu vực.
Nếu làm được điều đó, địa lý sẽ không còn là số phận bị động của lịch sử, mà trở thành tài sản chiến lược quý giá nhất cho hòa bình và phát triển dài hạn của Việt Nam.
Tuy nhiên, cạnh tranh Mỹ – Trung hiện nay cũng khác với nhiều cuộc đối đầu cường quốc trước đây ở chỗ hai nền kinh tế này phụ thuộc lẫn nhau rất sâu. Một bên là thị trường tiêu thụ và trung tâm thương mại hóa công nghệ lớn nhất thế giới; bên kia là công xưởng sản xuất và mắt xích trọng yếu của chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, “tách rời hoàn toàn” giữa hai cường quốc kinh tế trên thực tế là điều rất khó xảy ra.
Trong bối cảnh lãnh đạo hai cường quốc bàn những vấn đề chiến lược bên trong các căn phòng đóng kín, tương lai của Việt Nam đối diện nhiều thách thức nhưng cũng đầy cơ hội. Nếu muốn đạt được tự chủ chiến lược thực sự, Việt Nam không chỉ cần cân bằng quan hệ giữa các cường quốc mà còn phải trở thành một mắt xích đủ quan trọng để khó bị thay thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đài Loan với ngành bán dẫn là một ví dụ điển hình.
Vấn đề lớn nhất của Việt Nam vì vậy không còn đơn thuần là “tham gia chuỗi giá trị nào”, mà là “mình muốn giữ vai trò không thể thay thế ở đâu trong chuỗi giá trị đó”. Và điều đó cuối cùng lại quay về những nền tảng cốt lõi nhất: thể chế, nhân lực, khoa học – công nghệ và năng lực tổ chức quốc gia.
Tổng thống Mỹ Donald Trump nói đùa rằng ông có thể trở thành thủ tướng tiếp theo của Israel. Phát biểu với các phóng viên trước lễ tốt nghiệp của Học viện Tuần duyên Mỹ hôm 20/5, ông Trump nói rằng mình “có thể tranh cử chức thủ tướng” ở Israel và rằng ông cực kỳ được yêu mến tại nước này.
“Vì vậy có lẽ sau khi làm xong việc này (tổng thống Mỹ), tôi sẽ tới Israel tranh cử thủ tướng. Tôi có một cuộc thăm dò sáng nay. Tôi đạt 99% (tỷ lệ ủng hộ), như vậy là tốt”, ông Trump nói.
Không rõ ông Trump đang đề cập đến cuộc thăm dò nào, và Nhà Trắng chưa lập tức phản hồi yêu cầu bình luận của USA TODAY.
Ông Benjamin Netanyahu hiện là Thủ tướng Israel và đã giữ chức vụ này qua nhiều nhiệm kỳ kể từ năm 1996. Ông Trump là người ủng hộ mạnh mẽ ông Netanyahu, trong bối cảnh Mỹ và Israel liên minh trong cuộc xung đột đang diễn ra với Iran.
Khi được hỏi liệu ông có trao đổi với ông Netanyahu về tình hình cuộc chiến với Iran hay không, ông Trump nói: “Ông ấy ổn. Ông ấy là một người rất tốt. Ông ấy sẽ làm bất cứ điều gì tôi muốn ông ấy làm. Và ông ấy là một người tuyệt vời. Với tôi, ông ấy là một người tuyệt vời".
Những phát biểu ngày 20/5 được đưa ra một ngày sau khi Tổng thống Mỹ nói rằng ông đang cân nhắc “một đòn tấn công lớn khác vào Iran”, và hai ngày sau khi ông cho biết đã trì hoãn các cuộc không kích có thể xảy ra do có tiến triển trong một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột.
Ông Trump bày tỏ sự không hài lòng với Tổng thống Israel Isaac Herzog vì không ân xá cho ông Netanyahu trong vụ xét xử cáo buộc tham nhũng đang diễn ra. Nhà lãnh đạo Mỹ cho rằng ông Netanyahu đang "không được đối xử tốt".
Ông Netanyahu là thủ tướng đương nhiệm đầu tiên trong lịch sử Israel phải đối mặt với truy tố hình sự. Phiên tòa của ông bắt đầu vào tháng 5/2020 trong 3 vụ án riêng biệt.
Trong vụ lớn nhất, ông bị cáo buộc hối lộ, gian lận và lạm dụng tín nhiệm vì bị nghi là đã thúc đẩy các lợi ích quy định trị giá hơn 250 triệu USD vào thời điểm đó cho người bạn Shaul Elovitch, cổ đông kiểm soát công ty viễn thông Bezeq. Ông Netanyahu đã nhiều lần bác bỏ các cáo buộc chống lại mình.
Sau khi giao tranh tái bùng phát trong tuần này, Tổng thống Mỹ Donald Trump gây bối rối khi tuyên bố ngừng bắn với Iran đã kết thúc, nhưng Washington vẫn đồng ý đàm phán.
Nguyên nhân chính khiến ngừng bắn rạn nứt trong tuần này là việc Mỹ tố Iran tiếp tục tấn công vào tàu thuyền ở Hormuz, vi phạm cam kết trong bản ghi nhớ thỏa thuận ngừng bắn, dẫn đến các đòn không kích trả đũa của Mỹ.
Theo các nhà phân tích, Trung Đông hiện đang ở trạng thái lưng chừng giữa chiến tranh và hòa bình do cách Washington và Tehran diễn giải khác nhau về bản ghi nhớ thỏa thuận hòa bình, đặc biệt là vấn đề quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
"Văn bản quá mơ hồ nên mỗi bên đều hiểu theo cách khác nhau. Hiện nay các cuộc đàm phán diễn ra trong lúc bom đạn vẫn rơi và mỗi bên đều tìm cách gây sức ép lên đối phương", ông Yoel Guzansky - người đứng đầu Trung tâm nghiên cứu vùng Vịnh (Viện Nghiên cứu An ninh quốc gia, Đại học Tel Aviv), nhận định với tờ Washington Post.
Ông cho rằng eo biển Hormuz hiện nay đã trở thành đòn bẩy lớn nhất của Iran trong cuộc chiến. Việc gián đoạn trên tuyến hàng hải này đã gây ra cú sốc giá dầu toàn cầu.
Nếu ở giai đoạn đầu xung đột, Mỹ và Israel tập trung vào các mục tiêu như thay đổi chế độ hay giải trừ hạt nhân Iran, thì nay trọng tâm gần như chỉ còn là eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới.
Ông William Wechsler - giám đốc cấp cao Trung tâm Rafik Hariri và Chương trình Trung Đông thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, cho rằng các vụ tấn công tàu thuyền có thể là cách Iran từng bước leo thang căng thẳng để thiết lập một trạng thái "bình dường mới", dưới ngưỡng chiến tranh toàn diện.
Sau khi giành được mức độ kiểm soát nhất định đối với eo biển Hormuz, Tehran đang tìm cách tối đa hóa lợi thế chiến lược này.
Đánh giá của nhiều tờ báo Mỹ cho rằng tuyên bố của ông Trump là một cảnh báo nhằm gây sức ép buộc Iran phải nhượng bộ và chấp nhận những điều kiện của Mỹ.
Theo ông Guzansky, dù thường phát biểu cứng rắn và nắm trong tay sức mạnh quân sự, ông Trump không có ý định sa lầy vào một cuộc chiến kéo dài trong khu vực.
Trong khi đó Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei - người kế nhiệm sau khi cha ông, Đại giáo chủ Ali Khamenei, thiệt mạng trong cuộc không kích của Mỹ và Israel - lại cần chứng tỏ sự cứng rắn với dư luận trong nước, khiến Tehran khó lòng chấp nhận nhượng bộ.
Đài CNN chỉ ra rằng việc thực sự chấm dứt ngừng bắn sẽ đặt Mỹ vào những lựa chọn khó khăn.
Một mặt Mỹ có thể quay lại chiến tranh toàn diện để gây thêm sức ép lên Iran.
Dù vậy ông Trump vẫn khẳng định không muốn một cuộc chiến kéo dài và nhiều lần cho rằng chiến dịch quân sự đã đạt mục tiêu làm suy yếu chương trình hạt nhân của Tehran, cho thấy ông muốn sớm khép lại xung đột.
Mặt khác, Washington cũng phải cân nhắc có tái áp đặt phong tỏa hải quân ở eo biển Hormuz hay không.
Washington xem đây là đòn bẩy gây áp lực nên kinh tế của Iran và có thể sẽ mạnh tay chặn tuyến hàng hải này nếu Tehran không cam kết tuân thủ của bản ghi nhớ thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có dấu hiệu Mỹ sẽ tái áp dụng biện pháp này.
Theo Báo điện tử Chính phủ, sáng 17-6, trong khuôn khổ công tác đến Nga, Thủ tướng Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã tới thăm triển lãm "Made in Tatarstan" tại thành phố Kazan (Cộng hòa Tatarstan, Nga).
Là một trong những khu vực kinh tế phát triển nhất của Nga, Tatarstan có mức độ công nghiệp hóa cao với những ngành công nghiệp mũi nhọn như sản xuất xe tải KAMAZ, hóa chất, máy bay dân dụng, UAV và trực thăng, hóa thực phẩm, dệt may, sản xuất đồ gỗ.
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ, khu công nghiệp công nghệ thông tin ở nơi này tạo ra việc làm cho hơn 45.000 người và doanh thu 10 tỉ USD/năm.
"Made in Tatarstan" (Sản xuất ở Tatarstan) là một thương hiệu chiến lược và là chuỗi triển lãm quan trọng nhằm giới thiệu tiềm lực của Cộng hòa Tatarstan.
Triển lãm thường được tổ chức bên lề các sự kiện lớn, các kỳ hội nghị thượng đỉnh. Lần này, triển lãm phục vụ đại biểu tham dự Hội nghị cấp cao Nga - ASEAN từ ngày 15 đến 19-6.
Triển lãm quy tụ những doanh nghiệp công nghiệp hàng đầu của Tatarstan và trưng bày nhiều sản phẩm thế mạnh, đặc biệt là về công nghiệp ô tô, vận tải, hàng không.
Các sản phẩm tại triển lãm có thể kể đến dòng xe tải hạng nặng mang tính biểu tượng của KAMAZ, xe sang Aurus, các dòng xe thương mại của Soller, máy bay trực thăng hiện đại từ nhà máy trực thăng Kazan.
Các giải pháp IT của đặc khu kinh tế Innopolis, drone giám sát công nghiệp và các trạm sạc xe điện tiên tiến cũng được trình diễn tại sự kiện.
Trong cuộc gặp Thủ tướng Lê Minh Hưng ngày 16-6, Người đứng đầu Cộng hòa Tatarstan Rustam Minnikhanov cho rằng quan hệ giữa các địa phương hai nước diễn ra hết sức sôi động.
Tuy nhiên, ông đánh giá mức độ và đóng góp vào phát triển kinh tế - thương mại song phương vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và nhu cầu mỗi nước, còn nhiều dư địa để địa phương hai nước triển khai hợp tác hiệu quả.
Tatarstan mong muốn thiết lập quan hệ với các địa phương của Việt Nam, không chỉ giới thiệu mô hình phát triển mà còn kết nối các doanh nghiệp để tìm kiếm cơ hội hợp tác.
Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết Việt Nam quan tâm hợp tác với các doanh nghiệp công nghiệp mũi nhọn của Tatarstan.
Ông nhấn mạnh Chính phủ Việt Nam cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp Nga, trong đó có doanh nghiệp Tatarstan kinh doanh, làm ăn lâu dài, ổn định tại Việt Nam.
