Trong tuyên bố ngày 17/5, WHO đánh giá đợt bùng phát mới, do virus chủng Bundibugyo gây ra, chưa đáp ứng các tiêu chí để cấu thành một tình trạng khẩn cấp do đại dịch song các quốc gia có chung đường biên giới đất liền với Congo đang đứng trước nguy cơ cao bị dịch bệnh tiếp tục lây lan, Reuters đưa tin.
Thống kê của WHO đến ngày 16/5 cho thấy có 246 ca nghi nhiễm, 8 ca xác định bằng xét nghiệm và 80 ca tử vong nghi ngờ do Ebola tại tỉnh Ituri (Congo). Dịch bệnh hiện đã lan ra ít nhất 3 vùng là Bunia, Rwampara và Mongbwalu. Bệnh nhân khởi phát với các triệu chứng gồm sốt, đau nhức toàn thân, suy nhược, nôn mửa và trong một số trường hợp có xuất huyết. Nhiều bệnh nhân diễn tiến xấu nhanh chóng và tử vong.
WHO nhận định quy mô thực tế của đợt dịch lần này có thể lớn hơn nhiều so với số liệu được phát hiện và báo cáo hiện tại. Cảnh báo được đưa ra dựa trên tỷ lệ dương tính rất cao từ các mẫu bệnh phẩm ban đầu, cùng với số lượng ca nghi nhiễm được báo cáo ngày càng tăng.
Theo cơ quan này, đợt dịch tại Congo và Uganda đang đe dọa đến sức khỏe cộng đồng của các quốc gia khác do đã ghi nhận các ca bệnh lây lan xuyên biên giới.
Tại thủ đô Kampala của Uganda, hai ca bệnh được xác nhận bằng xét nghiệm phòng thí nghiệm (gồm một ca tử vong) được ghi nhận vào các ngày 15/5 và 16/5. Đáng chú ý, hai bệnh nhân đều là những người di chuyển từ Congo sang và dường như không quen biết hay tiếp xúc với nhau.
Trong khi đó, thủ đô Kinshasa của Congo cũng ghi nhận một bệnh nhân trở về từ vùng dịch Ituri.
Đây là đợt bùng phát dịch Ebola lần thứ 17 được ghi nhận tại Congo kể từ khi virus này được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1976 tại Yambuku, thuộc tỉnh Équateur. Đợt dịch gần đây nhất tại quốc gia này vừa chấm dứt vào tháng 12/2025.
Thông thường, các đợt dịch trước đều do chủng Ebola-Zaire gây ra, chủng virus hiện đã có vaccine phòng ngừa. Tuy nhiên, đợt bùng phát mới này mang tính chất “bất thường” và nguy hiểm vì hiện chưa có bất kỳ liệu pháp điều trị hoặc vaccine đặc hiệu nào được phê duyệt cho chủng virus Bundibugyo.
Trong lịch sử, thế giới ghi nhận hai đợt bùng phát dịch do chủng này vào các năm 2007 và 2012.
Trước tình hình trên, WHO lưu ý các nước cần kích hoạt ngay cơ chế quản lý thảm họa và khẩn cấp quốc gia, đồng thời triển khai sàng lọc y tế tại các cửa khẩu biên giới và trên các trục đường giao thông nội địa chính.
Một phái đoàn của WHO đã được triển khai đến Ituri để hỗ trợ các cơ quan chức năng cấp tỉnh tiến hành điều tra dịch tễ. 5 tấn hàng viện trợ hiện có sẵn tại Kinshasa đang được vận chuyển đến thành phố Bunia, tỉnh Ituri, nhằm hỗ trợ nhân viên y tế tuyến đầu và các cơ sở điều trị. Số hàng bao gồm vật tư phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn, thiết bị vận chuyển mẫu bệnh phẩm phòng thí nghiệm, vật tư quản lý ca bệnh, lều bạt và các nhu yếu phẩm khác.
Liên quan đến quy định đi lại, các trường hợp nhiễm hoặc người tiếp xúc gần với bệnh nhân Ebola chủng Bundibugyo được khuyến cáo tuyệt đối không di chuyển quốc tế, trừ trường hợp thuộc quy trình sơ tán y tế đặc biệt.
WHO đề xuất cách ly ngay lập tức các ca bệnh xác định và theo dõi sức khỏe hàng ngày đối với những người tiếp xúc gần. Đồng thời, hạn chế di chuyển trong nước và cấm di chuyển quốc tế trong vòng 21 ngày kể từ ngày tiếp xúc cuối cùng với nguồn bệnh.
Dù vậy, cơ quan y tế của Liên Hợp Quốc cũng khuyến nghị các quốc gia không đóng cửa biên giới hoặc hạn chế đi lại và giao thương vì tâm lý hoang mang, lo sợ. Biện pháp cấm đoán này có thể phản tác dụng, dẫn đến tình trạng người dân và hàng hóa tìm cách dịch chuyển qua các lối mở tự phát xuyên biên giới mà cơ quan chức năng không thể kiểm soát hay giám sát y tế.
Ebola là một bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng, thường dẫn đến tử vong, lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết, các cơ quan hoặc dịch cơ thể khác của người nhiễm bệnh, cũng như các bề mặt và vật dụng bị ô nhiễm. Phát hiện sớm, điều trị hỗ trợ và thực hiện các biện pháp y tế công cộng nhanh chóng giúp cải thiện đáng kể tỷ lệ sống sót và đóng vai trò quyết định trong việc cắt đứt chuỗi lây truyền.
Tuyên bố tình trạng khẩn cấp về dịch bệnh là biện pháp pháp lý đặc biệt nhằm huy động tối đa nguồn lực để ứng phó với thảm họa y tế. Cơ chế này bao gồm quy trình đánh giá dịch tễ, thẩm quyền ban bố từ cấp cao nhất và các biện pháp áp dụng nghiêm ngặt.
Ăn ít nhưng đường huyết vẫn tăng có thể là do những yếu tố sau:
Ở người tiểu đường, kiểm soát đường huyết không chỉ phụ thuộc vào ăn uống mà còn vào phác đồ điều trị. Nếu thuốc hoặc nồng độ insulin trong cơ thể không được điều chỉnh phù hợp, đường huyết có thể tăng dù chế độ ăn đã được kiểm soát tốt, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Một điều cần lưu ý là dùng thuốc không đúng thời điểm, ví dụ uống thuốc sau ăn thay vì trước bữa ăn, cũng có thể làm giảm hiệu quả kiểm soát đường huyết. Một số thuốc có thời gian tác dụng ngắn, nếu không dùng đúng giờ sẽ không đảm bảo được hiệu lực của thuốc vào các thời điểm quan trọng như ban đêm hoặc sáng sớm.
Vì vậy, nếu đã ăn uống rất kiểm soát nhưng đường huyết vẫn cao thì cần nghĩ đến khả năng phác đồ điều trị chưa phù hợp.
Kháng insulin là một rối loạn cốt lõi ở tiểu đường loại 2 và tiền tiểu đường. Ở trạng thái bình thường, insulin, một loại hoóc môn do tuyến tụy tiết ra, sẽ giúp đường glucose đi từ máu vào tế bào, đặc biệt là tế bào cơ và gan. Tuy nhiên, khi xảy ra kháng insulin, các tế bào phản ứng kém hơn với insulin. Hệ quả là cùng một lượng đường glucose, cơ thể buộc phải tiết nhiều insulin hơn để đạt cùng hiệu quả hấp thu.
Tuy nhiên, dù insulin có tăng, lượng đường glucose trong máu có thể vẫn khó đi hết vào tế bào, khiến tích tụ trong máu và làm tăng đường huyết. Lúc này, ăn ít không giải quyết được gốc rễ.
Mất nước ảnh hưởng đến đường huyết theo hai cơ chế chính. Thứ nhất là tác dụng khiến máu đặc hơn. Khi lượng nước trong máu giảm, nồng độ đường glucose sẽ cao hơn dù tổng lượng glucose không đổi.
Thứ hai và quan trọng hơn là vai trò của thận. Thận giúp lọc glucose dư thừa ra khỏi máu thông qua nước tiểu. Khi cơ thể thiếu nước, lưu lượng lọc của thận giảm, làm khả năng thải glucose kém đi. Điều này khiến đường glucose lưu lại trong máu lâu hơn.
Điểm đáng chú ý là mất nước thường diễn ra âm thầm. Uống ít nước, uống nhiều cà phê, môi trường nóng hoặc vận động nhiều đều có thể khiến cơ thể thiếu nước mà không nhận ra.
Khi bị nhiễm trùng hoặc bệnh cấp tính, hệ miễn dịch sẽ kích hoạt một loạt phản ứng sinh học nhằm chống lại tác nhân gây bệnh. Trong quá trình này, các hoóc môn như cortisol, adrenaline và glucagon tăng lên đáng kể.
Những hoóc môn này đều có tác dụng làm tăng đường huyết. Về mặt sinh học, đây là một cơ chế có lợi vì cơ thể cần nhiều năng lượng dưới dạng glucose để nuôi các tế bào miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn.
Do đó, trong những ngày bị cảm, sốt hoặc nhiễm trùng, việc đường huyết tăng là điều khá phổ biến, ngay cả khi ăn ít hay kiêng đường bột, theo Medical News Today.
Thông tin được ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP HCM, cho biết ngày 23/4. Theo đó, TP HCM có 19 xã, phường được công nhận là An toàn khu cách mạng trong các thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
Theo Quyết định 40 của Thủ tướng, xã An toàn khu là xã từng được cấp ủy đảng từ Khu ủy, Quân khu ủy trở lên chỉ đạo xây dựng An toàn khu cách mạng, có địa thế, chính trị, và nhân dân tin cậy. Các tiêu chí chính bao gồm: Nơi có căn cứ địa cách mạng, nơi ở hoặc làm việc của cán bộ cấp cao, hoặc nơi diễn ra sự kiện lịch sử quan trọng.
19 xã, phường ở TP HCM được công nhận gồm An Nhơn Tây, Nhuận Đức, Phú Hòa Đông, Bình Hưng, Cần Giờ, Hiệp Phước, Nhà Bè, Hưng Long, Tân Nhựt, Tân Vĩnh Lộc, Vĩnh Lộc, Bình Chánh, Bình Lợi, Phú Thọ Hòa, Thới An, An Phú Đông, Bà Điểm, An Hội Đông và Hạnh Thông.
Theo quy định, người dân đang thường trú tại các địa bàn này được ngân sách nhà nước cấp thẻ bảo hiểm y tế, tức được cấp thẻ miễn phí. Ngoài ra, người dân khi tham gia BHYT còn được hưởng quyền lợi cao nhất là quỹ BHYT chi trả 100% chi phí khi họ đi khám chữa bệnh đúng tuyến.
Tổng dân số 19 địa phương này là hơn 1,132 triệu người, trong đó hơn 520.000 người đã có thẻ theo nhóm khác, chủ yếu tham gia BHYT bắt buộc tại nơi làm việc; hơn 428.000 người đã được cấp miễn phí theo diện "xã an toàn khu".
Ông Nguyễn Quốc Thanh cho biết để đảm bảo quyền lợi cho người dân, chính quyền TP HCM và các sở, ngành đã có nhiều hướng dẫn song đến sau hơn 3 tháng triển khai, nhiều xã, phường vẫn chưa lập danh sách xác nhận để Bảo hiểm xã hội thành phố cấp thẻ. Hiện vẫn còn gần 175.000 người chưa được cấp thẻ BHYT khiến quyền lợi chăm sóc sức khỏe bị ảnh hưởng.
Tính đến ngày 23/4, nhiều xã còn hàng chục nghìn người chưa được cấp thẻ BHYT khiến tỷ lệ cấp thẻ thấp. Cụ thể, xã Chánh Hưng còn hơn 38.000 người (tỷ lệ cấp thẻ mới hơn 36%); xã Nhà Bè còn trên 41.600 người (tỷ lệ cấp thẻ hơn 58%); Xã Bình Lợi còn trên 18.000 người (tỷ lệ cấp thẻ 40%); phường Phú Thọ Hòa còn hơn 29.000 người (tỷ lệ cấp thẻ gần 66%).
Ông Nguyễn Công Chánh, Chủ tịch UBND phường Phú Thọ Hòa, cho biết địa bàn có hơn 29.000 người chưa được cấp thẻ BHYT theo diện an toàn khu. Các tổ trưởng khu phố và công an khu vực đang tiến hành rà soát để thẩm định đúng nhóm được hưởng và xem xét nhóm đã tham gia để lập danh sách gửi Bảo hiểm xã hội thành phố cấp thẻ.
Trong khi đó, ông Nguyễn Quốc Thanh cho rằng lý do chậm còn đến từ việc một số địa phương thắc mắc về người được hưởng chính sách. Ví dụ xã Bình Hưng có văn bản hỏi chỉ những người sinh sống trên địa bàn liên tục từ năm 1975 đến nay mới được hưởng hay chỉ cần thường trú. Số khác lại băn khoăn về những người đã tham gia bắt buộc theo nơi làm việc hoặc đã mua tự nguyện theo hộ gia đình nên tiến hành xác nhận nhiều vòng gây chậm.
"Điều kiện hưởng đơn giản, cơ quan bảo hiểm sẽ rà soát từng nhóm để cấp đảm bảo không trùng", ông Thanh nói. Theo đó, để được hưởng chính sách này là thông tin cư trú của người dân phải có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc hệ thống quản lý cư trú của lực lượng công an, đồng thời được UBND cấp xã, phường lập danh sách xác nhận. Trường hợp đã mua BHYT tự nguyện và có thời gian trùng với thời gian được hưởng chính sách "xã an toàn khu", Bảo hiểm xã hội thành phố sẽ hoàn trả lại tiền.
Theo quy định hiện hành, khi mua BHYT tự nguyện theo năm, người dân phải trả hơn 1,26 triệu đồng. Khi mua theo hộ gia đình, từ người thứ hai trở đi sẽ giảm dần. Một số nhóm như học sinh, sinh viên, hộ nghèo... được giảm thêm.
Trong thời kỳ bão giá, nhiều người tìm mọi cách để thắt chặt chi tiêu, song việc tiết kiệm không đúng chỗ lại dẫn đến hậu quả phải tiêu tốn gấp hàng chục lần khi nhập viện. Bác sĩ Liêu Kế Đỉnh (Liao Chi-ting), chuyên gia ung bướu tại Bệnh viện Tưởng niệm Trường Canh Lâm Khẩu, Đài Loan (Trung Quốc), cảnh báo những quyết định "tiết kiệm tiền" trong vô thức ở cuộc sống hàng ngày có thể dần dần đẩy con người đến gần hơn với giường bệnh. Ông cảnh báo: "Ung thư thực sự có thể do tích cóp, tiết kiệm sai chỗ mà ra".
Mối nguy hại đầu tiên đến từ việc tiết kiệm thực phẩm. Trên kênh YouTube cá nhân, bác sĩ Liêu chia sẻ câu chuyện về một gia đình 3 người cùng bị ung thư đường tiêu hóa do có thói quen ăn thức ăn thừa suốt một thời gian dài. Chuyên gia ung bướu với 30 năm kinh nghiệm giải thích tủ lạnh giúp thức ăn lâu hỏng hơn nhưng không thể ngăn chặn hoàn toàn sự phát triển của vi khuẩn. Đặc biệt, các loại rau xanh khi để qua đêm có thể sản sinh ra lượng lớn nitrite, một chất nếu hấp thụ thường xuyên sẽ làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư hệ tiêu hóa. Vì vậy, tốt nhất nên nấu lượng thức ăn vừa đủ và dùng hết ngay trong một bữa.
Bác sĩ cho hay thế hệ đi trước thường coi trọng đức tính cần kiệm và giữ tư duy thực phẩm hễ còn nhìn thấy ăn được thì không nên vứt bỏ. Lối suy nghĩ này dẫn đến thói quen mua các loại rau củ quả giảm giá không còn tươi ngon hoặc tích trữ thực phẩm quá hạn trong tủ lạnh với lầm tưởng chỉ cần cắt bỏ phần hư hại là có thể tiếp tục sử dụng. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng những hành vi tưởng chừng như thông minh và tránh lãng phí này thực chất lại đang gieo mầm tai họa cho sức khỏe lâu dài.
Theo bác sĩ Liêu, một khi thực phẩm đã bị nấm mốc, chúng có thể sản sinh ra aflatoxin, một chất gây ung thư nhóm 1, và việc tiêu thụ lâu dài sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư gan. "Người tiêu dùng có thể chỉ nhìn thấy một vùng mốc nhỏ bằng mắt thường nhưng các sợi nấm thực tế đã đâm sâu vào những vị trí không thể nhìn thấy. Việc đánh đổi sức khỏe để tiết kiệm một chút chi phí hoàn toàn không xứng đáng", bác sĩ Liêu nói.
Thực phẩm quá hạn đồng nghĩa với nguy cơ vi khuẩn sinh sôi, gây viêm dạ dày ruột, nôn mửa và các triệu chứng khó chịu cho cơ thể. Về lâu dài, tình trạng này sẽ làm tổn thương chức năng tiêu hóa, dẫn đến khả năng hấp thụ kém, từ đó làm suy giảm hệ miễn dịch và tạo cơ hội cho các tế bào ung thư phát triển.
Bên cạnh đó, nhiều người thường xuyên sử dụng các loại thực phẩm siêu chế biến như xúc xích nhằm mục đích tiết kiệm thời gian và chi phí. Tuy nhiên, các nhóm thực phẩm này chứa hàm lượng lớn đường, muối cùng nhiều loại chất phụ gia. Việc tiêu thụ chúng trong thời gian dài không chỉ gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe mà còn làm tăng nguy cơ dẫn đến bệnh ung thư.
Một thói quen tiết kiệm sai lầm khác là việc tái chế dầu ăn nhiều lần. Bác sĩ Liêu dẫn chứng trường hợp một nam bệnh nhân ngoài 50 tuổi bị ung thư gan cách đây vài năm do thói quen tiết kiệm, thường xuyên giữ lại dầu ăn đã qua sử dụng để chiên rán nhiều lần thay vì vứt bỏ. Ông cho biết dù nguyên nhân dẫn đến ung thư gan rất phức tạp nhưng dầu ăn bị đun nóng lặp đi lặp lại sẽ sản sinh ra các axit béo chuyển hóa và các sản phẩm oxy hóa. Những chất này gây áp lực kéo dài lên gan, trở thành một trong những tác nhân quan trọng kích thích tế bào ung thư phát triển.
Ngoài ra, việc tắt máy hút mùi ngay sau khi nấu xong để tiết kiệm điện cũng là một tác nhân gây bệnh dễ bị bỏ qua. Bác sĩ Liêu cho hay nhiều gia đình có thói quen tắt máy hút mùi ngay sau khi nấu nướng, tuy nhiên khói bếp chứa nhiều chất độc hại, đặc biệt là các hạt bụi mịn lơ lửng và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi sinh ra từ quá trình chiên xào ở nhiệt độ cao. Việc hít phải lượng khói này trong thời gian dài sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư phổi. Cách xử lý đúng là bật máy trước khi nấu và duy trì thêm từ 3 đến 5 phút sau khi tắt bếp nhằm đảm bảo không khí lưu thông hoàn toàn.
Bên cạnh lối sống và chế độ ăn uống, việc bỏ qua kiểm tra sức khỏe định kỳ vì tiếc chi phí hoặc mang tâm lý né tránh cũng khiến nhiều người mất đi giai đoạn vàng để điều trị. Bác sĩ cho biết nhiều bệnh ung thư hoàn toàn không có triệu chứng ở giai đoạn đầu, đến khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu khó chịu thì bệnh thường đã tiến triển đến giai đoạn giữa hoặc cuối. Hơn nữa, việc điều trị ung thư giai đoạn đầu tương đối đơn giản và ít tốn kém, trong khi ở giai đoạn muộn, không chỉ độ khó của phác đồ tăng lên đáng kể mà chi phí cũng nhân lên gấp nhiều lần.
"Khám sức khỏe định kỳ giống như việc mua bảo hiểm; bình thường có thể thấy chưa cần thiết nhưng lại có thể cứu mạng bạn vào những thời khắc quyết định", ông nói.
Cuối cùng, lối sống ít vận động do ngại chi phí phòng tập hoặc bận rộn cũng làm tăng nguy cơ béo phì, bệnh tim mạch và ung thư. Bác sĩ gợi ý mỗi người chỉ cần tận dụng khoảng thời gian đi làm, giờ nghỉ trưa hoặc sau bữa tối để đi bộ khoảng 30 phút mỗi ngày nhằm bảo vệ sức khỏe một cách hiệu quả nhất.
