Trong tuyên bố ngày 17/5, WHO đánh giá đợt bùng phát mới, do virus chủng Bundibugyo gây ra, chưa đáp ứng các tiêu chí để cấu thành một tình trạng khẩn cấp do đại dịch song các quốc gia có chung đường biên giới đất liền với Congo đang đứng trước nguy cơ cao bị dịch bệnh tiếp tục lây lan, Reuters đưa tin.
Thống kê của WHO đến ngày 16/5 cho thấy có 246 ca nghi nhiễm, 8 ca xác định bằng xét nghiệm và 80 ca tử vong nghi ngờ do Ebola tại tỉnh Ituri (Congo). Dịch bệnh hiện đã lan ra ít nhất 3 vùng là Bunia, Rwampara và Mongbwalu. Bệnh nhân khởi phát với các triệu chứng gồm sốt, đau nhức toàn thân, suy nhược, nôn mửa và trong một số trường hợp có xuất huyết. Nhiều bệnh nhân diễn tiến xấu nhanh chóng và tử vong.
WHO nhận định quy mô thực tế của đợt dịch lần này có thể lớn hơn nhiều so với số liệu được phát hiện và báo cáo hiện tại. Cảnh báo được đưa ra dựa trên tỷ lệ dương tính rất cao từ các mẫu bệnh phẩm ban đầu, cùng với số lượng ca nghi nhiễm được báo cáo ngày càng tăng.
Theo cơ quan này, đợt dịch tại Congo và Uganda đang đe dọa đến sức khỏe cộng đồng của các quốc gia khác do đã ghi nhận các ca bệnh lây lan xuyên biên giới.
Tại thủ đô Kampala của Uganda, hai ca bệnh được xác nhận bằng xét nghiệm phòng thí nghiệm (gồm một ca tử vong) được ghi nhận vào các ngày 15/5 và 16/5. Đáng chú ý, hai bệnh nhân đều là những người di chuyển từ Congo sang và dường như không quen biết hay tiếp xúc với nhau.
Trong khi đó, thủ đô Kinshasa của Congo cũng ghi nhận một bệnh nhân trở về từ vùng dịch Ituri.
Đây là đợt bùng phát dịch Ebola lần thứ 17 được ghi nhận tại Congo kể từ khi virus này được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1976 tại Yambuku, thuộc tỉnh Équateur. Đợt dịch gần đây nhất tại quốc gia này vừa chấm dứt vào tháng 12/2025.
Thông thường, các đợt dịch trước đều do chủng Ebola-Zaire gây ra, chủng virus hiện đã có vaccine phòng ngừa. Tuy nhiên, đợt bùng phát mới này mang tính chất “bất thường” và nguy hiểm vì hiện chưa có bất kỳ liệu pháp điều trị hoặc vaccine đặc hiệu nào được phê duyệt cho chủng virus Bundibugyo.
Trong lịch sử, thế giới ghi nhận hai đợt bùng phát dịch do chủng này vào các năm 2007 và 2012.
Trước tình hình trên, WHO lưu ý các nước cần kích hoạt ngay cơ chế quản lý thảm họa và khẩn cấp quốc gia, đồng thời triển khai sàng lọc y tế tại các cửa khẩu biên giới và trên các trục đường giao thông nội địa chính.
Một phái đoàn của WHO đã được triển khai đến Ituri để hỗ trợ các cơ quan chức năng cấp tỉnh tiến hành điều tra dịch tễ. 5 tấn hàng viện trợ hiện có sẵn tại Kinshasa đang được vận chuyển đến thành phố Bunia, tỉnh Ituri, nhằm hỗ trợ nhân viên y tế tuyến đầu và các cơ sở điều trị. Số hàng bao gồm vật tư phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn, thiết bị vận chuyển mẫu bệnh phẩm phòng thí nghiệm, vật tư quản lý ca bệnh, lều bạt và các nhu yếu phẩm khác.
Liên quan đến quy định đi lại, các trường hợp nhiễm hoặc người tiếp xúc gần với bệnh nhân Ebola chủng Bundibugyo được khuyến cáo tuyệt đối không di chuyển quốc tế, trừ trường hợp thuộc quy trình sơ tán y tế đặc biệt.
WHO đề xuất cách ly ngay lập tức các ca bệnh xác định và theo dõi sức khỏe hàng ngày đối với những người tiếp xúc gần. Đồng thời, hạn chế di chuyển trong nước và cấm di chuyển quốc tế trong vòng 21 ngày kể từ ngày tiếp xúc cuối cùng với nguồn bệnh.
Dù vậy, cơ quan y tế của Liên Hợp Quốc cũng khuyến nghị các quốc gia không đóng cửa biên giới hoặc hạn chế đi lại và giao thương vì tâm lý hoang mang, lo sợ. Biện pháp cấm đoán này có thể phản tác dụng, dẫn đến tình trạng người dân và hàng hóa tìm cách dịch chuyển qua các lối mở tự phát xuyên biên giới mà cơ quan chức năng không thể kiểm soát hay giám sát y tế.
Ebola là một bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng, thường dẫn đến tử vong, lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết, các cơ quan hoặc dịch cơ thể khác của người nhiễm bệnh, cũng như các bề mặt và vật dụng bị ô nhiễm. Phát hiện sớm, điều trị hỗ trợ và thực hiện các biện pháp y tế công cộng nhanh chóng giúp cải thiện đáng kể tỷ lệ sống sót và đóng vai trò quyết định trong việc cắt đứt chuỗi lây truyền.
Tuyên bố tình trạng khẩn cấp về dịch bệnh là biện pháp pháp lý đặc biệt nhằm huy động tối đa nguồn lực để ứng phó với thảm họa y tế. Cơ chế này bao gồm quy trình đánh giá dịch tễ, thẩm quyền ban bố từ cấp cao nhất và các biện pháp áp dụng nghiêm ngặt.
Bác sĩ Phương đều đặn sang Việt Nam mỗi năm và đi ngược xuôi Bắc - Nam trong các chương trình của Tổ chức NUOY (Mỹ) với các bệnh viện địa phương.
Sinh ra trong trại tị nạn ở Indonesia trước khi gia đình đặt chân đến Mỹ, như nhiều đứa trẻ lớn lên trong cộng đồng Việt xa xứ, "Việt Nam" trong anh Phương từng là một hình dung của nhiều mảnh ghép: câu chuyện của người lớn, những lớp ký ức không phẳng, những đoạn lịch sử được kể lại bằng giọng nghẹn.
Lớn hơn một chút, như bác sĩ Phương chia sẻ, những đứa trẻ cùng thế hệ anh luôn đau đáu những câu hỏi: "Mình là ai? Mình là người Mỹ hay người Việt?".
Năm 2004, chàng sinh viên y khoa 24 tuổi được đặt chân đến Việt Nam lần đầu tiên trong khuôn khổ một chương trình hỗ trợ y tế của Quỹ Project Vietnam. Chuyến đi lần đó với anh như một "cú chạm". "Lần đầu tiên mình biết trong máu của mình là gì", anh trầm ngâm chia sẻ.
Ngót nghét từ đó đến nay đã hơn 20 năm, bác sĩ Phương cười và khoe với chúng tôi tấm hình anh chụp cùng những người bạn lần đầu gặp nhau tại Hà Nội năm 2004. Từ sau lần trở về đầu tiên, anh không còn xem Việt Nam là một chuyến đi, mà về khám bệnh cho "dân mình".
Không chỉ mang theo dao mổ, anh còn mang theo sinh viên, bác sĩ trẻ từ Mỹ và nhiều nước khác về Việt Nam. Có người là bác sĩ Mỹ, có người là người Mỹ gốc Việt, có người chưa từng đặt chân đến Việt Nam trước đó.
Anh muốn họ nhìn thấy Việt Nam hôm nay - không chỉ là ký ức chiến tranh, mà là một đất nước đang vươn lên, với đội ngũ bác sĩ giỏi, với nhu cầu học thuật, với khát vọng đứng ngang hàng thế giới.
Hơn 20 năm, bác sĩ Phương không đếm được có bao nhiêu ca mổ mà mình đã thực hiện. Lớn có, nhỏ có nhưng có những bệnh nhân khiến anh nhớ mãi. Một cô bé bị dị dạng gương mặt, không dám đến trường. Một em nhỏ bị hẹp sọ, não không đủ chỗ phát triển.
"Có ca mổ kéo dài sáu tiếng. Có ca phải theo dõi nhiều năm. Nhưng cái hạnh phúc là vài năm sau, mình thấy các em đi học, đám cưới, sống một cuộc đời bình thường", anh kể.
Cách bác sĩ Phương làm việc không giống những chuyến "y tế ngắn ngày" thường thấy. Anh không đến để làm thay, càng không đến để thể hiện. "Ca khó thì lúc đầu chúng tôi làm 80 - 90%. Nhưng dần dần, bác sĩ Việt Nam làm chính. Tôi đứng sau, quan sát và góp ý", anh nói.
Ở Mỹ, bác sĩ Phương có một gia đình nhỏ. Vợ anh là người Mexico, làm nha sĩ. Hai con gái anh còn nhỏ, chưa có dịp đặt chân đến Việt Nam nhưng đã có vài lần theo chân ba mẹ tham gia các đoàn bác sĩ quốc tế thiện nguyện ở Nam Mỹ.
Nhìn con gái vô tư chơi với các bệnh nhân nhỏ tuổi mắc tật hở hàm ếch, anh tự dặn lòng mình phải đến Việt Nam nhiều hơn, giúp được nhiều mảnh đời nhỏ và khó khăn ở đây hơn nữa.
Ba mẹ anh, những người từng làm nghề "gõ đầu trẻ", hiện đã lớn tuổi nên giờ đây các chuyến bay dài là một điều khó thực hiện. Mẹ anh đã từng về Việt Nam một lần, xúc động và nghẹn ngào kể lại cho anh nghe sau khi trở lại Mỹ.
Khoảnh khắc ấy làm chúng tôi nhớ lại việc bác sĩ Phương kiên quyết và cố gắng nói tiếng Việt. Có lẽ vì ba mẹ anh đã luôn giữ tiếng Việt trong nhà, giữ lại sợi dây gắn kết anh Phương và Việt Nam.
Không thể về quê hương vì sức khỏe nhưng ba mẹ bác sĩ Phương hiểu những việc anh đang làm ở bên kia đại dương và ủng hộ. Họ không ép, không bảo anh phải làm thế này thế kia, họ chỉ nhìn việc anh làm như một điều "rất quý": giúp được đồng bào, giúp được quê hương.
Với gia đình nhỏ của Phương, dạy tiếng Việt cho hai con gái nhỏ là điều khiến anh trăn trở. Anh hy vọng một ngày không xa, các con sẽ được đặt chân lên mảnh đất hình chữ S, được tận mắt thấy tai nghe những điều đã được ba và ông bà kể.
Công việc đã từng cuốn bác sĩ Phương và giờ, anh tâm sự rằng đã đến lúc nên ở gần hơn với ba mẹ, để chăm sóc họ, để hai con gái được nghe và hiểu nhiều hơn về Việt Nam.
Tạm biệt chúng tôi, anh hẹn tái ngộ vào tháng 9-2026 tại Hà Nội, nơi anh sẽ cùng hàng chục bác sĩ khác đến từ Mỹ, Việt Nam, Thái Lan và Hàn Quốc tham gia một hội thảo chuyên sâu về tật sứt môi, hở hàm ếch.
Bé ở xã Ba Gia, Quảng Ngãi, được người nhà đưa đến bệnh viện trong trạng thái hoảng loạn, vùng đầu bị rách một vệt dài, chảy máu, chiều 9/5.
Người nhà cho biết cháu bị chó becgie của gia đình nuôi cắn khi đang chơi đùa với nó, được ông ngoại phát hiện hô hoán mọi người cứu giúp. Bác sĩ ghi nhận vết thương dài khoảng 25 cm, lộ xương sọ.
Bé được băng ép cầm máu, giảm đau, tiêm vaccine phòng dại và phẫu thuật xử lý vết thương, cắt lọc và khâu tạo hình vùng đầu. Đến chiều 11/5, sức khỏe bé đã ổn định, tiếp tục được theo dõi tại Khoa Ngoại.
Theo bác sĩ, nắng nóng là giai đoạn nguy cơ bệnh dại gia tăng. Phụ huynh không nên để trẻ nhỏ chơi đùa với chó, mèo khi không có người lớn giám sát, kể cả vật nuôi trong nhà.
Khi trẻ bị động vật cắn hoặc cào, cần nhanh chóng rửa sạch vết thương dưới vòi nước chảy, đưa đến cơ sở y tế để xử trí và tiêm phòng kịp thời. Cần theo dõi vật nuôi nhiều ngày, không đánh chết hoặc để thất lạc, nhằm đánh giá nguy cơ bệnh dại.
Theo ông Lực, toàn tỉnh hiện có 1.695 nhân viên tại 64 trạm y tế, vẫn thiếu 407 biên chế so với chỉ tiêu. Đáng chú ý, có 14 trạm chưa có Giám đốc và 14 trạm không có Phó giám đốc.
"Sau hợp nhất, quy mô trạm y tế lớn hơn trước nên công tác tổ chức gặp nhiều khó khăn. Một số nơi phải hợp đồng để lấp chỗ trống, nhưng cơ bản vẫn thiếu nhân lực", ông Lực nói.
Đơn cử Trạm y tế phường Hòa Thành hiện không có cả Giám đốc lẫn Phó giám đốc, phải cử nhân viên phụ trách điều hành.
Ngoài ra 31 trạm chưa có kế toán, 55 trạm không có nhân sự phụ trách công nghệ thông tin. Một số vị trí còn bỏ trống do cán bộ chưa đủ điều kiện về trình độ trung cấp lý luận chính trị để bổ nhiệm theo quy định.
Không chỉ thiếu nhân sự, nhiều trạm còn thiếu trang thiết bị như máy siêu âm, điện tim, X-quang, xét nghiệm... Phần lớn cơ sở tận dụng từ các trạm y tế cũ nên chưa đáp ứng yêu cầu.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Lâm Thị Linh Như, phụ trách điều hành Trạm y tế phường Hòa Thành, cho biết đơn vị mới thành lập nên nhiều nội dung chưa có hướng dẫn cụ thể, trong đó có đề án vị trí việc làm.
"Trạm không có cả Giám đốc lẫn Phó giám đốc, được giao 28 biên chế nhưng mới có 18 người. Một số vị trí như kế toán, kỹ thuật viên xét nghiệm còn thiếu", bà Như nói.
Bà Như cho biết thêm đơn vị đang chuyển về trụ sở UBND xã Định Bình cũ để hoạt động tạm thời. Tuy nhiên đây là trụ sở hành chính nên cần sửa chữa, xây dựng thêm một số hạng mục mới đáp ứng tiêu chuẩn cơ sở y tế.
Tại Trạm y tế xã Tân Ân, bác sĩ Trần Thị Trường Thọ cho biết đơn vị được hợp nhất từ hai xã cũ, hiện có 17 viên chức, gồm 3 bác sĩ - nhưng một người đang đi học, nên thực tế chỉ còn 2 bác sĩ phụ trách 2 điểm trạm.
"Mỗi điểm chỉ có một bác sĩ, còn thiếu nhiều trang thiết bị như máy xét nghiệm, máy đo thị lực, X-quang. Hai điểm trạm chỉ có một máy siêu âm và hai máy đo đường huyết, nên bác sĩ phải kiêm nhiều việc, ảnh hưởng chất lượng khám chữa bệnh", bà Thọ nói.
Theo Sở Y tế Cà Mau, nhiều trạm chưa bảo đảm các phòng chức năng theo quy định như hành chính, dân số, dược, cận lâm sàng...
Hệ thống máy tính phần lớn đã dùng trên 10 năm, thường xuyên hư hỏng, gây khó khăn cho chuyển đổi số.
Nguồn thuốc khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tại một số thời điểm cũng chưa bảo đảm, tình trạng thiếu thuốc điều trị tăng huyết áp, đái tháo đường, kháng sinh, thuốc dạ dày, giảm đau... còn xảy ra ở nhiều nơi.
Sở Y tế Cà Mau cho biết đang rà soát, cử cán bộ đi đào tạo trung cấp lý luận chính trị để đủ điều kiện bổ nhiệm; đồng thời đề xuất sớm ban hành đề án vị trí việc làm thống nhất nhằm kiện toàn tổ chức, tuyển dụng nhân sự.
Ngành y tế cũng kiến nghị bổ sung biên chế, nhất là các vị trí hành chính, kế toán; đầu tư sửa chữa cơ sở vật chất, bổ sung trang thiết bị thiết yếu cho tuyến y tế cơ sở.
Qua rà soát, nhu cầu đầu tư cho mỗi trạm khoảng 10-15 tỉ đồng để sửa chữa, nâng cấp và mua sắm thiết bị phục vụ khám chữa bệnh.
