Nhưng phía sau những niềm tin tưởng chừng vô hại ấy lại là một thực tế đáng báo động rằng ngày càng nhiều người nhập viện vì tổn thương gan nặng, suy gan cấp mà thủ phạm lại chính là những viên thuốc họ từng đặt trọn niềm tin.
Khi nào “thuốc bổ” trở thành thủ phạm hại gan?
Một phụ nữ 59 tuổi nhập viện cấp cứu trong tình trạng vàng da, vàng mắt, men gan tăng gấp hàng chục lần bình thường, kèm rối loạn đông máu nặng. Trước đó, để giảm cân, người phụ nữ này đã sử dụng một loại thực phẩm chức năng được quảng cáo trên TikTok. Sau khi loại trừ các nguyên nhân khác, bác sĩ kết luận tổn thương gan liên quan trực tiếp đến sản phẩm không rõ nguồn gốc này. Đây không phải trường hợp hiếm gặp.
Gan vốn được xem là “nhà máy giải độc” của cơ thể. Hầu hết thuốc đưa vào cơ thể đều phải đi qua gan để chuyển hóa. Thế nhưng trong quá trình ấy, một số hoạt chất lại có thể gây độc trực tiếp lên tế bào gan, hoặc kích hoạt phản ứng miễn dịch bất thường khiến gan bị viêm và hoại tử.
Y học gọi tình trạng này là tổn thương gan do thuốc (Drug-Induced Liver Injury – DILI). Điều đáng sợ là tổn thương gan vẫn có thể xảy ra ngay cả khi dùng thuốc đúng liều và không có bệnh gan trước đó.
Tại các nước phương Tây, tổn thương gan do thuốc chiếm 1 – 6% số bệnh nhân nhập viện và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy gan cấp với tỉ lệ tử vong lên đến 10 – 50%. Tại Việt Nam, 40 – 60% người bệnh nhập viện đã ở giai đoạn tổn thương nặng; 7 – 12% trường hợp diễn tiến đến suy gan cấp, đôi khi phải ghép gan để giữ mạng sống.
Nếu ở phương Tây, paracetamol và kháng sinh là nhóm thuốc gây độc gan phổ biến, thì tại Việt Nam, thuốc đông y, thảo dược và thực phẩm chức năng lại đứng đầu danh sách gây tổn thương gan. Bên cạnh đó, các thuốc kháng lao, chống động kinh, thuốc điều trị rối loạn mỡ máu, hóa trị hay thuốc ức chế miễn dịch cũng tiềm ẩn nguy cơ cao.
Điểm chung ở nhiều bệnh nhân là thói quen tự mua thuốc theo lời truyền miệng hoặc tin vào quảng cáo trên mạng xã hội. Chỉ vài thao tác tìm kiếm, người dùng có thể tiếp cận hàng loạt sản phẩm xách tay được gắn mác “thải độc”, “giảm cân”, “đẹp da” với những lời quảng cáo hấp dẫn nhưng thiếu kiểm chứng đầy đủ về thành phần và độ an toàn.
Đáng lo ngại hơn, không ít sản phẩm còn bị pha trộn hóa chất hoặc chứa chất cấm mà người tiêu dùng gần như không thể nhận biết bằng mắt thường.
Tổn thương gan do thuốc nguy hiểm ở chỗ diễn tiến rất âm thầm. Giai đoạn đầu, người bệnh chỉ thấy mệt mỏi, chán ăn, đầy bụng, buồn nôn. Đây là những triệu chứng rất dễ bị bỏ qua hoặc nhầm với cảm cúm thông thường.
Phần lớn người bệnh chỉ đi khám khi đã vàng da vàng mắt rõ rệt, đau hạ sườn phải, dị ứng, nước tiểu sậm màu, xuất hiện vết bầm bất thường, thậm chí hôn mê. Tuy nhiên, lúc này lá gan đã bị tổn thương nghiêm trọng và khả năng hồi phục giảm đáng kể.
Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể bị tổn thương gan do thuốc, lứa tuổi trung niên chiếm tỉ lệ cao nhất. Đây là độ tuổi thường bắt đầu xuất hiện các bệnh mạn tính hoặc có xu hướng tìm đến thuốc bổ để “phòng bệnh”. Ngoài ra, người bị viêm gan siêu vi, nghiện rượu bia, người lớn tuổi hoặc dùng nhiều thuốc cùng lúc thuộc nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh.
Cụ thể, đối tượng lạ tiếp xúc với phụ huynh các bệnh nhi khai thác thông tin, sử dụng hình ảnh đăng tải trên các trang mạng xã hội để kêu gọi từ thiện.
Đáng chú ý, những trường hợp bị nhắm đến hầu hết là người dân tộc thiểu số, người sống ở vùng nông thôn, người hiền lành, cả tin, thiếu cảnh giác... Có trường hợp bệnh nhi và gia đình được "người lạ" cho 700.000 đồng hoặc nhu yếu phẩm để lấy thông tin cá nhân.
Nhằm ngăn chặn tình trạng này và kịp thời bảo vệ các bệnh nhi, không để tình trạng trục lợi các tấm lòng hảo tâm diễn ra, Bệnh viện Nhi đồng 2 đề nghị phụ huynh bệnh nhi nâng cao cảnh giác, không tự ý cung cấp thông tin cá nhân, hồ sơ bệnh án, hình ảnh hoặc hoàn cảnh gia đình cho người lạ.
Khi không có nhân viên y tế bệnh viện, thân nhân bệnh nhi không cho phép người chưa rõ danh tính tiếp cận. Khi có người tiếp cận với mục đích đăng tải thông tin kêu gọi thiện nguyện, phụ huynh nên thông báo ngay với nhân viên y tế để được hỗ trợ phù hợp.
Nếu phát hiện cá nhân có dấu hiệu lợi dụng hoạt động thiện nguyện, tự ý tiếp cận bệnh nhi hoặc giả danh người nhà để ra vào nơi điều trị, bệnh nhân và thân nhân cần báo ngay cho y bác sĩ hoặc nhân viên bảo vệ bệnh viện.
Với bệnh nhi có hoàn cảnh khó khăn, vui lòng thông báo với nhân viên y tế để được hướng dẫn thực hiện các thủ tục theo đúng quy định.
"Bệnh viện có phòng Công tác xã hội là cầu nối trong việc gắn kết các nhà hảo tâm với bệnh nhi có hoàn cảnh khó khăn, đã được xác minh đúng sự thật.
Quý nhà hảo tâm có nhu cầu, xin liên hệ tổ trợ giúp bệnh nhân nghèo của Phòng Công tác xã hội Bệnh viện Nhi đồng 2 qua số điện thoại (028)38295723, số nội bộ 295.
Chúng tôi lưu ý quý nhà hảo tâm hãy hết sức cảnh giác, thận trọng tìm hiểu thông tin trước khi thực hiện việc quyên góp, tránh việc hỗ trợ đến các trường hợp không phù hợp, vô tình tiếp tay cho kẻ xấu lợi dụng lòng tốt để trục lợi", đại diện Bệnh viện Nhi đồng 2 khuyến cáo.
Vào cuối năm 2025, Bệnh viện Nhi đồng 2 cũng phát cảnh báo "nóng" về những hoàn cảnh không đúng sự thật trên mạng xã hội. Trong đó, có trường hợp cháu bé tên A. (sinh năm 2022, ngụ tỉnh Lâm Đồng) mắc bệnh viêm ruột mạn tính, bị nhiều đối tượng đăng hình ảnh và nội dung khó khăn để liên tục quyên góp viện phí.
Tuy nhiên theo BSCKII Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó Trưởng khoa Tiêu hóa của Bệnh viện Nhi đồng 2, bệnh nhi trên đã điều trị nhiều lần tại khoa và có sử dụng bảo hiểm y tế, nên chi phí điều trị hoàn toàn không cao như các bài đăng xin tiền.
Đây là dấu mốc tiếp theo trong chiến lược đưa các thuốc hiếm và thuốc thế hệ mới trên thế giới đến gần hơn với người bệnh Việt Nam, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận các liệu pháp điều trị hiện đại, đặc biệt đối với nhóm bệnh nhân suy tim, bệnh thận mạn và các đối tượng có nguy cơ tăng kali máu.
Vừa qua, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu tiên phong giới thiệu một đột phá y khoa giúp kiểm soát tăng kali máu cho bệnh nhân suy tim, bệnh thận mạn và nhóm nguy cơ cao. Qua đó, đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường sớm tiếp cận liệu pháp thế hệ mới này chỉ sau Nhật Bản và Úc.
Tăng kali máu là tình trạng nồng độ kali trong máu vượt quá 5 mmol/l (trong khi giá trị bình thường là từ 3,5 đến 5 mmol/l) thường gặp ở người bệnh thận mạn và suy tim, nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.
Một số nghiên cứu quốc tế chỉ ra tình trạng này khiến người bệnh nhập viện nhiều hơn và là nguyên nhân gây tử vong ở 3,1% trường hợp suy thận giai đoạn cuối.
Trên thực tế, việc điều trị đang gặp nhiều thách thức khi đây là tình trạng mạn tính và dễ tái phát. Các nghiên cứu cho thấy, 56% bệnh nhân thận mạn tăng kali máu tái phát trong vòng 6 tháng.
Bên cạnh đó, theo chuyên gia y tế, tăng kali máu còn ảnh hưởng đến việc tối ưu điều trị bệnh nền. Do đây là nguyên nhân thường gặp khiến bệnh nhân phải giảm liều hoặc ngừng điều trị với các thuốc ức chế RAAS - nhóm thuốc có vai trò thiết yếu trong việc cải thiện tình trạng tim mạch và thận.
Trong bối cảnh nhu cầu kiểm soát tăng kali máu còn chưa được đáp ứng đầy đủ, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân suy tim và bệnh thận mạn, Long Châu giới thiệu giải pháp y khoa từ Anh quốc ứng dụng hoạt chất sodium zirconium cyclosilicate (SZC).
Giải pháp này đang được sử dụng ở các nước tiên tiến, giúp cộng đồng có thêm "chìa khóa" hỗ trợ kiểm soát chỉ số kali máu theo hướng bền vững.
Nghiên cứu lâm sàng trên 1.760 bệnh nhân trưởng thành cho thấy, hoạt chất này đã chứng minh khả năng giảm lượng kali trong máu sau 1 giờ, giúp 92% bệnh nhân đạt được nồng độ kali bình thường trong vòng 48 giờ. Hiệu quả điều trị ổn định trong vòng 1 năm.
Đáng chú ý, việc kiểm soát tốt tăng kali máu có thể hỗ trợ duy trì điều trị bằng thuốc ức chế RAAS. Bệnh nhân được tối ưu bảo vệ tim - thận mà không cần phải ngưng thuốc nền tảng để đạt được mục tiêu ổn định chỉ số kali máu.
Việc bổ sung giải pháp kiểm soát tăng kali máu tiếp tục hiện thực hóa chiến lược của Long Châu trong việc đưa các thuốc thế hệ mới đến gần hơn với người bệnh Việt Nam. Bước đi này đồng thời góp phần hoàn thiện mô hình chăm sóc tim - thận tại cộng đồng thông qua việc mở rộng khả năng tiếp cận các liệu pháp điều trị hiện đại.
Việc nhanh chóng bổ sung danh mục thuốc mới là một phần trong chiến lược dài hạn vì sức khỏe cộng đồng của Long Châu, nhằm đưa các phát minh y khoa mới trên thế giới đến gần hơn với hàng triệu người bệnh trong nước. Tính đến nay, 12 loại thuốc hiếm, thuốc mới đã có mặt trên toàn hệ thống.
Theo báo cáo của tổ chức nghiên cứu ngành y dược, trong giai đoạn 2012 - 2021, thế giới có khoảng 460 thuốc phát minh, nhưng người dân Việt Nam chỉ đang tiếp cận khoảng 9% - thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới.
Từ thực tế này, Long Châu xác định sứ mệnh là "cánh tay nối dài" đưa các nhóm thuốc phát minh, thuốc điều trị bệnh hiếm và các bệnh lý phức tạp cần giải pháp chuyên sâu đến gần người dân.
Theo đó, người bệnh gia tăng cơ hội được điều trị tiên tiến ngay trong nước mà không cần đi ra nước ngoài, giảm gánh nặng tài chính. Quan trọng hơn, việc được chăm sóc trong môi trường quen thuộc còn giúp cải thiện tinh thần và chất lượng sống của bệnh nhân.
Trên hành trình này, hệ thống 2.678 nhà thuốc phủ rộng khắp 34 tỉnh thành sẽ tiếp tục phát huy vai trò điểm chạm y tế "gần dân, sát dân", nâng cao khả năng tiếp cận các giải pháp thế hệ mới, chất lượng và công bằng.
Các chuyên gia cho biết cà phê đen nguyên chất chứa nhiều hợp chất có lợi cho sức khỏe gan và thậm chí có thể giúp bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh gan mạn tính, từ giảm viêm đến giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ, theo Hindustan Times (Ấn Độ).
Theo bác sĩ Saurabh Sethi, chuyên gia tiêu hóa và gan mật tại California, từng được đào tạo tại Viện Khoa học Y khoa Toàn Ấn Độ (AIIMS), Đại học Harvard và Đại học Stanford (Mỹ), cà phê đen là một trong những thức uống có khả năng bảo vệ gan tốt nhất mà con người biết đến.
Những người uống cà phê thường xuyên có nguy cơ bị xơ gan và các biến chứng liên quan đến gan thấp hơn. Thói quen này còn cải thiện chỉ số men gan ở những người có nguy cơ.
Bác sĩ Sethi cho biết: Nhiều nghiên cứu lớn cho thấy người uống cà phê thường xuyên có nguy cơ xơ gan thấp hơn tới 44%. Thêm vào đó, uống cà phê đều đặn còn liên quan đến việc giảm ALT và AST - 2 chỉ số được theo dõi trong các xét nghiệm để đánh giá tình trạng tổn thương hoặc viêm gan.
Gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) đang ngày càng phổ biến trên toàn thế giới. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy cà phê có thể đóng vai trò tích cực trong việc bảo vệ gan và góp phần ngăn ngừa tình trạng này.
Bên cạnh đó, cà phê cũng chứa nhiều chất chống oxy hóa mạnh, có thể giúp giảm viêm trong gan. Đặc biệt, axit chlorogenic trong cà phê còn giúp giảm stress oxy hóa - cơ chế chính gây tổn thương gan mạn tính.
Theo bác sĩ Sethi, 2 - 3 tách cà phê mỗi ngày là “ngưỡng lý tưởng” để tối đa hóa lợi ích bảo vệ gan. Một phân tích tổng hợp lớn trên hơn 400.000 người cho thấy mức tiêu thụ này mang lại hiệu quả bảo vệ gan cao nhất.
Lợi ích bảo vệ gan của cà phê chủ yếu đến từ các polyphenol chứ không phải caffeine. Vì vậy, cà phê không caffeine (decaf) vẫn có thể mang lại lợi ích tương tự. Theo bác sĩ Sethi, ngay cả người uống cà phê decaf cũng ghi nhận sự cải thiện men gan tương tự trong các nghiên cứu so sánh trực tiếp.
