Giữa tháng 5, tại khu vực cù lao Mái Nhà, xã Ô Loan (Phú Yên cũ), hai con cá voi Bryde (Balaenoptera edeni) dài khoảng 10 m xuất hiện và kiếm ăn cách bờ hơn 300 m. Sự xuất hiện của đàn cá voi thu hút du khách và nhiếp ảnh gia đến theo dõi, chụp ảnh.
Alex, 30 tuổi, du khách Anh, cho biết sáng 17/5 tham gia tour ngắm cá voi tại cù lao Mái Nhà và tận mắt thấy hai cá voi bơi sát thuyền, ngoi lên mặt nước kiếm ăn.
Từng tham gia tour ngắm cá voi ở Costa Rica (Trung Mỹ), Alex nhận xét khoảng cách quan sát tại Việt Nam còn gần hơn và mang lại trải nghiệm rất ấn tượng. Tuy nhiên, anh cho biết trong lúc khoảng 5 tàu du lịch đang theo dõi đàn cá voi ở cự ly an toàn, có hai thuyền bất ngờ tăng tốc, áp sát khu vực cá voi kiếm ăn.
“Dù không gây thương tích trực tiếp, hành động đó vẫn có thể khiến cá voi hoảng sợ và bỏ đi”, Alex nói. Anh cho rằng việc tiếp cận quá gần sẽ ảnh hưởng đến tập tính sinh sống của loài cá, khiến chúng bỏ đi hoặc thậm chí bị mắc cạn.
Đại diện đồn Biên phòng An Hải cho biết chưa ghi nhận trường hợp tàu thuyền gây hại trực tiếp đến cá voi, song đơn vị đã tăng cường tuần tra, kiểm soát sau khi xuất hiện phản ánh về tình trạng tàu áp sát đàn cá.
Đơn vị đang phối hợp với chính quyền địa phương và các bên liên quan để tìm giải pháp bảo vệ cá voi, giữ hình ảnh đẹp cho du lịch địa phương.
Nhiếp ảnh gia Nguyễn Minh Tú, người có nhiều kinh nghiệm chụp thiên nhiên và động vật hoang dã, bày tỏ bức xúc về việc phát triển các tour xem cá voi tự phát đang đe dọa sự an toàn của loài cá quý hiếm này.
Theo anh Tú, nhiều tàu cá và cano chở khách hoặc nhiếp ảnh gia thường tiếp cận quá gần để chụp ảnh cận cảnh.
“Tàu thuyền áp sát có thể khiến cá voi bị stress, mất phương hướng hoặc va chạm gây tổn thương”, anh Tú nói.
Nhiều ngư dân địa phương cho rằng cá voi từ lâu được tôn kính gọi là cá Ông – vị thần bảo hộ trên biển, gắn với quan niệm cứu giúp người gặp nạn giữa sóng nước.
Việc một số tour du lịch tự phát đưa khách áp sát cá voi để tham quan, chụp ảnh không chỉ tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến loài vật này mà còn bị xem là hành động phản cảm, thiếu tôn trọng tín ngưỡng của cư dân miền biển.
Ông Đào Quang Minh, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Phú Yên, cho biết việc cá voi xuất hiện gần vùng biển cù lao Mái Nhà là tín hiệu tích cực cho thấy môi trường biển và nguồn lợi thủy sản tại khu vực còn khá phong phú.
Theo ông Minh, cơ quan chức năng đang phối hợp theo dõi đàn cá voi, đồng thời khuyến cáo tàu thuyền giữ khoảng cách trên 200 m, không tăng tốc hoặc chạy áp sát vì tiếng ồn và sóng lớn có thể khiến cá voi hoảng loạn.
Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân giữ khoảng cách an toàn, không tiếp cận hoặc khai thác thủy sản quanh khu vực cá xuất hiện. Nếu các chủ tàu cố tình vi phạm, gây nguy hiểm cho động vật biển, đơn vị sẽ phối hợp với lực lượng liên ngành để xử lý hành chính theo quy định bảo tồn nguồn lợi thủy sản.
Thạc sĩ Mai Thuận Lợi, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Du lịch bền vững, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP HCM, cho biết nhiều quốc gia phát triển du lịch ngắm cá voi đều áp dụng quy định nghiêm ngặt về khoảng cách an toàn, tốc độ di chuyển và số lượng tàu được phép tiếp cận cùng lúc nhằm hạn chế tác động đến động vật biển.
Ông Lợi cho rằng Việt Nam cần sớm xây dựng quy chuẩn riêng cho hoạt động ngắm cá voi, đồng thời nâng cao ý thức của đơn vị vận hành tour để vừa bảo vệ hệ sinh thái biển, vừa phát triển du lịch bền vững.
“Du khách đến để nhìn thấy cá voi trong môi trường tự nhiên, không phải để chứng kiến cảnh tàu thuyền rượt đuổi hay áp sát chúng”, ông Lợi nói.
Trước đó, tình trạng tương tự từng xảy ra ở biển Nhơn Lý, Quy Nhơn cũ vào tháng 7/2025. Khi mẹ con cá voi xuất hiện, nhiều du khách và nhiếp ảnh gia đã thuê thuyền và ca nô lao vào khu vực cá voi săn mồi. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Gia Lai khi đó đã phải ra văn bản yêu cầu các tour du lịch, tàu cá phải giữ khoảng cách tối thiểu, tắt động cơ và không hoạt động quá ba tàu cùng lúc khi vào khu vực có cá voi.
Cá voi Bryde sống gần bờ, xuất hiện nhiều ở vùng biển Việt Nam, Trung Quốc, Thái Lan, đặc biệt quanh khu vực vịnh Thái Lan. Tại Việt Nam, chúng được ghi nhận ở các tỉnh Nam Trung Bộ và Nam Bộ. Riêng tại Phú Yên, tần suất cá voi Bryde xuất hiện ngày càng dày trong khoảng 5 năm trở lại đây.
Loài cá này thuộc họ cá voi lưng gù (Balaenopteridae), có đặc điểm dễ nhận diện là ba đường gờ chạy trên đỉnh đầu phía trước lỗ thở, cùng 40-70 nếp gấp ở vùng cổ họng giúp mở rộng miệng khi kiếm ăn.
Sáng 26-5, Ban Quản lý vịnh Nha Trang cho biết một con cá voi xuất hiện tại khu vực phân khu bảo vệ nghiêm ngặt Hòn Mun, thuộc vịnh Nha Trang.
Theo ghi nhận, cá voi nổi lên mặt nước nhiều lần để thở giữa vùng biển xanh trong của vịnh Nha Trang. Con cá voi này di chuyển chậm, xung quanh là nhiều con chim đang vây quanh, tạo nên khung cảnh sống động. Đây là con cá voi đầu tiên xuất hiện trong năm nay tại vịnh Nha Trang.
Ban Quản lý vịnh Nha Trang đánh giá việc cá voi xuất hiện trở lại là tín hiệu tích cực đối với môi trường sinh thái biển, cho thấy nguồn thức ăn và chất lượng hệ sinh thái tại vịnh đang có những chuyển biến tốt.
Để bảo vệ cá voi và đảm bảo an toàn cho hoạt động quan sát, Ban Quản lý vịnh Nha Trang đề nghị các tổ chức, cá nhân và phương tiện hoạt động trên biển không tiếp cận quá gần, giữ khoảng cách tối thiểu 100m với cá voi, không điều khiển tàu đuổi theo, chặn đầu hoặc tách cá mẹ khỏi cá con nếu đi theo cặp.
Các phương tiện thủy phục vụ du lịch được yêu cầu không tụ tập đông quanh khu vực có cá voi, giảm tốc độ, hạn chế tiếng ồn và tắt động cơ khi dừng quan sát.
Đồng thời không sử dụng flycam ở độ cao thấp vì tiếng ồn có thể ảnh hưởng đến hoạt động định hướng và giao tiếp của loài.
Theo Ban Quản lý vịnh Nha Trang, cá voi sử dụng sóng âm tần số thấp để liên lạc và định hướng dưới nước. Tiếng động cơ tàu thuyền, loa phát thanh hay thiết bị bay không người lái có thể gây rối loạn hành vi, khiến cá voi bị stress hoặc thay đổi đường di chuyển tự nhiên.
Ban cũng kêu gọi người dân, du khách nâng cao ý thức bảo vệ động vật biển hoang dã, đồng thời thông báo ngay cho đơn vị chức năng khi phát hiện cá voi hoặc các loài sinh vật biển quý hiếm xuất hiện trên vịnh.
Theo News Corp Australia (một trong những tập đoàn truyền thông đa phương tiện lớn nhất Australia), một nữ du khách có tên Stephanie đã có trải nghiệm nhớ đời khi đi du lịch một mình.
Kết thúc chuyến đi châu Âu cùng bạn bè, cô gái 36 tuổi đến từ Australia, muốn một mình tới đảo Sicily ở Italia để tìm hiểu chương trình bán nhà với giá 1 euro (hơn 31.000 đồng) một căn.
Đó là những căn nhà bỏ hoang hoặc xuống cấp nghiêm trọng trên đảo, được chính quyền địa phương rao bán với mức giá tượng trưng.
Ngoài ra, cô gái muốn trải nghiệm thêm môn lướt ván diều ở Lo Stagnone, khu vực gần thành phố Marsala, vốn nổi tiếng với điều kiện gió và mặt nước lý tưởng cho bộ môn này.
Tuy nhiên, theo lời kể của Stephanie, chuyến đi nhanh chóng trở thành cơn ác mộng khi cô gặp 2 người đàn ông có ý định xấu.
Trong thời gian lưu trú ở Lo Stagnone, nữ du khách người Australia quen với nhóm người có chung đam mê với bộ môn lướt ván diều. Khi cả nhóm rủ nhau chuyển sang một quán bar khác, cô tin tưởng những người xung quanh và lên xe của một người đàn ông lạ mặt trong nhóm. Người này là khách nước ngoài, hiện sống tại địa phương.
Tuy nhiên, chỉ ít phút sau, Stephanie nhận ra chiếc xe không còn chạy theo hướng của cả nhóm. Sau khi xe đi được khoảng 400m, người đàn ông bất ngờ tăng tốc khiến cô thấy bất an.
Dù cô gái liên tục cầu xin, người đàn ông vẫn nhấn ga trên những con đường nhỏ ở Sicily. Cố giữ bình tĩnh, cô tranh thủ gửi vị trí của mình cho huấn luyện viên lướt ván diều bằng điện thoại.
Thời điểm đó, trên xe chỉ có cô, người cầm lái và một người đàn ông khác ngồi ở ghế phụ phía trước. Lắng tai nghe cuộc trò chuyện giữa họ, cô phát hiện thấy những điều bất ổn.
Sau khi chạy được khoảng 11km, chiếc xe tiến vào một khuôn viên có cổng và đi thẳng vào bên trong. Đến lúc này, Stephanie tin rằng cô không thể tiếp tục chờ người khác đến giúp.
Khi xe vừa dừng lại, cô phát hiện cửa xe không bị khóa nên vội vàng mở rồi lao thẳng ra ngoài. Cô chạy nhanh hết sức có thể tới khi tìm được một khu vực để ẩn nấp mới dừng lại xem có ai đuổi theo hay không.
Thoát khỏi chiếc xe, Stephanie tin rằng mình đã an toàn và chỉ còn cách khách sạn một quãng ngắn.
Tuy nhiên, cơn ác mộng vẫn chưa kết thúc.
Theo lời Stephanie, một người đàn ông khác sau đó đề nghị chở cô về. Tin rằng mình đã thoát nạn, cô lại lên xe. Thế nhưng, trên đường đi, người này bất ngờ rẽ vào một con hẻm vắng.
Khi dừng xe ở con hẻm, người đàn ông lấy điện thoại của cô và gõ lên màn hình với nội dung: "Cô sẽ cho tôi thứ gì để đền đáp việc được tôi chở về nhà".
Một lần nữa, Stephanie thấy lạnh toát sống lưng. Cô kiểm tra cửa xe và cũng thấy không bị khóa. Nữ du khách Australia vội vàng mở cửa rồi chạy thẳng về phía vườn nho gần đó.
Sau khi thoát khỏi người đàn ông thứ hai, Stephanie quyết định đi bộ về khách sạn. Đến thời điểm đó, cô không còn dám tin bất kỳ ai.
Mỗi khi nhìn thấy ánh đèn pha của ô tô từ xa, Stephanie đều tìm chỗ ẩn nấp, nhất quyết không mạo hiểm lên bất kỳ chiếc xe nào hay nhận lời giúp đỡ từ người lạ.
Trên đường trở về, cô dừng lại tại một số máy bán hàng tự động để mua nước uống. Stephanie cho biết, cô cố tình thực hiện các giao dịch này để lưu lại dấu vết về vị trí của mình, phòng trường hợp điều tồi tệ xảy ra trước khi cô kịp trở về nơi lưu trú.
Cuối cùng, cô cũng trở về khách sạn an toàn. Tuy nhiên, cú sốc tâm lý vẫn đeo bám. "Tôi đã khóc suốt cả ngày hôm sau. Khi gặp lại nhóm bạn chơi ván diều và kể toàn bộ sự việc, mọi người đều bàng hoàng", cô nói.
Sự việc khiến Stephanie bị ám ảnh và thay đổi hoàn toàn suy nghĩ về việc đi du lịch một mình. Sau một thời gian suy nghĩ, cô quyết định chia sẻ câu chuyện để cảnh báo những ai có ý định đi chơi một mình, đặc biệt là phụ nữ.
Sau biến cố, kế hoạch mua một căn nhà giá 1 euro rồi cải tạo tại Italy của Stephanie đã phải tạm gác lại.
"Trải nghiệm tồi tệ này có thể xảy ra ở bất cứ đâu trên thế giới. Vậy nên các cô gái luôn phải nâng cao tinh thần cảnh giác", cô nhấn mạnh.
Là người trực tiếp tham gia tìm kiếm N.T.A. (19 tuổi, ở Hà Nội, sinh viên Trường đại học Đại Nam) đi lạc khi leo núi Tam Đảo, anh Lê Thái Sơn (dân quân tự vệ xã Đạo Trù) cho biết ngay sau khi nhận được tin báo nam sinh viên mất tích, xã Đạo Trù đã tổ chức tìm kiếm nhưng không thấy.
Đến chiều 20-4, xã Đạo Trù và các lực lượng cứu hộ cứu nạn tỉnh Phú Thọ quyết định lập 8 nhóm, phân chia tìm ở 8 khu vực núi nghi T.A. đi lạc.
Cùng với đó, tại trung tâm chỉ huy, các lực lượng sử dụng bản đồ vệ tinh để xác định khu vực nghi vấn và sử dụng flycam nhiệt để mở rộng tầm quan sát.
Nhóm của anh Sơn đi tại khu vực nghi N.T.A. đang đi lạc từ chiều tới 20h tối nhưng vẫn không thấy nên đã xuống núi để nghỉ ngơi.
Thay thế nhóm của anh Sơn là lực lượng cứu hộ cứu nạn của Công an tỉnh Phú Thọ và đội tìm kiếm chuyên nghiệp. Các lực lượng tiếp tục tổ chức tìm kiếm xuyên đêm nhưng cũng không thấy.
Sáng sớm nay, nhóm của anh Sơn tiếp tục lên núi tìm kiếm và phát loa cảnh báo trên đường đi.
Khoảng 6h sáng nay, khi đang phát loa ở độ cao hơn 500m thì nghe thấy tiếng cầu cứu vang lên ở phía trên núi.
"Sau khi nghe thấy tiếng loa, bạn ấy chờ hết tiếng loa rồi dồn hết sức để gọi thật to 'mọi người ơi cứu cháu với'. Nghe thấy tín hiệu ở phía trên gần đó, chúng tôi tiếp tục leo lên thì gặp T.A..
Lúc này bạn ấy mặc áo mưa, quần bị rách, thủng hết, chân tay xước nhưng vẫn tỉnh táo, nói năng tốt. Chúng tôi hỏi thăm sức khỏe rồi cho T.A. uống nước, ăn bánh để hồi sức rồi đưa xuống núi" - anh Sơn kể và cho biết tối qua T.A. không nghe thấy tiếng loa vì ở gần suối.
Sau khi được y bác sĩ thăm khám, T.A. cho biết đây là lần đầu tiên nam sinh leo núi.
Ban đầu T.A. cùng người bạn định leo núi Ba Vì song thấy dự báo thời tiết ở Ba Vì có mưa nên hai người quyết định leo núi Tam Đảo chỉ trong 5 phút dù chưa biết gì về cung đường trekking được đánh giá khó nhất quanh khu vực Hà Nội.
"Em thấy mọi người check-in trên đỉnh Tam Đảo Bắc đẹp quá nên hai đứa rủ nhau đi. Khi đi, em mang theo bánh và áo mưa vì ở nhà nghĩ leo núi khoảng 3 tiếng là cùng. Nhưng lên tới đây, mọi người nói leo hết 7 tiếng nên đã mua 5 chai nước mang theo" - T.A. kể.
Sáng 19-4, khi tới điểm gửi xe thì T.A. và bạn gặp một nhóm 7 người cũng chinh phục đỉnh Tam Đảo Bắc nên cùng nhau xuất phát lúc hơn 6h.
"Ban đầu, em nóng lòng nên đi trước đoàn 7 người khoảng 10 phút, nhưng sau một thời gian leo núi em bắt đầu mệt nên nhóm đi sau đuổi kịp. Sau đó em tiếp tục bám đoàn leo lên đỉnh" - T.A. chia sẻ và cho biết khi đi không chuẩn bị định vị GPS cầm tay và khi leo đến con suối gần đỉnh núi nhất thì bắt đầu hết nước, phải hứng nước suối để uống.
Sau khoảng 6-7 tiếng bám rừng rậm, leo qua những con dốc đất đá trơn trượt, N.T.A. cùng nhóm trekking lên tới đỉnh Tam Đảo Bắc cao 1.592m. Tại đây, cả đoàn nghỉ ngơi, ngắm cảnh đến khoảng 14h chiều thì xuống núi trước khi trời tối.
"Khi từ đỉnh xuống, em thấy đoạn đường rừng và nghĩ thế nào tí nữa cũng gặp nhau nên đã vượt đoàn đi tắt, đi thẳng xuống cho nhanh, khi gặp suối đầu tiên từ đỉnh xuống thì bắt đầu biết mình bị lạc" - T.A. nhớ lại.
Ở giữa rừng sâu không có sóng điện thoại, tiếng suối chảy ầm ầm, T.A. mất liên lạc với nhóm trekking và mất phương hướng nên quyết định đi theo ven suối để xuống.
"Lúc leo núi, mọi người có nhắc để ý các dây đỏ buộc đánh dấu đường đi nhưng khi bị lạc em không thấy nên cứ trượt đá ven suối để xuống. Khi trời tối, em tìm hốc đá để nghỉ ngơi. Ban ngày, trời sáng em đi tiếp.
Khi khát em hứng nước suối để uống, còn mấy cái bánh thì ăn tiết kiệm, đến sáng nay vẫn còn 4 chiếc.
Em tính nếu không gặp được người dân hay lực lượng cứu hộ đưa ra khỏi rừng thì phải 2 ngày nữa mới xuống được núi, mỗi ngày em sẽ ăn 2 chiếc nhưng sáng nay, khi đang tiếp tục tìm đường xuống núi thì nghe thấy tiếng loa hú của lực lượng cứu hộ nên đã cầu cứu và được đưa ra khỏi rừng" - T.A. chia sẻ và gửi lời cảm ơn lực lượng cứu hộ cứu nạn.
