Tại tọa đàm Hành trình hy vọng do báo Nhân dân tổ chức hôm 19/5 hưởng ứng Ngày Hiến tặng mô, tạng Việt Nam hôm 19/5, PGS Đồng Văn Hệ, Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, cho biết trước năm 2023 tỷ lệ hiến tạng từ người chết não tại Việt Nam chỉ dưới 5%. Năm 2024, con số tăng lên 12,9% và năm 2025 đạt 18,9%, tương đương mức tăng gấp 3-4 lần. Thành quả này là nhờ công tác vận động hiến tạng được đẩy mạnh tại các bệnh viện và nhiều gia đình hiểu về ý nghĩa hiến tạng hơn trước.
“Tuy nhiên, đây vẫn là mức rất thấp nếu so với nhiều quốc gia khác”, ông Hệ nói, thêm rằng ở Trung Quốc và Thái Lan tỷ lệ này khoảng 80%, trong khi Việt Nam hiện chưa đạt 20% số ca hiến ghép tạng. Số ca ghép còn lại chủ yếu từ người hiến còn sống hoặc ghép tự thân.
Ông Hệ nhìn nhận rào cản lớn nhất hiện nay không phải kỹ thuật ghép mà ở nhận thức xã hội về hiến tạng và chết não. Một số nơi vẫn có thông tin chưa chính xác về chết não, khiến nhiều gia đình chưa sẵn sàng đồng ý hiến tạng dù người bệnh không còn khả năng cứu chữa. Vì vậy, ông mong muốn truyền thông góp phần lan tỏa thông tin khoa học, chính xác và nhân văn về hiến mô, tạng, từ đó từng bước hình thành văn hóa hiến tạng trong cộng đồng.
TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Khám chữa bệnh, Bộ Y tế, nói hiện trình độ ghép tạng ở Việt Nam tiệm cận nhiều nước tiên tiến trong khu vực. Từ ca ghép thận đầu tiên năm 1992, đến nay ngành y tế đã làm chủ nhiều kỹ thuật khó như ghép đa tạng, ghép tim – gan đồng thời, ghép từ người cho chết não.
Tính đến năm 2025, cả nước đã thực hiện thành công 10.878 ca ghép tạng. Năm 2024 tiến hành 1.212 ca ghép, năm 2025 tăng lên 1.368 ca. Riêng quý I/2026 đã tiến hành 308 ca ghép. Số người chết não hiến tạng cũng tăng dần qua từng năm, từ 41 ca năm 2024 lên 66 ca năm 2025. Tuy nhiên, điểm nghẽn của Việt Nam hiện nay vẫn là nguồn tạng hiến.
Việt Nam có 34 trung tâm vận động hiến tặng mô, tạng nhưng con số hiến tặng mô tạng còn rất khiêm tốn. Trong 10 năm, Việt Nam có 300 ca hiến tặng mô tạng, không bằng con số một năm của Thái Lan.
Một người chết não hiến tạng có thể cứu sống được 8-10 người, giúp giảm gánh nặng bệnh tật cho người bệnh và xã hội. Để bảo đảm nguồn mô, tạng cứu người, Việt Nam cần những giải pháp tổng thể, từ hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy hoạt động hiến, lấy, ghép mô tạng, đến tăng cường công tác truyền thông.
Tại sự kiện, các đơn vị đã ký kết chương trình phối hợp truyền thông, vận động hiến tặng mô, tạng giai đoạn 2026-2031. Chương trình hướng tới xây dựng mạng lưới truyền thông đồng bộ, khuyến khích người dân đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi qua đời, đồng thời chăm lo, động viên gia đình người hiến.
Theo thông tin từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ngày 17-5, WHO công bố đợt bùng phát vi rút Ebola do chủng Bundibugyo tại hai quốc gia này là sự kiện y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế.
Tại Congo, ngày 5-5, WHO ghi nhận 4 nhân viên y tế ở tỉnh Ituri tử vong, đến ngày 15-5 xác định nguyên nhân do nhiễm bệnh do vi rút Ebola chủng Bundibugyo. Tính đến ngày 18-5, nước này ghi nhận 516 ca nghi nhiễm, trong đó có 131 ca tử vong. Đây là đợt bùng phát Ebola thứ 17 tại Congo kể từ năm 1976.
Tại Uganda, Bộ Y tế nước này ngày 15-5 xác nhận một ca nhập cảnh từ Congo tử vong sau khi nhập viện với triệu chứng nặng. Ngày 16-5, Uganda tiếp tục ghi nhận thêm một ca khác tại thủ đô Kampala ở người trở về từ Congo.
WHO đánh giá nguy cơ lây lan ở mức cao tại một số nước khu vực châu Phi, nhưng ở mức thấp trên phạm vi toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên vẫn cần cẩn trọng, chủ động phòng chống bệnh.
Ông Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh, cho biết Ebola là bệnh truyền nhiễm nhóm A đặc biệt nguy hiểm, có khả năng lây lan nhanh với tỉ lệ tử vong có thể lên tới 90%.
Vi rút Ebola lây từ động vật hoang dã sang người như dơi ăn quả, nhím và các loài linh trưởng, sau đó lây giữa người với người qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết, dịch cơ thể hoặc các vật dụng nhiễm mầm bệnh.
Hiện Ebola có 6 chủng thuộc chi Orthoebolavirus, trong đó 3 chủng thường gây dịch là Ebola, Sudan và Bundibugyo. Đợt dịch hiện nay tại Congo và Uganda được xác định do chủng Bundibugyo gây ra.
"Trong khi đó hiện nay mới chỉ có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu đối với chủng Ebola, chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu cho chủng Sudan và Bundibugyo", ông Đức cho hay.
Theo Cục Phòng bệnh, đến nay Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do vi rút Ebola. Nguy cơ dịch xâm nhập vào nước ta hiện được đánh giá chưa ở mức cao, tuy nhiên không loại trừ khả năng bệnh xâm nhập thông qua hành khách nhập cảnh từ vùng có dịch.
Ngay sau khi WHO phát cảnh báo về nguy cơ lây lan bệnh do vi rút Ebola, Bộ Y tế đã yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát người nhập cảnh, đặc biệt với người đến từ khu vực có dịch; đồng thời chuẩn bị sẵn sàng các đội phản ứng nhanh và kịch bản ứng phó khi xuất hiện ca bệnh.
Các viện đầu ngành như Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương và Viện Pasteur TP.HCM hiện đã có đủ năng lực xét nghiệm vi rút Ebola bằng Realtime PCR và giải trình tự gene trong điều kiện an toàn sinh học cấp III.
Sinh phẩm chẩn đoán đặc hiệu cũng đang được đặt mua theo hướng dẫn của WHO và dự kiến sẽ về Việt Nam trong 7-10 ngày tới.
Bộ Y tế cũng tiếp tục phối hợp với WHO và các tổ chức quốc tế để cập nhật tình hình dịch bệnh, đồng thời tăng cường tập huấn cho các địa phương về giám sát, lấy mẫu, xét nghiệm và phòng chống lây nhiễm trong bệnh viện.
Cục Phòng bệnh cũng khuyến cáo các dấu hiệu thường gặp khi nhiễm vi rút gồm sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, đau họng, nôn, tiêu chảy, đau bụng, phát ban. Một số trường hợp có thể có biểu hiện xuất huyết. Thời gian ủ bệnh thường từ 2 - 21 ngày.
Đồng thời khuyến cáo người dân theo dõi sức khỏe, chủ động trình báo cơ sở y tế khi trở về từ vùng dịch.
TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho biết nhiều người truyền tai nhau rằng cơm nấu xong để nguội, nhất là cho vào tủ lạnh tốt hơn cơm nóng vì giúp giảm tăng đường huyết.
Về mặt khoa học, cơm được nấu chín rồi để nguội, đặc biệt là làm lạnh ở khoảng 4°C, một phần tinh bột trong gạo sẽ thay đổi cấu trúc. Quá trình này gọi là thoái hóa tinh bột, khiến một phần tinh bột trở nên khó tiêu hơn, hay còn gọi là tinh bột kháng. Nhờ đó, cơm nguội có thể được tiêu hóa chậm hơn so với cơm nóng. Một số nghiên cứu cho thấy lượng tinh bột kháng trong cơm có thể tăng từ khoảng 0,6g lên khoảng 1,6g trong 100g cơm sau khi làm lạnh 24 giờ, tức tăng khoảng 2-2,5 lần.
Tuy nhiên, "con số này vẫn khá nhỏ so với tổng lượng tinh bột, vì vậy tác động đến đường huyết chỉ ở mức vừa phải, thường giảm khoảng 10-15% trong một số điều kiện nghiên cứu", tiến sĩ nói. Như vậy, ăn cơm nguội không phải "ít tinh bột hơn", mà chỉ là "tiêu hóa chậm hơn một phần", không thể coi đây là cách để ăn nhiều cơm mà vẫn kiểm soát đường huyết hay giảm cân.
Ngoài ra, hiệu quả này cũng không giống nhau ở mọi loại cơm. Gạo tẻ thông thường, đặc biệt loại cơm tơi, chứa nhiều amylose, sẽ tạo tinh bột kháng tốt hơn so với gạo dẻo hoặc gạo nếp. Cơm nấu ráo, tơi có xu hướng tạo nhiều tinh bột kháng hơn cơm nhão.
Tuy nhiên, cơm sau khi nấu nếu để ở nhiệt độ phòng quá lâu có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn như Bacillus cereus phát triển. Vi khuẩn này có thể tồn tại dưới dạng bào tử trong gạo, sống sót sau khi nấu, khi gặp điều kiện thuận lợi sẽ sinh độc tố gây ngộ độc.
Triệu chứng thường xuất hiện khá nhanh, có thể chỉ sau 1-6 giờ với biểu hiện nôn hoặc 6-15 giờ với tiêu chảy. Độc tố này không bị phá hủy hoàn toàn khi hâm nóng lại, nên nếu cơm đã bị nhiễm từ trước thì việc đun lại không giúp an toàn hơn.
Theo tiến sĩ, sai lầm phổ biến nhất là nấu cơm xong để ngoài bếp nhiều giờ rồi mới cho vào tủ lạnh hoặc để nguyên cả nồi cơm lớn khiến cơm nguội chậm. Một số người còn hâm đi hâm lại nhiều lần hoặc rã đông cơm ở nhiệt độ phòng làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
Nhìn chung, cơm nguội không phải là thực phẩm có hại, cũng không phải "món bổ dưỡng ". Nếu làm đúng, nó có thể mang lại một lợi ích nhỏ trong kiểm soát đường huyết. Điều quan trọng không phải là ăn cơm nóng hay cơm nguội, mà là cách nấu, bảo quản và sử dụng thực phẩm.
Nếu muốn sử dụng cơm nguội một cách an toàn, bạn không để cơm ở nhiệt độ phòng quá 1-2 giờ. Nên chia nhỏ để nguội nhanh, bảo quản trong tủ lạnh dưới 4°C hoặc cấp đông nếu cần để lâu. Nên dùng cơm trong vòng 24 giờ nếu để ngăn mát, khi ăn cần hâm nóng kỹ và không hâm lại nhiều lần.
Đối với ngăn đá, nhiệt độ khoảng -18°C có thể ngăn vi khuẩn phát triển, nhưng không tiêu diệt hoàn toàn và cũng không loại bỏ độc tố đã sinh ra trước đó. Vì vậy, việc cấp đông chỉ có ý nghĩa khi cơm được làm lạnh đúng cách ngay từ đầu, chứ không phải là "cách cứu" cơm đã để ngoài quá lâu.
Cụ thể, theo thông tư của Bộ Y tế, danh mục bệnh phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm trong tiêm chủng bắt buộc gồm 14 nhóm bệnh: bệnh viêm gan vi rút B; bệnh lao; bệnh bạch hầu; bệnh ho gà; bệnh uốn ván; bệnh bại liệt; bệnh do Haemophilus influenzae tuýp b; bệnh sởi; bệnh rubella; bệnh viêm não Nhật Bản; bệnh tiêu chảy do vi rút Rota; bệnh do phế cầu; bệnh do vi rút HPV (Human Papilloma vi rút) ở người; bệnh khác theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.
So với danh mục hiện nay, danh mục mới bổ sung thêm vắc xin HPV và các bệnh khác theo quy định của Bộ Y tế.
Bên cạnh đó, thông tư cũng quy định danh mục 11 bệnh phải sử dụng vắc xin sinh phẩm bắt buộc trong tiêm chủng chống dịch bao gồm: bệnh bạch hầu; bệnh bại liệt; bệnh ho gà; bệnh rubella; bệnh sởi; bệnh tả; bệnh viêm não Nhật Bản; bệnh dại; bệnh cúm; bệnh COVID-19; các bệnh truyền nhiễm khác theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới và được Bộ trưởng Bộ Y tế quyết định.
Trước đó, tại Nghị quyết 104/NQ-CP năm 2022 về lộ trình tăng số lượng vắc xin trong Chương trình tiêm chủng mở rộng giai đoạn 2021-2030, Chính phủ đã xác định lộ trình đưa vắc xin HPV vào chương trình từ năm 2026.
Theo lộ trình này, vắc xin Rota được triển khai từ năm 2022, vắc xin phế cầu từ năm 2025, vắc xin HPV từ năm 2026 và vắc xin cúm mùa dự kiến từ năm 2030.
Đối tượng dự kiến được tiêm miễn phí vắc xin HPV là trẻ em gái 11 tuổi. Các quy định cụ thể về độ tuổi, giới tính, số mũi tiêm và phạm vi triển khai vẫn sẽ được hướng dẫn chi tiết trong thời gian tới.
Theo các chuyên gia, HPV là bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến hàng đầu hiện nay. Có nhiều chủng HPV khác nhau, trong đó một số chủng nguy cơ cao như HPV 16 và HPV 18 có thể gây ung thư cổ tử cung.
Theo thông tư, nội dung quản lý đối tượng tiêm chủng bao gồm thông tin cá nhân của đối tượng tiêm chủng; của cha, mẹ hoặc người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp đối với trường hợp người được tiêm chủng là trẻ em, người mất năng lực hành vi dân sự, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự và các thông tin khác khi cần thiết theo hướng dẫn chuyên môn của Cục Phòng bệnh.
Trạm y tế cấp xã phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan tại địa phương trong việc điều tra, lập và cập nhật danh sách các đối tượng thuộc diện tiêm chủng bắt buộc và thông báo cho đối tượng để tham gia tiêm chủng.
Cơ sở tiêm chủng cấp và điền số theo dõi tiêm chủng cá nhân; thống kê danh sách đối tượng tiêm chủng tại cơ sở và cập nhật đầy đủ, chính xác, kịp thời thông tin của đối tượng tiêm chủng lên Hệ thống quản lý thông tin tiêm chủng quốc gia bảo đảm không trùng lặp đối tượng tiêm chủng.
Đối tượng thuộc diện tiêm chủng tự nguyện, thông tư hướng dẫn cơ sở tiêm chủng cấp và điền số theo dõi tiêm chủng cá nhân; thống kê danh sách đối tượng tiêm chủng tại cơ sở và cập nhật đầy đủ, chính xác, kịp thời thông tin của đối tượng tiêm chủng lên Hệ thống quản lý thông tin tiêm chủng quốc gia bảo đảm không trùng lặp đối tượng tiêm chủng.
Đối với đối tượng tiêm chủng thuộc diện quản lý của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng thực hiện quản lý đối tượng theo hướng dẫn của cơ quan quản lý về y tế thuộc các bộ.
