Vấn đề căn bản hơn là phải xác lập lại vị thế, sứ mệnh và cơ chế vận hành của đại học quốc gia (ĐHQG) trong cấu trúc phát triển mới của đất nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra một yêu cầu rất đúng lúc: ĐHQG phải dám đi trước, dám thử nghiệm, dám mở đường cho những mô hình mới về giáo dục, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây chính là điểm mấu chốt. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu hiện nay, nếu đại học chỉ vận hành như một đơn vị hành chính sự nghiệp thông thường, bị bó hẹp bởi những quy trình cứng nhắc, thì rất khó có thể tạo ra đột phá. Một đại học muốn sáng tạo thì trước hết phải được trao không gian để sáng tạo.
Muốn hai ĐHQG phát triển đúng tầm, trước hết phải tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế. Tự chủ đại học phải đi vào thực chất, không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu. Tự chủ không có nghĩa là nhà nước buông lỏng quản lý, mà là chuyển từ quản lý theo tiền kiểm, thủ tục và hành chính sang quản trị bằng chiến lược, chuẩn mực, chất lượng và trách nhiệm giải trình. ĐHQG cần được trao quyền chủ động cao hơn trong tổ chức bộ máy, mở ngành, tuyển dụng, đãi ngộ nhân tài, hợp tác quốc tế, sử dụng tài sản công, khai thác nguồn lực xã hội và triển khai các nhiệm vụ khoa học công nghệ trọng điểm.
Không thể yêu cầu ĐHQG vươn lên nhóm hàng đầu khu vực và thế giới nếu nguồn lực đầu tư vẫn phân tán, manh mún và ngắn hạn. Các đại học nghiên cứu hàng đầu trên thế giới đều được xây dựng trên nền tảng đầu tư lớn, bền vững và có trọng tâm. Với hai ĐHQG, nhà nước cần đặt hàng các chương trình chiến lược trong những lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, vật liệu mới, công nghệ sinh học, năng lượng mới, khoa học sức khỏe, khoa học dữ liệu, an ninh mạng, công nghệ môi trường, khoa học giáo dục và chính sách công.
Đặc biệt, phải chuyển từ tư duy cấp kinh phí theo năm sang đầu tư theo nhiệm vụ chiến lược dài hạn. Nghiên cứu đỉnh cao không thể hình thành trong cơ chế nhiệm vụ ngắn hạn, thủ tục nặng nề và nguồn lực không ổn định. Muốn có sản phẩm khoa học lớn, phòng thí nghiệm mạnh, nhóm nghiên cứu xuất sắc, công nghệ có khả năng chuyển giao và doanh nghiệp spin-off từ đại học, thì phải có cơ chế tài chính đủ mạnh và đủ linh hoạt.
Nhân tài phải được đặt ở vị trí trung tâm nên ĐHQG phải là nơi hội tụ người giỏi, những nhà khoa học lỗi lạc. Nếu không có cơ chế đãi ngộ đặc biệt cho các nhà khoa học xuất sắc, các giảng viên trẻ tài năng, các chuyên gia VN ở nước ngoài và các nhà khoa học quốc tế, thì rất khó xây dựng đại học tinh hoa.
Cần có chính sách đủ mạnh để hình thành các nhóm nghiên cứu thực sự mạnh có tính dẫn dắt, các giáo sư đầu ngành, các phòng thí nghiệm trọng điểm và các trung tâm xuất sắc trong hai ĐHQG. Đối với những nhà khoa học có năng lực công bố quốc tế, năng lực dẫn dắt nhóm nghiên cứu, năng lực tạo ra công nghệ và đóng góp cho chính sách quốc gia, cần có cơ chế thu nhập, môi trường học thuật và quyền tự chủ tương xứng. Không thể đòi hỏi sản phẩm đẳng cấp quốc tế bằng một cơ chế nhân sự bình quân và hành chính hóa.
Hai ĐHQG phải chuyển mạnh sang mô hình đại học đổi mới sáng tạo. Đại học hiện đại không chỉ đào tạo và nghiên cứu, mà còn phải tạo ra giá trị mới cho xã hội. Tri thức trong đại học phải được chuyển hóa thành công nghệ, chính sách, doanh nghiệp, sản phẩm, dịch vụ và năng lực cạnh tranh quốc gia. Vì vậy, cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lòng đại học, nơi sinh viên, giảng viên, nhà khoa học, doanh nghiệp, địa phương và nhà nước cùng tham gia giải quyết các bài toán thực tiễn. Đồng thời, ĐHQG phải là hai cơ sở giáo dục đại học mạnh nhất, đỉnh cao về khoa học cơ bản, bởi vì nếu khoa học cơ bản không đủ mạnh không thể làm chủ được các công nghệ cao, công nghệ chiến lược.
Hai ĐHQG cần có các khu đổi mới sáng tạo, vườn ươm công nghệ, quỹ đầu tư mạo hiểm đại học, khu thử nghiệm các sản phẩm công nghệ cao với cơ chế đặc biệt, cũng như cơ chế sở hữu trí tuệ thông thoáng, mô hình doanh nghiệp spin-off và các chương trình hợp tác sâu với doanh nghiệp lớn.
Cần gắn chặt phát triển ĐHQG với chiến lược phát triển vùng và phát triển quốc gia. ĐHQG Hà Nội có vai trò đặc biệt trong không gian phát triển thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng và trung tâm chính trị – văn hóa – khoa học của cả nước. ĐHQG TP.HCM có vai trò chiến lược trong vùng Đông Nam bộ.
Các ĐHQG thúc đẩy mạnh mẽ quốc tế hóa nhưng phải trên nền tảng bản sắc và lợi ích quốc gia. ĐHQG phải hội nhập sâu với thế giới, thu hút sinh viên và giảng viên quốc tế, tham gia các mạng lưới nghiên cứu toàn cầu, nâng cao thứ hạng, mở rộng và khai thác hiệu quả kênh đối ngoại nhà nước và đối ngoại nhân dân, hợp tác với các đại học hàng đầu, với các nhà khoa học hàng đầu. Tuy nhiên, hội nhập không có nghĩa là sao chép mô hình bên ngoài một cách cơ học. Đại học VN phải tiếp thu tinh hoa thế giới để giải quyết vấn đề của VN, xây dựng tiềm lực khoa học công nghệ cho VN, phục vụ sự phát triển của đất nước và đóng góp tiếng nói học thuật của VN vào tri thức nhân loại.
Bên cạnh khu vực tư vấn tuyển sinh của các trường đại học trong nước tại Ngày hội lựa chọn nguyện vọng xét tuyển đại học, cao đẳng 2026, các gian tư vấn du học cũng thu hút đông đảo học sinh, phụ huynh đến tìm hiểu về ngành học, chi phí và cơ hội nghề nghiệp.
Ông Thái Lê Minh Tú - tư vấn viên chương trình quốc tế của Trường đại học Bangkok (Thái Lan) - cho biết những năm gần đây số lượng sinh viên Việt Nam theo học tại trường tăng đều. Hiện trường có khoảng hơn 100 sinh viên Việt Nam ở các bậc đào tạo.
Theo ông Tú, trường hiện đào tạo ba nhóm ngành chính gồm truyền thông - kinh doanh, du lịch - khách sạn và mới mở thêm ngành sản xuất phim. Chương trình cử nhân được thiết kế theo lộ trình khoảng 3 năm, còn chương trình thạc sĩ kéo dài khoảng 1 năm.
Về chi phí, ông Tú cho biết học phí ngành quản trị kinh doanh khoảng 150 triệu đồng/năm, trong khi chi phí thuê chỗ ở khoảng 3-4 triệu đồng/tháng. Mức chi cho các bữa ăn phổ biến khoảng 30.000-40.000 đồng, khá tương đồng với Việt Nam.
"Một lợi thế nữa là Thái Lan không yêu cầu sinh viên quốc tế chứng minh tài chính ở mức cao như một số quốc gia khác", ông Tú nói.
Tại gian tư vấn của Trường đại học Khoa học Công nghệ Cảnh Văn (Đài Loan), nhiều học sinh đặc biệt quan tâm đến mô hình đào tạo kết hợp doanh nghiệp.
Bà Thái Yến Oanh - nhân viên phòng quốc tế của trường - cho biết hiện có khoảng 900 sinh viên Việt Nam theo học trong tổng số 4.000 sinh viên. Những ngành thu hút đông sinh viên quốc tế gồm quản trị, nhà hàng - khách sạn, du lịch, điện tử, công nghệ thông tin, marketing và logistics.
Theo bà Oanh, điểm nổi bật của trường là chương trình đại học hợp tác doanh nghiệp quốc tế. Sinh viên học tập tại trường trong năm đầu, từ năm thứ hai sẽ bắt đầu thực tập tại doanh nghiệp theo chương trình đào tạo.
Đối với những học sinh chưa có nền tảng tiếng Trung, trường cũng xây dựng lộ trình học tiếng trước khi bước vào chương trình chuyên ngành. Riêng khối ngành nhà hàng - khách sạn, sinh viên thường xuyên được tham quan, thực hành tại các chuỗi khách sạn, nhà hàng lớn ở Đài Loan.
Theo bà Oanh, học phí của một số chương trình khoảng 35 triệu đồng/học kỳ. Sinh viên quốc tế được phép làm thêm theo quy định để giảm bớt áp lực tài chính.
Bà Oanh cũng lưu ý học sinh muốn du học Đài Loan nên có nền tảng tiếng Trung cơ bản trước khi lên đường. "Khi có vốn giao tiếp ban đầu, các bạn sẽ tự tin hơn trong học tập cũng như cuộc sống hằng ngày", bà nói.
Ông Lâm Vi Chí - Trưởng phòng, Tham tán Giáo dục Văn phòng Kinh tế và Văn hóa Đài Bắc tại TP.HCM - cho biết phía Đài Loan đang chuyển hướng từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng hợp tác với Việt Nam.
Theo ông, trước đây các hoạt động kết nối chủ yếu diễn ra tại Hà Nội và TP.HCM. Gần đây, các đoàn công tác đã đưa nhiều trường đại học Đài Loan đến làm việc với các địa phương ở Tây Nguyên, miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long nhằm tìm hiểu nhu cầu đào tạo và mở rộng mạng lưới hợp tác.
"Nhiều địa phương có tiềm năng phát triển nguồn nhân lực nhưng chưa có nhiều cơ hội tiếp cận các chương trình giáo dục quốc tế. Chúng tôi muốn đưa các trường đại học đến gần hơn với những địa phương này, thay vì chỉ tập trung ở các đô thị lớn", ông Lâm Vi Chí nói.
Ngày 27-5, ngày đầu tiên phụ huynh ở TP.HCM đăng ký tuyển sinh cho con vào lớp 1, năm học 2026-2027. Để hiểu rõ về trường, Trường tiểu học Nguyễn Thái Học (phường Bến Thành, TP.HCM) - mô hình trường tiên tiến hội nhập - tổ chức chuỗi tư vấn trực tiếp tuyển sinh lớp 1 cho con.
Phóng viên Tuổi Trẻ Online ghi nhận nhiều phụ huynh có mặt sớm tại Trường tiểu học Nguyễn Thái Học. Đội ngũ tư vấn trực tiếp là giáo viên, thậm chí cả ban lãnh đạo nhà trường.
Bà Nguyễn Thị Chi (phường Bến Thành, TP.HCM) cho biết con vào lớp 1 nếu đúng tuyến là một trường trên đường Sương Nguyệt Ánh. Nhưng con gái chị Chi có năng khiếu vẽ và hướng ngoại, không thích gò bó bởi chương trình học tập nặng.
Bà Chi nói: "Nếu cho con học quốc tế, tôi không đủ kinh phí để theo lâu dài. Mong muốn học kiểu na ná mô hình quốc tế trong trường công lập nên tôi quan tâm trường tiên tiến hội nhập. Tìm hiểu trên fanpage nhà trường, thấy có nhiều câu lạc bộ ngoại khóa, tôi đăng ký ngay cho con".
Trong khi đó, một số phụ huynh cũng đăng ký một suất vào trường đặc thù theo tiêu chí cao nhất phải là bếp ăn bán trú an toàn, nhà vệ sinh sạch sẽ...
"Có quá nhiều vụ việc liên quan đến bữa ăn bán trú không đảm bảo an toàn thực phẩm. Phải khỏe mạnh mới nuôi sức học lâu dài nên tôi chọn trường có bếp ăn bán trú tốt. Ngoài ra nhà vệ sinh phải sạch sẽ", anh Hồ Đắc Thiên (quận 9 cũ) chia sẻ.
Cô Trần Bé Hồng Hạnh - Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Thái Học - thông tin năm học này nhà trường tuyển 210 chỉ tiêu cho 6 lớp 1. Với chuỗi (gồm 3 ngày, từ ngày 27 đến hết ngày 29-5) tư vấn trực tiếp tuyển sinh cho phụ huynh là công tác tư vấn hằng năm mà nhà trường thực hiện.
"Trường tiên tiến hội nhập là trường đặc thù, khác biệt với trường đại trà nên cần phụ huynh hiểu được chương trình nhà trường dạy gì, nội dung và chuẩn đầu ra mức nào, yêu cầu phụ huynh phối hợp với nhà trường ra sao, công khai mức học phí…
Nhà trường nói rõ hết để phụ huynh nắm và ký cam kết đồng thuận nếu được xét tuyển sẽ thực hiện theo yêu cầu chung", cô Hạnh thông tin.
Khác với các năm trước, nói đến trường tiên tiến hội nhập, phụ huynh quan tâm đến học phí nhưng với đông đảo phụ huynh có mặt ở trường sáng 27-5, cô Hạnh cho rằng phụ huynh có xu hướng chọn trường không đặt nặng chuyện học thuật, mà quan tâm đến chương trình tiếng Anh, hoạt động ngoại khóa, phát triển năng khiếu và thể dục thể thao…
"Đặc biệt bếp ăn bán trú. Các phụ huynh quan tâm bữa ăn bán trú, và xin "thị sát" bếp ăn nhà trường trước khi đặt bút chọn trường. Trong khi đó, một số phụ huynh gen Z có con vào lớp 1 quan tâm nhiều đến các hoạt động trải nghiệm ngoại khoá, thể dục thể thao", cô Hạnh nhấn mạnh.
Xã Nhà Bè, TP.HCM rạng sáng nay đón cơn mưa rào mát lạnh, giúp các thí sinh lớp 9 bước vào buổi thi lớp 10 đầu tiên trong bầu không khí trong lành và dễ chịu. Tại Trường THCS Lê Văn Hưu (xã Nhà Bè), hàng trăm thí sinh đã có mặt từ lúc 6 giờ để bàn luận rôm rả về đề thi và tranh thủ ăn sáng.
Đặc biệt, trước khi vào cổng, mỗi em đều tự giác tới gặp thầy cô trường mình để điểm danh có mặt. Tại đây, giáo viên từ các trường THCS trên địa bàn như Lê Văn Hưu, Hai Bà Trưng (xã Hiệp Phước), Nguyễn Văn Quỳ (xã Nhà Bè)... thoăn thoắt đánh dấu từng cái tên trên tờ giấy ghi đầy đủ thông tin của học sinh và phụ huynh, đồng thời động viên các em thi tốt.
Tới khi học sinh đã vơi bớt, thầy cô lại tiếp tục gọi điện cho phụ huynh những em vẫn chưa đến điểm thi.
Cách đó khoảng 4 cây số, ở Trường THCS Nguyễn Thị Hương (xã Nhà Bè), sân trường liên tục phát loa gọi tên những thí sinh bị đánh dấu chưa có mặt, đề phòng việc các em đã tới điểm thi nhưng quên báo danh. Nếu lúc này học sinh vẫn chưa xuất hiện, thầy cô sẽ lập tức gọi cho phụ huynh, và nếu không nối máy được với ba mẹ, sẽ tính đến phương án phối hợp với cảnh sát giao thông tại điểm thi tới tận nhà các em.
"Khoảng 6 giờ 30 (một tiếng rưỡi trước giờ bắt đầu làm bài - PV), chúng tôi đã bắt đầu điện cho ba mẹ các em để hỏi thăm đã chở các em đi chưa hay đang ở đâu rồi. Những năm trước, có trường hợp tôi còn phải đến tận nhà để tìm và chở sĩ tử đi thi", một trong hai giáo viên Trường THCS Nguyễn Thị Hương phụ trách công tác điểm danh (đề nghị ẩn danh) chia sẻ với Thanh Niên.
Giáo viên các trường THCS có mặt từ sớm để điểm danh học sinh trường mình dự thi lớp 10
ẢNH: NGỌC LONG
Để đảm bảo hỗ trợ sĩ tử tốt nhất, nam giáo viên này cho biết đã phải có mặt từ 5 giờ và việc điểm danh đã bắt đầu từ hôm qua, khi các em tập hợp tại trường để làm thủ tục dự thi. Công tác điểm danh sẽ kéo dài đến hết sáng mai, 2.6, khi các em thi lớp thường hoàn tất môn thi cuối là toán học.
"Ngày nào cũng nôn nao nhưng hỗ trợ được tụi nhỏ tôi thấy vui lắm", thầy kể và thông tin thêm việc tiếp sức này là truyền thống của trường được duy trì trong nhiều năm qua.
Điểm thi này cũng có một thí sinh đặc biệt là bạn Ôn Trần Hữu Lễ, đang học Trường THCS Phước Lộc (xã Nhà Bè), vì bị tai nạn giao thông nên hiện phải bó bột tay phải, dẫn đến việc không thể viết bài. Do đó, cô Trần Thy Trân, giáo viên toán học Trường THPT Phước Kiển (xã Nhà Bè), hôm nay phụ trách hỗ trợ Lễ ký tên cũng như nghe Lễ làm bài và viết thay bài cho nam sinh.
"Tôi hồi hộp lắm vì cũng là lần đầu tiên trong cuộc đời giáo viên đảm nhận nhiệm vụ này", cô Trân chia sẻ trước khi vào phòng thi cô đã dặn dò Lễ nhiều điều để bài làm được cô hỗ trợ tốt nhất như nhớ thông báo cụ thể khi viết sẽ dùng các dấu câu nào (như dấu phẩy, dấu chấm hay dấu ngoặc đơn, ngoặc kép...), cũng như canh thời gian làm bài của từng phần thi.
Cô Thy Trân và trò Hữu Lễ được bố trí thi ở phòng riêng với sự giám sát của các máy ghi âm, ghi hình để đảm bảo tuân thủ quy chế
"Em không cảm thấy lo lắng gì, chỉ có phần e ngại môn tiếng Anh chiều nay. Với môn văn, em đã dành thời gian ôn thơ với truyện, cũng như luyện các dạng bài nghị luận văn học mà giáo viên lưu ý gồm nêu giải pháp, nêu quan điểm đồng tình hoặc phản đối về một vấn đề, nêu thực trạng và liên hệ bản thân. Em còn tập trung ôn luyện một số chủ đề như tệ nạn xã hội, an toàn giao thông, bảo vệ môi trường và tình yêu đất nước", Lễ nói.
Nam sinh hy vọng có thể đạt tổng điểm 3 môn từ 18 trở lên để cạnh tranh vào nguyện vọng 1 là Trường THPT Lê Thánh Tôn (P.Tân Hưng).
Theo Sở GD-ĐT TP.HCM, cấu trúc đề thi lớp 10 môn ngữ văn sáng nay gồm 2 phần là đọc hiểu văn bản văn học và viết đoạn văn (5 điểm), đọc hiểu văn bản nghị luận hoặc thông tin và viết bài văn nghị luận xã hội (5 điểm), với tổng thời gian làm bài là 120 phút.
Đến chiều nay, thí sinh sẽ bước vào môn thi thứ 2 là ngoại ngữ với thời gian làm bài 90 phút.
