Dưới chân cầu Đế Võng cách phố cổ Hội An chỉ vài cây số, có một căn nhà nhỏ lúc nào cũng vang lên tiếng búa, tiếng đục lốc cốc đều đặn. Người dân quanh vùng đã quá quen với âm thanh ấy suốt hơn 3 thập kỷ qua. Đó là nơi làm việc của ông Huỳnh Phương Đỏ (53 tuổi, phường Hội An Tây, thành phố Đà Nẵng). Ông được nhiều du khách vẫn trìu mến gọi bằng cái tên “Đỏ tre”, hay đơn giản hơn là “nghệ nhân răng sún”.
Cái tên nghe vừa vui tai vừa gần gũi ấy xuất phát từ chính ngoại hình đặc biệt của ông. Với hàm răng sún, gương mặt rám nắng và nụ cười hiền lành, ông Đỏ khiến bất cứ ai ghé thăm cũng có cảm giác thân thuộc như đang trò chuyện với một người hàng xóm lâu năm.
Điều khiến du khách thật sự bất ngờ chính là khả năng “thổi hồn” vào những gốc tre vô tri của ông.
Chỉ trong vài phút, từ một gốc tre sần sùi, méo mó và tưởng chừng chỉ còn giá trị làm củi đốt, ông có thể biến nó thành một khuôn mặt cười đầy biểu cảm. Có bức tượng trông hóm hỉnh, có tác phẩm lại mang vẻ ung dung tự tại, khiến người xem thích thú.
Bước vào căn nhà nhỏ của ông Đỏ, nhiều người không khỏi choáng ngợp trước hàng trăm tác phẩm điêu khắc được trưng bày kín các góc tường. Từ tượng Phúc – Lộc – Thọ, Bồ Đề Đạt Ma, Quan Công, Thần tài cho đến những con vật nhỏ bé như kiến, chim hay cá… đều được tạo nên từ gốc tre.
Ông Đỏ bảo, điêu khắc gốc tre không giống nghề chạm gỗ thông thường. Nếu gỗ còn có thớ, có khuôn và quy luật riêng, thì mỗi gốc tre lại mang một hình dáng hoàn toàn khác biệt. Người thợ không thể vẽ trước hay làm theo mẫu cố định. Quan trọng nhất là nhìn được cái thần của nó.
Theo ông, người làm nghề phải quan sát thật nhanh, tưởng tượng ngay hình khối trong đầu rồi mới bắt tay vào đục đẽo. Có gốc tre cong tự nhiên sẽ phù hợp để làm tượng ông lão câu cá. Có gốc với bộ rễ dài xòe đẹp sẽ hóa thành tượng ông Thọ. Trong khi những bộ rễ ngắn, chắc khỏe lại thích hợp để tạo hình Bồ Đề Đạt Ma.
“Không phải lúc nào cũng đục Phúc – Lộc – Thọ. Phải nhìn gốc tre rồi mới biết nên làm gì cho hợp”, ông nói.
Với kinh nghiệm hơn 35 năm làm nghề, ông chỉ cần vài phút quan sát là đã có thể hình dung được thành phẩm cuối cùng. Nhiều tác phẩm ông hoàn thiện chỉ trong khoảng 17 phút.
Nghe qua tưởng như chuyện khó tin, nhưng khi tận mắt chứng kiến đôi tay nhanh thoăn thoắt của người nghệ nhân “răng sún”, nhiều du khách mới hiểu rằng đó là kết quả của hàng chục năm lao động miệt mài.
Nghề điêu khắc gốc tre đến với ông Đỏ hoàn toàn tình cờ. Năm 1999, trận lũ lịch sử tràn qua miền Trung khiến nước sông Hoài dâng cao, cuốn theo hàng loạt khóm tre trôi dạt khắp nơi. Trước nhà ông lúc ấy cũng vướng lại rất nhiều gốc tre lớn nhỏ.
Vốn có nghề chạm khắc gỗ từ nhỏ, lại từng học nghề ở làng mộc Kim Bồng (Hội An) nổi tiếng, ông tiện tay nhặt một gốc tre lên đục thử cho đỡ “ngứa nghề”.
Không ngờ chỉ sau vài giờ tỉ mẩn, từ phần rễ ngoằn ngoèo ấy lại hiện ra một khuôn mặt cười đầy sống động. “Từ cái đầu tiên đó, mình mê luôn”, ông Đỏ nhớ lại.
Từ một thú vui tình cờ, ông bắt đầu mày mò, nghiên cứu rồi dần biến nó thành nghề chính. Ban đầu, mỗi tác phẩm khiến ông mất hàng giờ, thậm chí cả tuần mới hoàn thiện. Có lúc đục hỏng phải bỏ đi từ đầu. Nhưng càng làm, ông càng nhận ra vẻ đẹp rất riêng của tre Việt.
“Tre vốn gắn bó với làng quê Việt Nam từ bao đời nay. Từ chiếc đòn gánh, mái nhà, hàng rào cho đến đôi đũa, cây tre luôn hiện diện trong đời sống người Việt như một biểu tượng của sự bền bỉ và mộc mạc. Vì vậy, với tôi mỗi gốc tre còn mang theo một “linh hồn” riêng đang chờ được đánh thức”, ông chia sẻ.
Suốt hơn 3 thập kỷ gắn bó với nghề, ông Đỏ đã tạo ra hơn 5.000 tác phẩm điêu khắc từ gốc tre, tất cả đều là hàng độc bản.
Chính sự độc đáo ấy khiến nhiều du khách quốc tế tìm đến tận nơi để xem ông biểu diễn kỹ thuật điêu khắc. Nhiều người ban đầu chỉ ghé xem cho biết, nhưng rồi bị cuốn hút bởi cách người nghệ nhân biến những khúc tre xù xì thành tác phẩm đầy cảm xúc chỉ trong thời gian ngắn.
Không ít du khách nước ngoài tỏ ra kinh ngạc khi nhìn ông cầm chiếc đục nhỏ, nhẹ nhàng gọt từng đường nét trên phần rễ tre tự nhiên, sau một lúc khuôn mặt cười với đôi mắt híp đã hiện ra đầy sinh động.
“Tre vốn cứng và rất khó xử lý. Nhưng anh ấy làm nhanh đến mức giống như đang vẽ trên giấy”, một du khách nhận xét.
Khi du lịch Đà Nẵng và Hội An phát triển mạnh, lượng khách tìm đến cơ sở của ông cũng ngày càng đông. Ngoài xưởng nhỏ tại nhà, ông còn mở thêm điểm trưng bày trên đường Bạch Đằng để phục vụ khách tham quan và bán sản phẩm lưu niệm.
Có những tác phẩm nhỏ chỉ vài trăm nghìn đồng, nhưng cũng có tượng lớn được khách trả giá hàng chục triệu đồng. Nhờ nghề “bắt gốc tre bật cười”, cuộc sống gia đình ông ổn định hơn rất nhiều. Tuy vậy, với ông Đỏ, giá trị lớn nhất vẫn không nằm ở tiền bạc.
Trong góc nhà, ông vẫn cẩn thận giữ lại 2 tác phẩm đầu tay đã ngả màu theo thời gian. Dù đường nét còn khá thô mộc, nhưng cả hai đều mang nụ cười hiền hậu đặc trưng mà ông theo đuổi suốt nhiều năm qua.
“Đây là kỷ niệm lúc mới vào nghề. Dù ai trả giá bao nhiêu tôi cũng không bán”, ông quả quyết.
Nói rồi, ông mang ra một tác phẩm mới hoàn thành cách đây ít ngày là một chú kiến nhỏ được tạo hình hoàn toàn từ rễ tre tự nhiên. Những chiếc chân mảnh, phần thân cong và đôi râu dài đều được giữ gần như nguyên vẹn từ cấu trúc vốn có của bộ rễ.
Nhìn từ xa, nhiều người còn tưởng đó là mô hình được đúc bằng kim loại chứ không phải tre. Có lẽ chính khả năng tận dụng tối đa vẻ đẹp nguyên bản của vật liệu đã làm nên dấu ấn riêng cho ông Đỏ. Ông không cố ép gốc tre thành một hình dạng nhất định, mà ngược lại, để tự nhiên dẫn dắt ý tưởng sáng tạo.
Điều khiến nhiều người quý trọng ông Đỏ không chỉ là tài năng, mà còn là cách ông sẵn sàng truyền nghề cho người khác.
Hiện nay, ông đang đào tạo 7 lao động địa phương làm nghề điêu khắc gốc tre. Ông “giữ nghề” theo kiểu không phải cất riêng bí quyết cho bản thân, mà là giúp nhiều người khác có thể sống được bằng nghề. “Mình lời (lãi – PV) ít hơn cũng được, miễn thợ sống được với nghề. Sau này chính họ sẽ giữ nghề tốt nhất”, ông tâm sự.
Nghệ nhân Huỳnh Phương Đỏ cũng đang ấp ủ mở các lớp dạy nghề miễn phí cho những ai thật sự yêu thích điêu khắc gốc tre. Bởi theo ông, nếu không có lớp trẻ tiếp nối, nghề sẽ mai một theo thời gian.
Tối 16.6, UBND phường Bình Đông (TP.HCM) khai mạc tuần lễ nông sản vùng miền Bình Đông 2026 tại đường số 6, khu dân cư Pegasuite. Sự kiện quy tụ hơn 180 gian hàng cùng chuỗi hoạt động trải nghiệm đa dạng.
Tham dự lễ khai mạc có bà Nguyễn Trường Nhật Phượng, Phó chủ tịch HĐND TP.HCM; ông Nguyễn Văn Dũng, Phó chủ tịch HĐND TP.HCM; ông Nguyễn Thành Trung, Phó chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM, Chủ tịch Hội Nông dân TP.HCM và lãnh đạo các phường lãnh cùng đông đảo người dân, du khách.
Được tổ chức vào dịp Tết Đoan Ngọ, đây hoạt động xúc tiến thương mại và quảng bá văn hóa, kết nối các địa phương và tôn vinh những sản vật đặc trưng của từng vùng miền trên cả nước.
Theo ghi nhận, từ khoảng 17 giờ, các gian hàng đã tấp nập khách tham quan, mua sắm. Trong đó, gian hàng của người dân tộc Pa Kô ở xã A Lưới 2 (TP.Huế) với hoạt động biểu diễn nghệ thuật truyền thống thu hút nhiều khách dừng chân.
Anh Hồ A Têng (41 tuổi) chia sẻ rất vinh dự khi được mang đặc sản của bà con địa phương vào giới thiệu tại tuần lễ nông sản. Gian hàng của anh A Têng gồm các món như mật ong rừng, bò vàng, lợn bản, măng rừng, nấm linh chi, nấm lim xanh, nếp than, muối tiêu rừng... với mức giá dao động 30.000 - 100.000 đồng.
"Năm nay là năm thứ ba tôi tham dự chương trình, xin thay mặt bà con địa phương cảm ơn người dân TP.HCM đã ủng hộ đặc sản quê hương tôi", anh bày tỏ.
Tại gian hàng trái cây Tâm Ngọc, nhiều trái cây độc, lạ cũng gây ấn tượng với khách tham quan. Chủ quầy hàng đã mang tới cây chà là sai trĩu quả, mận mía, bí đao khổng lồ, trầu bà Nam Mỹ, mận mật ong, nhãn sầu riêng...
Các loại trái cây độc lạ tại khu gian hàng trái cây
ẢNH: VŨ PHƯỢNG
Cũng là năm thứ ba tham gia chương trình, chị Nguyễn Thị Bích Thủy, hộ kinh doanh cá thể Hoàng Kim Farm (Lâm Đồng) cho biết như mọi năm, chị cùng các doanh nghiệp địa phương mang đặc sản quê mình đến tuần lễ với mong muốn giới thiệu tới đông đảo người dân thành phố.
"Đi tới những tuần lễ nông sản vùng miền như thế này chúng tôi có thể đưa sản phẩm từ farm tới trực tiếp người tiêu dùng. Đây cũng là dịp để hộ kinh doanh như tôi biết được nhu cầu của người tiêu dùng để điều chỉnh nguồn cung phù hợp", chị Thủy nói.
Phát biểu khai mạc, bà Vũ Yến Oanh, Phó chủ tịch UBND phường Bình Đông, Trưởng ban tổ chức cho biết đây là sự kiện thương mại, điểm hẹn giao lưu giữa vùng miền nơi tinh hoa nông sản hội tụ.
Ngay từ đầu tháng 4, phường đã chủ động xúc tiến thương mại với các địa phương như Lâm Đồng, Tây Ninh, Đồng Tháp, Khánh Hòa, Vĩnh Long, An Giang, Huế, Đồng Nai, Cần Thơ cùng nhiều xã, phường trên địa bàn TP.HCM nhằm mời gọi các đơn vị mang sản phẩm đặc trưng đến giới thiệu tại sự kiện.
Không gian tuần lễ được thiết kế theo hướng mở, tạo điều kiện để người dân tham quan, mua sắm và trực tiếp trải nghiệm các giá trị văn hóa truyền thống gắn với nông sản Việt.
Theo bà Vũ Yến Oanh, người dân có thể tham gia trải nghiệm làm bánh dân gian như bánh ú lá tre, bánh ít, bánh bột lọc, chè trôi nước dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân. Bên cạnh đó là không gian check-in chủ đề "Tinh hoa nông sản, Hồn quê xứ Việt", khu ẩm thực vùng miền cùng nhiều hoạt động trò chơi dân gian dành cho gia đình và trẻ em.
UBND phường Bình Đông kỳ vọng tuần lễ nông sản vùng trở thành điểm hẹn thường niên, góp phần thúc đẩy tiêu thụ nông sản nội địa, hỗ trợ quảng bá sản phẩm địa phương, đồng thời gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống của các vùng miền Việt Nam.
Vốn là người Cà Mau, bánh tầm cay, món ăn đặc sản với sự kết hợp độc đáo giữa sợi bánh tầm dai mềm, nước sốt cà ri gà hay xíu mại thơm béo vị nước cốt dừa và có vị cay nồng đặc trưng, đã trở thành hương vị gây thương nhớ cho tôi trong suốt gần chục năm xa quê, sống và làm việc ở TP.HCM.
Mỗi lần nghe ở đâu đó tại TP.HCM có người đồng hương mở bán bánh tầm cay Cà Mau, tôi lại tìm tới, vừa để ủng hộ, vừa để thưởng thức hương vị gắn với ký ức quê nhà thân thương. Dẫu vậy, món ăn ít người biết này cũng đã khiến nhiều quán "ruột" của tôi ngậm ngùi đóng cửa.
Một ngày đẹp trời, có dịp đi vào con hẻm 189 Hoàng Hoa Thám, phường Bình Lợi Trung (TP.HCM), tôi bất ngờ phát hiện một quán ăn bình dân nho nhỏ bán món ăn quen thuộc quê mình nhờ dòng chữ thân thương trên bảng hiệu: "Bánh tầm cay Cà Mau".
Hỏi thăm mới biết chủ quán ăn trong hẻm này là bà Truyền Mai (52 tuổi), một người Cà Mau có 8 năm sống và làm việc ở TP.HCM. Bà chủ niềm nở chuẩn bị món, rồi kể, ngày trước ở quê, bà kinh doanh may mặc. Sau đó, bà quyết định rời quê lên thành phố làm kế toán.
"Sau dịch Covid-19, tôi nghỉ việc, quyết định mở quán ăn. Trong vô số những món ăn, tôi nghĩ món bánh tầm cay quê mình là lựa chọn hợp lý vì chưa nhiều người bán ở Sài Gòn. Thêm nữa, tôi cũng muốn giới thiệu món đặc sản này đến với bà con tứ xứ làm việc ở đây hay mang lại hương vị quê nhà cho đồng hương Cà Mau sống ở thành phố", bà kể.
Vốn mê món bánh tầm cay, cùng với kinh nghiệm học được từ hồi ở quê, khi hồi trẻ bà cùng một người bạn thân mở bán quán bán món này, không khó để bà chủ nấu được một phần bánh tầm cay Cà Mau hoàn chỉnh. Tuy nhiên thời điểm đầu, vì chưa nhiều người biết tới nên quán không nhiều thực khách ghé ủng hộ.
May mắn, nhờ nhiều người chia sẻ lên mạng xã hội về quán ăn bán món đặc sản Cà Mau này, 2 tháng sau, quán bắt đầu đông khách, không chỉ đồng hương mà còn cả những thực khách từ nhiều tỉnh thành tìm tới thưởng thức vì tò mò.
Bà Truyền Mai tâm sự ban đầu, quán bán ở đầu hẻm 189 Hoàng Hoa Thám, có chỗ rộng rãi để khách ngồi ăn. Sau đó, vì vấn đề mặt bằng, bà đành phải dời sâu vào trong hẻm, chủ yếu bán mang đi cho khách.
Bà chủ người Cà Mau cho biết quán bán 24/7 không nghỉ, khách đến giờ nào cũng có món. Trong đó, 80% khách mua online qua các ứng dụng giao hàng hoặc liên hệ trực tiếp. 20% khách ngồi ăn tại chỗ.
Mỗi phần bánh tầm cay ở quán của bà bán với giá từ 45.000 đồng, phần đặc biệt với nhiều thành phần đầy đặn như gà, xíu mại viên trứng muối, xíu mại tàu hủ ky… có giá nhỉnh hơn, tùy vào nhu cầu của khách.
"Điều đặc biệt ở quán ăn của tôi là tôi không xài bột ngọt, vì bản thân tôi cũng dị ứng với gia vị này. Một mình tôi bán quán nhưng không thấy mệt vì cũng đã quen suốt 3 - 4 năm qua", bà kể.
Chị Nguyễn Hân, một thực khách ở TP.HCM dành lời khen cho quán bánh tầm cay này. Cô gái cho biết phần ăn khá nhiều và hợp khẩu vị của chị. Đặc biệt, chị ấn tượng với sự hào sảng của bà chủ vì "cho quá chừng bánh tằm luôn". "Chắc chắn mình sẽ ghé lại", chị cho biết.
Là người Cà Mau, anh Phú Nguyễn (27 tuổi) hiện đang sống ở TP.HCM cho biết hiếm gặp quán bánh tầm cay nào. Nhiều lúc thèm hương vị món ăn quê hương, anh quyết định mua cà ri gà... "ăn đỡ".
Lần đầu biết tới quán qua giới thiệu của người bạn, anh thưởng thức và cho biết hương vị bánh tầm cay ở đây khá giống với hương vị anh ăn ở quê. "Mình thích ăn cay và ăn cay được nên thấy khá ổn. Mong món ăn này sẽ được bán ở Sài Gòn nhiều chỗ hơn, vì nhà mình qua quán này cũng khá xa", anh chia sẻ.
Mỗi ngày, bà Truyền Mai cảm thấy hạnh phúc và tự hào khi mang món ăn đặc sản của quê hương mình lên thành phố, giúp những đồng hương tìm lại ký ức và cả những người tứ xứ thưởng thức hương vị… rất Cà Mau.
Ghi nhận tại Bến xe Miền Tây (TP.HCM) chiều 29.4, khu vực nhà chờ và quầy vé chật kín người dân mua vé về quê nghỉ lễ 30.4 - 1.5. Trong khi hành khách liên tục kéo đến khiến bến xe rơi vào tình trạng quá tải, thì các khu vực lên xe cũng nhộn nhịp không kém, nhiều người tay xách nách mang, vội vã tìm chuyến xe kịp rời thành phố.
