Bổ nhiệm hiệu trưởng 3 trường THPT mới thành lập tại TP.HCM

Shing Tung Yau (Khâu Thành Đồng) sinh năm 1949, là một trong những nhà toán học đương đại có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông là người gốc Hoa đầu tiên giành giải Fields vào năm 1982, khi mới 33 tuổi.

Yau được ghi nhận vì những đóng góp cho phương trình vi phân đạo hàm riêng, giả thuyết Calabi trong hình học đại số, giả thuyết khối lượng dương của lý thuyết tương đối rộng, các phương trình Monge-Ampère thực và phức.

Ảnh hưởng từ công trình của Yau còn thể hiện trong lĩnh vực hình học lồi, hình học đại số, hình học đếm, đối xứng gương, thuyết tương đối rộng và lý thuyết dây. Nghiên cứu của ông cũng chạm đến toán học ứng dụng, kỹ thuật và phân tích số.

Yau là người con thứ 5 trong gia đình có 8 anh, chị em. Khi ông mới vài tháng tuổi, cả gia đình chuyển đến Hong Kong. Là nhà kinh tế học và triết gia, cha ông giảng dạy tại một trường cao đẳng, sau này thuộc Đại học Trung văn Hong Kong (CUHK).

"Gia đình chúng tôi rất nghèo, ban đầu gần như chết đói", ông Yau nói trong cuộc phỏng vấn với tờ Discover Magazine năm 2010. Họ sống trong một ngôi nhà ở ngoại ô, không có điện hay nước sinh hoạt. Yau thường xuyên trốn học, cầm đầu một nhóm lang thang khắp nơi, nhưng vẫn làm đủ bài tập mà cha giao ở nhà.

Dù khó khăn, cha của Yau luôn duy trì một nhóm sinh viên đến nhà để bàn luận về triết học và văn học. Ông cũng khuyến khích con quan tâm đến triết, toán, dạy các bài thơ và văn dài, nên khi mới 10-11 tuổi, Yau đã dần quen với lối suy luận trừu tượng.

Biến cố tới vào năm ông 14 tuổi, khi cha qua đời. Kinh tế kiệt quệ, mẹ ông phải làm hàng đan, móc để bán. Yau bắt đầu đọc và trân trọng những cuốn sách cha để lại, chú tâm học hành hơn. Ông vừa đi học, vừa làm gia sư để phụ giúp gia đình.

Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1965, ông học cử nhân toán tại Đại học Trung văn Hong Kong. Ông có sức học vượt trội, có thể làm bài thi của nhiều môn mà không cần đến lớp. Stephen Salaff, một giảng viên ở trường, đề nghị ông đến Đại học California, Berkeley (Mỹ) làm tiến sĩ vì thấy tiềm năng to lớn của học trò.

Salaff liên hệ với một phó giáo sư, thuyết phục trường miễn, giảm yêu cầu đầu vào. Ông cũng tìm cách để Yau được nhận một trong hai suất học bổng từ Tập đoàn International Business Machines (IBM) để thực hiện nghiên cứu.

"Nếu không có sự giúp đỡ của ông ấy, tôi sẽ không trở thành nhà toán học như bây giờ", ông Yau nói.

Năm 1969, Yau phải vay bạn bè để mua vé máy bay sang San Francisco, nhận học bổng 300 USD mỗi tháng nhưng gửi một nửa về cho gia đình.

Ông đăng ký nhiều lớp học cùng lúc và bắt đầu quan tâm đến hình học. Trong đó, một khóa về phương trình vi phân riêng phần phi tuyến do Charles Bradfield Morrey Jr. giảng dạy được ông đánh giá rất xuất sắc.

Vì không đủ tiền về nhà, Yau đã dành cả kỳ nghỉ Giáng sinh trong thư viện, vùi đầu vào các bài báo nghiên cứu và chuyên khảo, đặc biệt là Tạp chí Hình học Vi phân và các bài báo của John Milnor về lý thuyết nhóm hình học.

"Tôi thấy hình học rất thanh lịch và đẹp đẽ. Tôi rất hào hứng với việc không gian có thể có độ cong và làm thế nào để nắm bắt được chúng", ông Yau nói sau khi nhận Huân chương Khoa học quốc gia Mỹ năm 1997.

Từ năm thứ hai, Yau dành phần lớn thời gian nghiên cứu về đa tạp phức, đặc biệt say mê với giả thuyết Calabi. Chỉ sau hai năm, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, đồng thời có ba bài báo được xuất bản.

Vào thời điểm ấy, nhiều người cho rằng giải được giả thuyết Calabi là bất khả thi. Nhưng ông tin rằng ngay cả khi không thể, ông vẫn phải hiểu tại sao. Ông theo đuổi bài toán xuyên suốt những năm đầu sự nghiệp, như khi gia nhập Viện Nghiên cứu cao cấp tại Princeton năm 1971, làm giáo sư bậc một ở Đại học New York-Stony Brook năm 1972, lên giáo sư bậc hai ở Stanford,...

Cuối cùng, năm 1976, ông chứng minh thành công giả thuyết Calabi. Bài báo của ông cũng đặt nền móng cho lý thuyết dây 10 năm sau đó, cho thấy hầu hết 10 chiều không gian-thời gian cần thiết cho "lý thuyết vạn vật" có thể được cuộn lại, ẩn khuất trong một không gian mà ngày nay được gọi là Calabi-Yau.

Ba năm sau, ông Yau cùng công sự chứng minh được một kết quả quan trọng khác về thuyết tương đối rộng của Einstein: bất kỳ nghiệm nào của phương trình Einstein đều phải có năng lượng dương.

"Ông ấy là một nhà giải tích hình học với năng lực kỹ thuật phi thường và tầm nhìn sâu sắc. Ông giải quyết được những vấn đề mà tiến độ nghiên cứu đã đình trệ trong nhiều năm", Louis Nirenberg, nhà toán học người Canada, viết vào năm 1982, khi Yau nhận giải Fields.

Sau giải thưởng này, Yau tới Đại học California-San Diego, rồi tới Harvard vào năm 1987, gắn bó hơn 3 thập kỷ sau đó. Ông được phong chức Giáo sư danh dự William Caspar Graustein về Toán học ở Harvard, trước khi hồi hương, về làm việc tại Đại học Thanh Hoa năm 2022.

Yau cũng đạt nhiều thành tựu trong hình học, tôpô học và vật lý, được vinh danh bằng các giải thưởng như Veblen về Hình học (1981), giải Crafoord của Viện Hàn lâm khoa học Thụy Điển (1994), giải Wolf (2010) và gần đây nhất là giải Shaw (2023).

Ngoài nghiên cứu, ông dốc toàn lực để xây dựng nền toán học Trung Quốc. Ông thường về thăm Trung Quốc trong kỳ nghỉ hè khi còn dạy tại Harvard, giúp đỡ các sinh viên xuất sắc sang Mỹ học tiến sĩ.

Ông cũng góp phần gây quỹ để thành lập loạt viện toán học ở Trung Quốc, như Viện Khoa học Toán học ở CUHK (1993), Trung tâm Toán học Morningside thuộc Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc (1995) và Trung tâm Toán học và Khoa học tại ba đại học lớn, gồm Chiết Giang, Thanh Hoa và Quốc gia Đài Loan.

"Mục tiêu của tôi rất đơn giản, đó là chứng minh rằng Trung Quốc có thể phát triển một môn học cơ bản như toán học", ông Yau phát biểu vào năm 2015 tại lễ khánh thành Trung tâm Toán và Khoa học Yau-Đại học Thanh Hoa, nơi ông làm giám đốc cho đến nay.

Hiện, ông còn là chủ tịch Học viện Qiuzhen thuộc Thanh Hoa, nơi tập trung đào tạo các nhà toán học trẻ thông qua các chương trình đặc biệt. Ông cũng đang dẫn đầu nhóm 40 nhà toán học Trung Quốc và quốc tế, tham gia vận động để Hong Kong có thể đăng cai Đại hội Toán học quốc tế (ICM), nơi trao giải Fields, vào năm 2030.

Tin Gốc: Vnexpress

Chiều 31/5, khoảng 124.000 thí sinh Hà Nội thi môn Toán vào lớp 10. Đề thi gồm 5 bài, làm trong 120 phút. Trong đó bài 5 với 0,5 điểm gây tranh cãi về đáp án. Đề thi như sau:

Một công ty dự định thuê một kho xưởng và điều động một số công nhân để hoàn thành đơn hàng 1000 sản phẩm. Chi phí thuê kho xưởng được tính theo ngày với giá 3 triệu đồng một ngày. Biết một ngày mỗi công nhân làm được 5 sản phẩm và công ty dự định thưởng mỗi công nhân 1 triệu đồng sau khi đơn hàng được hoàn thành. Công ty muốn tổng chi phí thuê kho xưởng và thưởng công nhân khi hoàn thành đơn hàng là nhỏ nhất. Hỏi công ty nên điều động bao nhiêu công nhân và thuê kho xưởng trong bao nhiêu ngày?.

Bài nằm ở cuối đề, nên học sinh thường coi đây là bài khó nhất, để lấy điểm 10. Việt Hoàng, học sinh hệ THCS của trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, cho biết đã làm xong bài này.

Hoàng gọi x là số công nhân được thuê và y là số ngày thuê xưởng để hoàn thành đơn hàng 1000 sản phẩm (x, y thuộc N*). Số sản phẩm làm được sau y ngày là 5xy (sản phẩm), và điều kiện là 5xy = 1000.

Sau nhiều bước biến đổi, Hoàng tìm được x = 25 (công nhân) và y = 8 (ngày).

Đây cũng là cách giải của Hà My, thi tại trường THPT Kim Liên. Nữ sinh cho rằng bài quy định mỗi công nhân làm 5 sản phẩm một ngày, thì họ sẽ làm chuẩn theo định mức, tới 1000 sản phẩm sẽ dừng. Hơn nữa, "đây là bài toán tìm giá trị nhỏ nhất, tại sao phải làm dư để tốn thêm chi phí?".

Cô Phạm Thị Kim Huệ, Phó hiệu trưởng kiêm giáo viên môn Toán trường THCS Chương Dương, cho biết bài toán nói trên thuộc dạng Toán tối ưu chi phí sản xuất. Theo cô Huệ, đặt điều kiện 5xy = 1000 là đúng, theo yêu cầu đề bài.

Trung tâm Toán và Khoa học TP-Edu cũng giải bài toán nói trên theo cách đặt dấu =. Điểm khác biệt trong lời giải của đơn vị này là chỉ đặt một ẩn x cho số công nhân (x thuộc N*), rồi thiết lập các đại lượng khác theo x.

Khi đó, thời gian công ty hoàn thành 1000 sản phẩm là 1000/5x = 200/x (ngày). Chi phí thuê kho xưởng là 600/x (triệu đồng).

Tuy nhiên, thầy Võ Quốc Bá Cẩn, giáo viên Toán trường THCS Archimedes Academy, cho rằng 5xy = 1000 là chưa đúng.

Theo thầy Cẩn, đặt 5xy = 1000 tức là đang ngầm hiểu rằng công ty phải sản xuất đúng 1000 sản phẩm, và tất cả công nhân phải làm đủ y ngày. Tuy nhiên, đề bài không nói "cần hoàn thành ĐÚNG 1000 sản phẩm", mà chỉ đề cập "đơn hàng 1000 sản phẩm".

"Đặt 5xy = 1000 ngay từ đầu là đang bỏ qua các trường hợp, như x = 30, y = 7. Khi đó, 5xy = 1050, trường hợp này vẫn hoàn thành đơn hàng 1000 sản phẩm, nên không thể loại ngay từ đầu", thầy nói.

Phân tích thêm, thầy Cẩn cho rằng nhiều người có thể suy luận nghiệm tối ưu phải nằm ở 5xy = 1000, vì sản xuất dư sản phẩm thường bị coi là lãng phí. Điều này "tình cờ" đúng trong bài này, vì phương trình 5xy = 1000 có nghiệm nguyên dương. Nhưng nếu đổi thành 1009 sản phẩm, học sinh không thể "ép" 5xy = 1009, vì phương trình không có nghiệm nguyên dương.

Thầy cũng nói thêm rằng với biến nguyên, nghiệm tối ưu không phải lúc nào cũng đúng ở dấu =. Ví dụ, cần xy >= 11, tối thiểu hóa x + y (với x, y nguyên dương). Nếu xy = 11, ta có cặp nghiệm (1, 11), chi phí 1 + 11 = 12. Nhưng nếu chọn cặp nghiệm (3, 4) thì xy = 12 > 11, nhưng chi phí chỉ 3 + 4 = 7.

Vì vậy, với bài 5 trong đề Toán lớp 10, cách đúng là đặt 5xy >= 1000, tức xy >= 200, sau đó mới chứng minh chi phí (x + 3y) nhỏ nhất tại x = 25 và y = 8. Khi ấy, "tình cờ" có xy = 200, tức là vừa đủ sản phẩm.

"Tóm lại, kết quả x = 25, y = 8 là đúng, nhưng nếu lời giải đặt ngay 5xy = 1000 mà không giải thích vì sao xét dấu = thì lập luận chưa chặt chẽ", thầy Cẩn nói.

Thầy Đức, giáo viên Toán tại một trung tâm ở Hà Nội, cũng thấy đặt 5xy >= 1000 là hợp lý hơn, theo dữ kiện đề bài cho.

Thầy cho biết có hai cách hiểu đề bài. Với cách 1, y (số ngày thuê xưởng) là số nguyên dương, tức là thực tế chỉ thuê 2,5 ngày, nhưng vẫn phải trả tiền 3 ngày. Vì thế, số ngày thuê >= 1000/5x, nên phải có 5xy > = 1000, do thực tế sẽ có ngày công nhân không làm đủ 5 sản phẩm (do đã hoàn thành kế hoạch).

Cách hiểu 2 sẽ coi y là số thực dương, tức thuê 2,5 ngày thì chỉ trả tiền 2,5 ngày. Lúc này, 5xy = 1000.

"Trong thực tế, nhiều trường hợp áp dụng cách hiểu 2, nhưng căn cứ vào dữ kiện 'chi phí thuê kho xưởng được tính theo ngày' mà đề bài cho, cách hiểu 1 hợp lý hơn. Vì vậy, 5xy >= 1000", thầy Đức nói.

Hiện, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chưa đưa ra đáp án và hướng dẫn chấm môn Toán. Dù có quan điểm khác nhau về cách đặt điều kiện, các giáo viên cho rằng hội đồng chấm thi nên cho điểm cả hai trường hợp = và >=, khi học sinh giải trọn vẹn và ra đáp số đúng.

"Nếu giám khảo cảm thấy học sinh đã hiểu được bản chất của bài Toán và giải đúng kết quả, thì có thể cho điểm", cô Huệ nói. "Quan điểm của tôi là tạo điều kiện cho học sinh, nhưng nếu trừ điểm cũng không sai vì khác biệt này liên quan đến bản chất đúng sai của Toán học".

Thầy Đức cũng ủng hộ, bởi thấy rằng với một bài khó, giá trị 0,5 điểm mà trừ một nửa của những học sinh đã giải trọn vẹn là hơi "nặng".

Theo kế hoạch, quá trình chấm thi lớp 10 diễn ra từ ngày 31/5 đến 10/6. Kết quả dự kiến được công bố vào 19-22/6.

* Tên học sinh được thay đổi

Tin Gốc: Vnexpress

Ngày 15-5, Đại học Huế tổ chức hội nghị công tác đào tạo năm học 2025 - 2026 và định hướng phát triển giai đoạn 2026 - 2030 với chủ đề "Đổi mới công tác đào tạo, phát triển công nghệ chiến lược, chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ phát triển vùng và quốc gia".

Ngoài sự tham dự của các khoa, trường, đơn vị thành viên, hội nghị còn có sự góp mặt của các chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ, đơn vị hợp tác tuyển dụng sinh viên của Đại học Huế.

Tại hội nghị, TS Bùi Văn Lợi, Phó giám đốc phụ trách Đại học Huế, cho biết Đại học Huế xác định giai đoạn 2026 - 2030 sẽ tập trung phát triển các ngành đào tạo mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, công nghệ bán dẫn, logistics, công nghệ sinh học và kinh tế số.

Trong năm học 2025 - 2026, Đại học Huế đã mở thêm nhiều ngành như khoa học dữ liệu, truyền thông quốc tế, công nghệ kỹ thuật điện - điện tử, kinh doanh quốc tế và vật lý kỹ thuật nhằm đáp ứng nhu cầu tuyển dụng việc làm của xã hội trong tương lai.

Tại hội nghị, nhiều đơn vị thành viên cũng kiến nghị tăng đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, mở rộng cơ chế tự chủ tuyển sinh, nâng cấp cơ sở vật chất và hỗ trợ các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật trọng điểm đang gặp khó khăn trong tuyển sinh.

Đặc biệt, bài tham luận của ông Nguyễn Tuấn Huy - Phó Ban Công nghệ Tổng công ty Viễn thông MobiFone - được mọi người chú ý. Ông Huy cho biết Đại học Huế có nhiều thế mạnh để định hướng, phát triển, trở thành trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành bán dẫn và trí tuệ nhân tạo AI.

Ông Huy cũng đề xuất việc Đại học Huế nghiên cứu thêm ngành chống lụt vào các trường đại học vì đây là ngành học đã từng được đào tạo tại nhiều trường đại học trên thế giới.

Theo ông Huy, ngành học này kết hợp giữa thủy lợi, tin học, trí tuệ nhân tạo…. Người học được đào tạo về việc sử dụng số liệu từ các điểm ngập trong thành phố, lưu lượng thoát nước, sử dụng AI, big data… để đưa ra mô hình dự báo ngập, mô phỏng mức độ ngập lụt và giải pháp để chống lụt diện rộng tại thành phố.

Ông Huy cho rằng hiện nay các trường đại học phải đáp ứng nhu cầu cụ thể của thực tế để đào tạo ra thế hệ sinh viên có thể sử dụng trí tuệ nhân tạo giải quyết những vấn đề nan giải của xã hội như phòng chống thiên tai, quy hoạch đô thị...

Tin Gốc: Tuổi Trẻ