Trong cuộc sống hiện đại, người dân ngày càng có ý thức bảo vệ sức khỏe khi dần từ bỏ gà rán cùng đồ uống có đường để chuyển sang các loại thực phẩm nguyên phần, rau hữu cơ, thậm chí tôn sùng quan niệm “càng tự nhiên càng tốt”.
Tuy nhiên, bác sĩ Hung Yung-hsiang, chuyên gia thận học với hơn 20 năm kinh nghiệm tại Bệnh viện Đa khoa Tam Quân, Đài Loan, cho biết nhiều bệnh nhân phải nhập viện cấp cứu không phải vì đồ ăn rác (junk food) mà lại do những thực phẩm “quá tự nhiên”. Theo ông, các loài thực vật trong tự nhiên thường tự sản sinh độc tố để tự vệ; nếu con người tiêu thụ chúng sai trạng thái như khi đã mọc mầm, nấu chưa chín, bị hư hỏng hoặc ăn sống, thực phẩm lành mạnh có thể lập tức biến thành chất độc chết người.
Trong một bài viết mới đây trên trang cá nhân, bác sĩ Hung chia sẻ về một ca bệnh là nhân viên văn phòng ngoài 40 tuổi, vì tiếc của nên không nỡ vứt bỏ túi khoai tây mọc mầm. Người này lầm tưởng “đậu mọc mầm thành giá đỗ thì bổ hơn nên khoai tây mọc mầm chắc cũng tương tự”, chỉ cắt bỏ các mắt mầm nhìn thấy được rồi đem chiên ngập dầu ở nhiệt độ cao.
Chưa đầy hai giờ sau khi ăn, người đàn ông bắt đầu có triệu chứng buồn nôn, tê lưỡi, nôn mửa dữ dội, vã mồ hôi lạnh và tiêu chảy nặng. Anh được đưa vào bệnh viện cấp cứu trong tình trạng tri giác mơ hồ và được chẩn đoán ngộ độc solanine cấp tính. Bệnh nhân may mắn giữ được tính mạng sau khi được điều trị kịp thời.
Trước những rủi ro tiềm ẩn trong chế độ ăn uống hàng ngày, bác sĩ Hung đã liệt kê 5 loại thực phẩm tự nhiên dễ gây ngộ độc. Mối nguy hiểm hàng đầu chính là “khoai tây mọc mầm”. Khi khoai tây mọc mầm, chuyển sang màu xanh hoặc bị lưu kho quá lâu, chúng sẽ sản sinh ra một lượng lớn độc tố thần kinh solanine. Các nghiên cứu trên tạp chí quốc tế chỉ ra rằng loại độc tố này không thể bị phá hủy ngay cả khi chiên ở nhiệt độ cao và chất độc thường đã lan rộng ra toàn bộ củ khoai. Ngộ độc nhẹ có thể gây tê lưỡi và tiêu chảy, trong khi các trường hợp nghiêm trọng thậm chí có thể dẫn đến lú lẫn và suy hô hấp. Nguy cơ này đối với người già và trẻ em còn cao hơn, vì vậy cần phải vứt bỏ ngay lập tức bất kỳ củ khoai tây nào đã mọc mầm hoặc có vị đắng.
Mối nguy thứ hai là “các loại đậu chưa nấu chín” như đậu cô ve, đậu lăng và đậu thận đỏ (red kidney beans). Nếu các loại đậu này không được nấu chín hoàn toàn, chúng sẽ chứa hàm lượng lớn phytohemagglutinin, trong đó đậu thận đỏ có độc tính cao nhất. Theo Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), chỉ cần ăn vài hạt đậu thận đỏ chưa nấu chín cũng có thể gây ngộ độc cấp tính. Bác sĩ Hung kể từng có trường hợp một phụ nữ trẻ bị đau bụng dữ dội, nôn mửa và mất nước sau khi ăn món đậu cô ve xào tái giòn, dẫn đến suy thận cấp. Ông khuyến cáo nồi chiên không dầu hoặc nồi nấu chậm hiện đại thường không thể phá hủy độc tố do nhiệt độ trong lõi thực phẩm không đủ cao, do đó, việc nấu chín kỹ các loại đậu là vô cùng quan trọng.
Nhóm thứ 3 là “sắn và măng”. Cả hai nguyên liệu này đều chứa cyanogenic glycoside. Chất này sau khi được tiêu hóa trong cơ thể người sẽ chuyển hóa thành hydro xyanua có độc tính cực cao. Bác sĩ Hung dẫn một nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy sắn không được xử lý đúng cách đã gây ra nhiều vụ ngộ độc hàng loạt và thậm chí có những ca tử vong. Vì các độc tố tự nhiên này có đặc tính dễ bay hơi, người dân phải ngâm và thái lát sắn, măng trước khi nấu, đồng thời “không được đậy vung” trong quá trình đun nấu để độc tố thoát ra ngoài theo hơi nước, từ đó đảm bảo an toàn thực phẩm.
Bác sĩ Hung cho biết thêm nhóm thứ 4 là “hạnh nhân đắng và nhân hạt trái cây” gồm nhân hạt đào, hạt mận và hạt táo, tất cả đều chứa amygdalin, chất giải phóng xyanua sau quá trình chuyển hóa. Việc hấp thụ quá mức có thể gây đau đầu, khó thở, co giật và thậm chí suy hô hấp. Những tin đồn lan truyền trên mạng xã hội cho rằng ăn một lượng lớn hạnh nhân đắng có thể chống ung thư đã dẫn đến một số ca ngộ độc cấp tính phải nhập viện. Các bậc phụ huynh cũng cần đặc biệt lưu ý để tránh việc trẻ nhỏ nhai nuốt nhân của các loại quả này.
Cuối cùng là “hoa hoa hiên tươi” (daylily flowers), loại hoa có chứa colchicine. Thực tế đã ghi nhận trường hợp bệnh nhân mắc bệnh thận mạn tính bị đi tiểu ra máu và suy giảm chức năng thận nhanh chóng sau khi ăn quá nhiều hoa hoa hiên tươi. Bác sĩ Hung khuyến nghị người dân ưu tiên sử dụng hoa hoa hiên khô đã được ngâm nước, ngắt bỏ nhụy và nấu chín kỹ.
Bên cạnh 5 nhóm thực phẩm trên, chuyên gia nhấn mạnh cơ thể chúng ta thường phát đi tín hiệu cảnh báo thông qua “vị đắng bất thường”. Nếu dưa chuột, mướp hương hay bí ngòi vốn có vị ngọt bỗng nhiên bị đắng gắt, điều đó có nghĩa chúng chứa chất cucurbitacin. Việc cố tình nuốt chúng có thể gây viêm dạ dày ruột cấp tính, mất nước và tụt huyết áp. Tương tự, việc ăn phải các hạt lạc hoặc hạt hướng dương có mùi hôi, vị đắng có thể dẫn đến việc hấp thụ độc tố vi nấm aflatoxin hoặc ochratoxin, gặp trường hợp này cần phải nhổ ra ngay lập tức và súc miệng sạch sẽ.
Bác sĩ Hung khuyên không nên chỉ cảnh giác với thực phẩm chế biến sẵn mà lại mất cảnh giác trước hai chữ “tự nhiên”, rồi mù quáng theo đuổi các chế độ ăn kiêng cực đoan hay xu hướng ăn sống vốn tiềm ẩn nhiều mối nguy hại. Sức khỏe dinh dưỡng thực sự không nằm ở việc mù quáng theo đuổi thực phẩm tự nhiên mà ở khả năng nhận biết, bảo quản, nấu nướng đúng cách và tiêu thụ ở mức độ vừa phải. Ông khuyến cáo nếu thực phẩm trong nhà đã đổi màu, mọc mầm, bị đắng hoặc có mùi vị lạ, đừng vì tiếc tiền mà đánh cược với sức khỏe của chính mình.
Bác sĩ Keiko Amano là thành viên Hội đồng quản trị của Hiệp hội Y học Giới tính Nhật Bản. Sau khi tốt nghiệp khoa Y, Đại học Tokyo năm 1967, bà đóng vai trò nòng cốt trong việc thành lập phòng khám ngoại trú dành cho phụ nữ đầu tiên tại một bệnh viện công vào năm 2002. Từ năm 2009, bà phụ trách phòng khám ngoại trú dành cho phụ nữ tại Bệnh viện Seifuso, tỉnh Saitama, và hiện là cố vấn đặc biệt tại đây. Bà cũng là tác giả của một số cuốn sách như "Nội tiết tố nữ quyết định cuộc đời người phụ nữ".
Dù đã ở tuổi 80, bác sĩ Amano vẫn duy trì nhịp làm việc đều đặn tại phòng khám. Bà tin rằng bản thân vẫn có thể hoạt động bền bỉ và giữ được thể trạng tốt là nhờ đặc biệt chú trọng đến chế độ ăn uống, vận động, giấc ngủ và duy trì một lối sống điều độ.
Bà Amano kể từ thời thơ ấu đã rèn được thói quen thức dậy vào khoảng 4-5h và đi ngủ lúc 20-21h. Gần đây, bà thường bị tỉnh giấc do ảnh hưởng của chứng tiểu đêm ở người cao tuổi nhưng chấp nhận điều đó như một quy luật tự nhiên của lão hóa. Theo bác sĩ, không nên quá lo lắng về thời lượng ngủ. Người cao tuổi chỉ cần ngủ bất cứ khi nào cơ thể cho phép, thậm chí có thể dậy đọc sách hoặc uống chút đồ ấm nếu không thể ngủ tiếp ngay lập tức.
Mỗi buổi sáng sau khi thức dậy, bà Amano luôn dành 15 phút ngâm mình trong bồn nước nóng từ 41 đến 42 độ C. Thói quen này giúp tăng thân nhiệt lên 1-2 độ, thúc đẩy tuần hoàn máu và làm mềm các khớp xương trước khi bắt đầu ngày mới. Theo bác sĩ Amano, duy trì thân nhiệt trên 36,5 độ C là chìa khóa để hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả. Ngược lại, tình trạng cơ thể bị lạnh thường xuyên sẽ dẫn đến hàng loạt hệ lụy như đau khớp, mệt mỏi, táo bón và rối loạn thần kinh thực vật. Đặc biệt với phụ nữ trung niên và cao tuổi, những người vốn có ít cơ bắp và khả năng sinh nhiệt kém hơn nam giới, các liệu pháp làm ấm cơ thể là vô cùng cần thiết.
Bà chia sẻ sở dĩ chọn chuyên ngành chăm sóc sức khỏe phụ nữ là bởi từng trải qua giai đoạn tiền mãn kinh khó khăn từ năm 48 đến 59 tuổi. Lúc đó, cơ thể bà lúc nào cũng thấy lạnh buốt. Bà thường xông hơi khô ở nhiệt độ thấp để cải thiện nhưng sau khi nuôi mèo không còn nhiều thời gian nên đã chuyển sang liệu pháp ngâm bồn. Để đạt hiệu quả tương đương, bà tắm 2 lần mỗi ngày. Buổi tối, bà ngâm mình trong nước ấm vừa phải (40-41°C) để kích hoạt hệ thần kinh phó giao cảm, giúp đi vào giấc ngủ dễ dàng hơn. Sau mỗi lần tắm sáng và tối, bác sĩ luôn uống một cốc nước ấm để làm ấm các cơ quan nội tạng và thúc đẩy lưu thông máu. Bà cũng luôn mang theo nước ấm bên mình và uống thường xuyên ngay cả khi chưa thấy khát.
Chế độ ăn uống cũng đóng vai trò quyết định trong việc cải thiện thể chất của nữ bác sĩ. Sau khi phát hiện các dấu hiệu cao huyết áp và tiểu đường nhẹ ở tuổi 75, bà đã chuyển sang thực đơn giàu thực vật với món súp rau củ không gia vị. Món súp gồm hành tây, cà rốt, bắp cải, bí đỏ và các loại rau theo mùa như bông cải xanh hay nấm được ninh kỹ để tận dụng vị ngọt tự nhiên. Chính việc cắt giảm muối thông qua thói quen ăn nhạt này đã giúp huyết áp của bà trở lại mức bình thường. Bên cạnh đó, bà cũng chú trọng bổ sung protein từ trứng, cá và đậu phụ để bù đắp lượng cơ bắp và mật độ xương vốn dễ bị suy giảm sau tuổi 50.
Bác sĩ Amano muốn tiếp tục làm nghề y cho đến năm 100 tuổi nên không chỉ chú trọng dinh dưỡng, bà còn duy trì tập luyện với huấn luyện viên cá nhân hai lần mỗi tuần trong suốt 7 năm qua. Mục tiêu của bà là cải thiện tính linh hoạt của khớp và tăng cường khối lượng cơ để bảo vệ khung xương. Những bài tập tự chăm sóc tại nhà như xoay cổ chân và ngón chân cũng được bà thực hiện thường xuyên để giữ cho cơ thể luôn linh hoạt.
Từ trải nghiệm cá nhân về việc thay đổi nội tiết và những phản ứng của cơ thể với thuốc khi về già, bác sĩ Amano rút ra bài học về sự nhạy cảm đối với các tín hiệu của cơ thể. Ngày nay, cứ hai phụ nữ thì có một người sống thọ trên 90 tuổi. Trong bối cảnh đó, bà cho rằng điều quan trọng nhất là tận hưởng mỗi ngày một cách thoải mái bằng cách từ bỏ những áp lực không cần thiết và chuyện vụn vặt gây lãng phí thời gian. Những bất ổn nhỏ trong sức khỏe không nên là nỗi lo sợ mà cần được nhìn nhận như những "tín hiệu" để điều chỉnh lối sống sao cho phù hợp và trân trọng bản thân hơn.
Ngày 4/6, Bệnh viện Đa khoa Lâm Đồng thông tin, gần đây đơn vị tiếp nhận nhiều trường hợp ngộ độc do ăn nấm tự hái trong rừng. Nhiều bệnh nhân nhập viện với các triệu chứng nặng, phải điều trị kéo dài để loại bỏ độc tố khỏi cơ thể.
Theo các bác sĩ, chỉ trong 3 ngày đầu tháng 6, đơn vị tiếp nhận 4 người trong cùng một gia đình ở phường Xuân Trường - Đà Lạt bị ngộ độc sau khi ăn nấm rừng. Hiện 3 người đã xuất viện, một bệnh nhân vẫn đang tiếp tục được điều trị và theo dõi.
Ông H.L. (SN 1958), một trong các bệnh nhân, cho biết, người thân hái một giỏ nấm trong rừng thông mang về chế biến, làm món ăn cho cả gia đình. Loại nấm mà gia đình ông dùng chế biến món ăn thường được người dân gọi là “nấm gan bò”, xuất hiện nhiều ở rừng thông mỗi khi mùa mưa đến.
Khoảng 2 giờ sau khi dùng bữa cùng món nấm, các thành viên trong gia đình ông L. lần lượt xuất hiện triệu chứng đau bụng, nôn ói và tiêu chảy, phải nhập viện cấp cứu.
Không chỉ trường hợp trên, trong hơn một tháng qua, nhiều cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng cũng ghi nhận các ca ngộ độc liên quan đến việc sử dụng nấm rừng.
Theo bác sĩ Nguyễn Kỳ Sơn, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Lâm Đồng, việc nhận biết nấm độc bằng mắt thường rất khó khăn vì nhiều loại có hình dạng, màu sắc tương tự nấm ăn được, thậm chí mọc xen lẫn trong cùng một khu vực.
Bác sĩ Sơn cho biết, ngộ độc nấm có thể gây đau bụng, nôn ói, tiêu chảy trong các trường hợp nhẹ. Với những loại nấm chứa độc tố mạnh, người bệnh có nguy cơ tổn thương gan, suy thận cấp, rối loạn đa cơ quan và tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
Tháng 3/2025, Võ Thị Mỹ Hạnh bước vào một cửa hàng quần áo ở Đồng Nai với hy vọng tìm được thứ gì đó vừa vặn. Nhân viên nhìn chị một lượt rồi nói thẳng: "Ở đây không có đồ nào vừa chị hết". Lời nói như chạm vào lòng tự ái, khiến người mẹ trẻ tủi thân và khóc rất nhiều.
"Nhìn lại cân nặng chạm mốc 81 kg cùng vòng hai lên tới 101 cm, tôi biết mình phải thay đổi", Hạnh, hiện làm kinh doanh tự do, kể lại.
10 tháng sau, Hạnh trở lại mức 53 kg. Vòng bụng của cô thu gọn 38 cm xuống còn 63 cm. Sự thay đổi vóc dáng này không đến từ việc ép cân khắc nghiệt. Cô chọn thiết lập lối sống kết hợp giữa dinh dưỡng lành mạnh và vận động vừa sức để bảo vệ nguồn sữa mẹ.
Theo dữ liệu từ Tạp chí Y khoa Dự phòng Mỹ (American Journal of Preventive Medicine), những cá nhân áp dụng chế độ giảm cân từ từ thông qua việc cân bằng đa lượng chất có khả năng duy trì vóc dáng dài hạn cao gấp đôi so với nhóm nhịn ăn tiêu cực. Nhận thức rõ điều này, Hạnh đặt ưu tiên vào tính bền vững thay vì tốc độ.
Kế hoạch ăn uống của cô vận hành theo phương pháp eat clean với định mức năng lượng 1.400 calo mỗi ngày. "Eat clean" (ăn sạch) là chế độ ăn sử dụng thực phẩm tự nhiên chưa qua chế biến hoặc chế biến tối thiểu để cung cấp dinh dưỡng lành mạnh. Ngoài mục đích hỗ trợ sức khỏe, eat clean còn giúp giảm cân, duy trì vóc dáng.
Không nhịn đói hay cắt bỏ tinh bột, cô thiết kế ba bữa chính kèm một bữa phụ linh hoạt bằng trái cây. Bữa sáng của cô thường bắt đầu bằng chuối và bánh mì nguyên cám. Khẩu phần này được bổ sung lượng đạm từ hai quả trứng gà luộc nhưng chỉ sử dụng một lòng đỏ. Bữa trưa và tối tập trung chủ yếu vào 120 đến 150 gram đạm trắng từ cá.
Người phụ nữ kết hợp nguồn protein này với rau xanh và lượng cơm trắng vừa đủ để có thể sinh hoạt chung mâm cơm cùng gia đình. Thực phẩm công nghiệp chế biến sẵn bị loại bỏ hoàn toàn. Việc tiêu thụ các món chiên xào cũng được cô hạn chế ở mức tối đa. Thói quen uống hơn hai lít nước mỗi ngày luôn được giám sát chặt chẽ. Khi phải dùng bữa tại nhà hàng, nguyên tắc ưu tiên rau xanh và từ chối nước dùng được cô tuân thủ tuyệt đối.
Song song việc quản lý lượng calo đầu vào, Hạnh đến phòng tập yoga khoảng năm ngày mỗi tuần sau khi đưa con đi học. Trong những khoảng thời gian bận rộn không thể tới lớp, cô tích cực đi bộ quanh nhà.
Theo phân tích do nền tảng y tế Healthline công bố, một người nặng 70 kg tiêu hao trung bình 149 calo sau 30 phút tập yoga. Mức năng lượng bị đốt cháy này chậm hơn đáng kể so với bộ môn đạp xe. Bù lại, yoga xây dựng tính kỷ luật cơ thể và duy trì cân nặng ổn định.
Các báo cáo từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) xác nhận việc thực hành yoga thường xuyên giúp cải thiện nhận thức về cảm giác no. Yếu tố này hỗ trợ người tập kiểm soát chứng ăn uống theo cảm xúc rất hiệu quả. Sự kết hợp giữa dinh dưỡng hợp lý cùng vận động bền bỉ đã tạo ra một hệ thống quản lý thể trạng vững chắc cho người mẹ trẻ.
Đến đầu tháng 1/2026, sau gần một năm kiên trì, Hạnh chính thức hoàn thành mục tiêu. Cán cân đứng yên ở con số 53 kg - đồng nghĩa với việc cô đã giảm thành công 28 kg. Ấn tượng hơn, vòng hai của người phụ nữ giảm tới 38 cm, từ 101 cm xuống còn 63 cm.
"Việc ăn ít đi không khiến mình giảm cân nhanh hơn, mà nó sẽ khiến mình nhanh bị nản và không muốn tiếp tục chế độ nữa", Hạnh nói, thêm rằng nhờ ăn đúng, ăn đủ lượng tinh bột, đạm và chất xơ, cô không bị rụng tóc, cũng không bị chững cân hay áp lực mà thực sự tận hưởng hành trình và kết quả đạt được.
Hiện, bà mẹ hai con vẫn duy trì thói quen tập thể dục một tiếng mỗi ngày, ăn uống sinh hoạt bình thường cùng gia đình và tiếp tục hạn chế đồ dầu mỡ, đường tinh luyện hay thực phẩm chế biến sẵn.
Thành quả lớn nhất sau hai lần giảm cân sau sinh thành công của người mẹ trẻ không chỉ là việc mặc vừa vặn những bộ quần áo từ 5-6 năm trước thời chưa sinh nở.
"Phần thưởng vô giá hơn cả chính là cơ thể khỏe mạnh toàn diện từ trong ra ngoài, cả về thể chất lẫn tinh thần", Hạnh tâm sự.
