Đội tàu viện trợ thuộc Đoàn thuyền buồm Global Sumud (GSF) chở theo khoảng 430 người cùng thực phẩm, thuốc và hàng cứu trợ nhân đạo dành cho dân thường ở Dải Gaza đã bị Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) chặn lại hôm 19/5 trên Địa Trung Hải. Họ bị đưa về Israel giam giữ, thẩm vấn trước khi bị trục xuất về Thổ Nhĩ Kỳ, nơi đội tàu xuất phát.
Tổ chức nhân quyền Adalah có trụ sở tại Israel, bên đại diện pháp lý cho các nhà hoạt động trên đội tàu, hôm 22/5 cho biết luật sư đã ghi nhận lời khai từ những người tham gia, nói rằng họ bị tấn công bằng súng điện và đạn cao su, đồng thời bị đánh đập đến mức nghi bị gãy xương.
GSF ra tuyên bố cho hay họ ghi nhận ít nhất 15 trường hợp bị xâm hại tình dục. Trường hợp nghiêm trọng nhất xảy ra trên một tàu đổ bộ của Israel được cải tạo thành nhà tù tạm thời, với container bị biến thành phòng giam và dây thép gai xung quanh. Các nhà hoạt động bị đưa vào container, bị đánh vào đầu và sườn. Theo GSF, có trường hợp thậm chí dùng súng ngắn để thực hiện hành vi xâm hại.
Nhà làm phim kiêm nhà hoạt động người Australia Juliet Lamont nói rằng cô đã bị 5 người đàn ông đánh đập và xâm hại tình dục trong container trên “tàu nhà tù” của Israel.
Trả lời báo chí hôm 21/5 tại sân bay Istanbul trong lúc vẫn mặc bộ đồ tù màu xám do Cơ quan Nhà tù Israel cấp, Lamont cho biết cô tin rằng các nhà hoạt động đã trở thành mục tiêu của “chiến dịch bạo lực có chủ đích” và “tàn nhẫn”, nhằm khiến họ không dám quay trở lại Gaza trong tương lai.
“Họ có thể đã đánh gãy xương, nhưng không thể bẻ gãy tinh thần của chúng tôi”, Lamont nói.
Trả lời phóng viên từ một bệnh viện ở Istanbul, công dân Australia Zack Schofield nhớ lại “cơn mưa bạo lực liên tục” và “sự tàn bạo” trong thời gian bị giam.
“Tôi bị trói bằng dây thít trong tư thế tra tấn với hai tay bị khóa ra sau lưng suốt 40 phút, đến mức suýt nôn vì đau đớn. Sau đó đầu tôi bị đập xuống bàn trong quá trình làm thủ tục tại cơ quan di trú, họ liên tục thúc gối vào ngực, vào mặt tôi. Họ còn dùng kìm kéo tai tôi ra phía sau”, ông nói, thêm rằng đã chứng kiến những người khác bị quật mạnh xuống sàn bằng đòn siết cổ.
Ilaria Mancosu, nhà hoạt động người Italy, cho biết các thành viên trong đội tàu cứu trợ bị đưa lên hai “tàu nhà tù” và tình trạng bạo lực ở một tàu nghiêm trọng hơn tàu còn lại. Họ bị nhốt trong container và bị 5 binh lính đánh đập, bị gãy xương sườn và tay. Một số người bị thương nặng ở mắt và tai do súng điện.
Nhóm nhà hoạt động đã trải qua hai ngày trên “tàu nhà tù” mà không có nước sinh hoạt, phải dùng bìa các tông và nhựa để giữ ấm vào ban đêm vì không có chăn và hầu hết quần áo đã bị bắt cởi bỏ. Khi lên bờ, họ bị bắt quỳ suốt vài giờ và bị đá, xô đẩy nếu cử động hoặc nói chuyện. Sau đó, họ được đưa đến một nhà tù, liên tục bị chuyển từ phòng giam này sang phòng giam khác để không thể ngủ.
Các nhà hoạt động khác trên đội tàu cũng mô tả những hình thức ngược đãi nghiêm trọng tương tự trong thời gian bị giam.
Đức cho biết một số công dân nước này bị thương và xuất hiện những cáo buộc “nghiêm trọng”, dù không nêu thêm chi tiết. Nguồn tin pháp lý tại Italy nói công tố viên nước này đang điều tra những hành vi phạm tội có thể đã xảy ra, bao gồm bắt cóc và tấn công tình dục.
Ngoại trưởng Canada Anita Anand hôm 22/5 nói rằng bà đã nhận được thông tin mô tả “hành vi ngược đãi kinh hoàng đối với các công dân Canada bị giam tại Israel,” đồng thời khẳng định Canada “dứt khoát lên án cách đối xử tàn tệ đối với người Canada tại Israel”. Theo bà, những người liên quan cần bị truy cứu trách nhiệm.
Cơ quan Quản lý Nhà tù Israel cho hay “những cáo buộc này sai sự thật và hoàn toàn không có cơ sở”, đồng thời khẳng định cơ quan này “hoạt động theo đúng pháp luật”.
“Chúng tôi bác bỏ những cáo buộc mang tính đại khái nhằm mô tả hành vi vi phạm pháp luật có hệ thống. Mọi tù nhân và người bị giam giữ đều được đối xử theo đúng pháp luật, với sự tôn trọng đầy đủ các quyền cơ bản của họ và dưới sự giám sát của đội ngũ quản giáo chuyên nghiệp, được đào tạo bài bản. Bất kỳ khiếu nại hay cáo buộc cụ thể nào được gửi qua các kênh pháp lý và chính thức thích hợp đều sẽ được các cơ quan có thẩm quyền xem xét theo đúng quy trình hiện hành”, tuyên bố của Cơ quan Quản lý Nhà tù Israel có đoạn.
Trong khi đó, điều phối viên vận động sự ủng hộ quốc tế của tổ chức nhân quyền Adalah, Miriam Azem, vẫn khẳng định các cáo buộc là đúng sự thật.
“Trong 10 năm Adalah đại diện cho các nhà hoạt động trên các đoàn tàu cứu trợ, đây là mức độ bạo lực và hành hung nghiêm trọng nhất mà chúng tôi từng chứng kiến”, bà nói.
Adalah cho biết họ sẽ để chính những nhà hoạt động tố cáo bị bạo lực tình dục tự lên tiếng vì một số nạn nhân không muốn kể chi tiết vụ tấn công, trong khi những người khác vào thời điểm trao đổi với Adalah vẫn bị giam tại Israel, và lo sợ bị trả đũa.
“Chúng tôi rất lo ngại về những thông tin này”, người phát ngôn của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, Stephane Dujarric, cho biết hôm 22/5.
Các cáo buộc xuất hiện trong bối cảnh ngày càng nhiều chỉ trích từ dư luận quốc tế nhằm vào Bộ trưởng An ninh Quốc gia cực hữu của Israel, Itamar Ben-Gvir, người hôm 20/5 đăng lên tài khoản X video các nhà hoạt động quỳ dưới đất với hai tay bị trói ra sau lưng, trong lúc ông cầm quốc kỳ Israel và gọi họ là “những kẻ ủng hộ khủng bố”.
Lãnh đạo nhiều nước châu Âu và các quốc gia khác có công dân tham gia đội tàu đã lên án cách đối xử với nhà hoạt động trong video. Thủ tướng Italy Giorgia Meloni cho rằng điều đó cho thấy sự “vi phạm không thể chấp nhận được” đối với phẩm giá con người.
Làn sóng phản ứng mạnh mẽ đến mức Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã hiếm hoi công khai khiển trách cách xử lý của ông Ben-Gvir, gọi hành động này là “không phù hợp với các giá trị của Israel”. Tuy vậy, ông Netanyahu vẫn ủng hộ quyết định chặn đoàn tàu cứu trợ.
Mục tiêu của đoàn tàu hướng tới Gaza là chuyển hàng viện trợ nhân đạo tới vùng lãnh thổ đang bị phong tỏa này, nơi các điều kiện sống cơ bản như thực phẩm và nước sạch, vẫn vô cùng khó khăn đối với nhiều dân thường, bất chấp lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian giữa Israel và Hamas hồi tháng 10/2025.
Theo thông cáo, đơn vị trên đã xâm nhập và chiếm quyền nhiều router (bộ định tuyến) gia đình và văn phòng nhỏ, biến những thiết bị này thành mạng botnet (mạng lưới nhiều thiết bị đã bị chiếm quyền). Tin tặc đã sử dụng mạng lưới botnet này để tạo điều kiện cho các hoạt động tấn công và xâm nhập vào các mục tiêu trên toàn thế giới, bao gồm các cá nhân trong quân đội, chính phủ và các lĩnh vực cơ sở hạ tầng trọng yếu.
Việc chiếm quyền kiểm soát router giúp tin tặc lọc lưu lượng internet, sau đó chọn ra những mục tiêu quan trọng và thu thập dữ liệu nhạy cảm không mã hóa như mật khẩu, mã xác thực, email. Với sự cho phép của tòa án, Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI) đã xác định router bị xâm nhập, thu thập bằng chứng, vô hiệu hóa quyền truy cập của GRU và cài đặt, khởi động lại các thiết bị bị nhiễm. Microsoft cho biết đã xác định hơn 200 tổ chức và 5.000 thiết bị người dùng cá nhân bị ảnh hưởng trong chiến dịch.
Trợ lý giám đốc bộ phận an ninh mạng của FBI Brett Leatherman cho hay chiến dịch của Mỹ được tiến hành cùng đối tác tại 15 nước và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hành động, cho rằng nếu chỉ đưa ra cảnh báo đối với một hoạt động quy mô lớn thế này của tin tặc là không đủ. Nga chưa bình luận về những thông tin trên.
Truyền thông quốc tế ngày 30.5 đưa tin quân đội Nga và Ukraine tiếp tục tiến hành các đợt tấn công đáp trả lẫn nhau bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) với số lượng lớn, nhằm vào các cơ sở hạ tầng trọng yếu.
Theo Không quân Ukraine, trong đêm 29.5 và rạng sáng 30.5, Nga đã phóng 290 UAV các loại. Phía Kyiv tuyên bố các đơn vị phòng không nước này đã đánh chặn và vô hiệu hóa 5 tên lửa Kh-101 cùng 279 UAV trên nhiều khu vực. Dù vậy, giới chức Ukraine vẫn ghi nhận UAV của Nga đánh trúng mục tiêu tại 7 địa điểm, trong đó hạ tầng trọng yếu ở tỉnh Chernihiv bị hư hại nghiêm trọng, Ukrainska Pravda đưa tin.
Phía Ukraine cũng đã tăng cường tấn công sâu vào lãnh thổ Nga. Tổng thống Ukraine Zelensky ngày 30.5 tuyên bố lực lượng nước này đã đánh trúng kho dầu Armavir ở tỉnh Krasnodar (Nga), AFP đưa tin. Ông Zelensky mô tả đây là bước đi trong kế hoạch "trừng phạt tầm xa" nhằm vào ngành công nghiệp dầu mỏ của Moscow. Quân đội Ukraine cũng cho biết đã tấn công một kho dầu ở thành phố Taganrog, tỉnh Rostov (Nga) và cảng dầu ở thành phố Feodosia tại bán đảo Crimea.
Về phía Nga, Bộ Quốc phòng nước này ngày 30.5 xác nhận đã tiến hành các cuộc tấn công phối hợp bằng vũ khí chính xác tầm xa vào hàng loạt sân bay quân sự, cơ sở năng lượng, nhiên liệu và hạ tầng được quân đội Ukraine sử dụng, nhằm đáp trả đợt không kích của Kyiv.
Bộ Quốc phòng Nga cho biết hệ thống phòng không của họ đã đánh chặn thành công 352 UAV và 10 bom dẫn đường. Trên thực địa, quyền thống đốc tỉnh Belgorod Alexander Shuvalev thông báo quân đội Ukraine đã thực hiện 55 đợt tấn công trong 24 giờ, khiến 3 người thiệt mạng và 3 người khác bị thương.
Nga và Ukraine không bình luận về tuyên bố của đối thủ. Hai bên cũng thường phủ nhận tấn công dân thường và hạ tầng dân sự.
Viết trên mạng xã hội, Tổng thống Volodymyr Zelensky ngày 30.5 thông báo vừa chủ trì một cuộc họp chiến lược cấp cao với các quan chức hàng đầu nhằm định hình các bước đi tiếp theo của Ukraine. Cuộc họp có sự tham gia của các nhân vật chủ chốt của Ukraine, gồm Chánh văn phòng tổng thống Kyrylo Budanov, Thư ký Hội đồng An ninh và Quốc phòng Rustem Umerov, Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Năng lượng Denys Shmyhal.
Cuộc họp tập trung vào việc củng cố lập trường và đáp ứng các nhu cầu phòng thủ thiết yếu cho Ukraine, trong bối cảnh cục diện ngoại giao quốc tế đang có nhiều chuyển biến, theo Kyiv Post.
Tại cuộc họp, Tổng thống Zelensky cho biết đã xác định 3 ưu tiên trong công tác chủ đạo. Trong đó, ngoại giao và quốc phòng là ưu tiên hàng đầu. Theo ông Zelensky, trọng tâm trong những tuần tới là tăng cường năng lực phòng không (đặc biệt là chống tên lửa đạn đạo) và thúc đẩy các thỏa thuận song phương về sản xuất, cung cấp UAV, bao gồm thỏa thuận UAV với Liên minh châu Âu (EU).
Ông Zelensky cho biết Ukraine đang duy trì liên lạc hằng ngày với quan chức Mỹ cùng các đối tác châu Âu, đồng thời tiết lộ Kyiv đang chuẩn bị cho "các cuộc đàm phán quan trọng, thế nhưng chưa thể công khai chi tiết".
Ưu tiên tiếp theo là vấn đề nhân đạo. Người đứng đầu Ukraine đề cập sẽ duy trì và đẩy mạnh các nỗ lực trao đổi tù binh chiến tranh. Tổng thống đã chỉ đạo đội ngũ khẩn trương liên hệ với các đối tác quốc tế nhằm tăng cường vai trò trung gian hòa giải.
Cuối cùng là ưu tiên năng lượng, qua việc thúc đẩy các quyết định và cam kết hỗ trợ từ quốc tế, nhằm củng cố an ninh năng lượng cho Ukraine.
Các nguồn tin cho hay các báo cáo tình báo của Mỹ đưa ra cảnh báo như trên là vì cho rằng việc kiểm soát eo biển Hormuz là đòn bẩy thực sự duy nhất mà Iran có đối với Mỹ.
"Chắc chắn là giờ đây khi Iran nhận thấy rõ quyền lực và ảnh hưởng của mình đối với eo biển này, họ sẽ không sớm từ bỏ nó", một trong 3 nguồn tin bình luận. Họ từ chối tiết lộ chi tiết về cơ quan nào đã đưa ra các đánh giá như trên.
Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA) chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về yêu cầu bình luận từ Reuters. Hiện cũng chưa có thông tin phản ứng từ Iran.
Cảnh báo mới cho thấy Tehran có thể tiếp tục kiểm soát chặt giao thông qua eo biển Hormuz để giữ giá năng lượng ở mức cao như một biện pháp gây áp lực lên Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm tìm ra lối thoát nhanh chóng cho cuộc chiến đã kéo dài gần 5 tuần, theo Reuters.
Chi phí năng lượng tăng cao có nguy cơ làm gia tăng lạm phát ở Mỹ, tạo ra gánh nặng chính trị cho Tổng thống Trump khi ông phải đối mặt với tỷ lệ ủng hộ thấp và đảng Cộng hòa của ông đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Các báo cáo cũng cung cấp dấu hiệu mới nhất cho thấy cuộc chiến, nhằm xóa sổ sức mạnh quân sự của Iran, trên thực tế có thể làm tăng ảnh hưởng khu vực của nước này bằng cách cho thấy khả năng đe dọa tuyến đường thủy quan trọng này của Tehran, theo Reuters.
"Trong nỗ lực ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hủy diệt hàng loạt, Mỹ đã trao cho Iran một vũ khí gây rối loạn quy mô lớn", ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, một tổ chức ngăn ngừa xung đột có trụ sở tại Bỉ, bình luận. Ông còn nhận định Tehran hiểu rằng khả năng chi phối thị trường năng lượng thế giới thông qua việc kiểm soát eo biển Hormuz "mạnh mẽ hơn nhiều so với cả vũ khí hạt nhân."
Tổng thống Trump hôm 4.4 tuyên bố Iran chỉ còn 48 giờ để đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz, nếu không sẽ phải đối mặt với "địa ngục"."Hãy nhớ khi tôi cho Iran 10 ngày để thỏa thuận hoặc mở cửa eo biển Hormuz. Thời gian đang cạn dần - chỉ còn 48 giờ nữa trước khi địa ngục giáng xuống họ...", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Đáp lại, tướng Ali Abdollahi Aliabadi thuộc Bộ chỉ huy Trung ương Khatam al-Anbiya ở Tehran nói rằng cảnh báo mới của Tổng thống Trump là "một hành động bất lực, lo lắng, mất cân bằng và ngu ngốc", theo AFP. Ông Aliabadi cảnh báo rằng "cánh cửa địa ngục sẽ mở ra với các người" nếu cơ sở hạ tầng của Iran tiếp tục bị tấn công.
Trước đó vào ngày 3.4, một quan chức Nhà Trắng cho Reuters hay ông Trump "tự tin rằng eo biển sẽ sớm được mở lại" và đã nói rõ rằng Iran sẽ không được phép điều tiết tuyến đường thủy này sau xung đột.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã sử dụng nhiều chiến thuật khác nhau để khiến việc vận chuyển thương mại qua eo biển Hormuz trở nên quá nguy hiểm kể từ khi Tổng thống Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát động cuộc chiến vào ngày 28.2, theo Reuters.
Từ việc tấn công các tàu dân sự và rải thủy lôi đến việc đòi phí qua lại, Iran thực tế đã phong tỏa giao thông qua eo biển Hormuz.
Giới chuyên gia cho rằng một chiến dịch quân sự nhằm mở lại eo biển Hormuz sẽ gây ra nhiều rủi ro tiềm ẩn đáng kể, theo Reuters. Eo biển Hormuz chia cắt Iran và Oman. Eo biển này rộng 33 km ở điểm hẹp nhất, nhưng luồng hàng hải chỉ rộng 3 km theo cả hai hướng, khiến tàu thuyền và binh sĩ dễ trở thành mục tiêu.
Ngay cả khi lực lượng Mỹ chiếm được bờ biển và các đảo phía nam Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran vẫn có thể tấn công họ và duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz bằng máy bay không người lái và tên lửa phóng từ sâu bên trong Iran, theo Reuters dẫn lời một số chuyên gia.
"Chỉ cần một hoặc hai máy bay không người lái là đủ để làm gián đoạn giao thông và ngăn cản tàu thuyền đi qua", ông Vaez bình luận.
Một số chuyên gia còn cho rằng ngay cả sau xung đột, Iran khó có thể từ bỏ khả năng kiểm soát qua eo biển Hormuz vì họ sẽ cần phải tái thiết, và việc thu phí qua lại đối với tàu thuyền thương mại sẽ là một phương tiện để gây quỹ tái thiết.
Trong một podcast của tạp chí Foreign Affairs hôm 2.4, cựu Giám đốc CIA Bill Burns dự đoán rằng Tehran "sẽ tìm cách duy trì đòn bẩy mà họ đã giành lại được bằng cách làm gián đoạn giao thông" qua eo biển Hormuz.
Ông Burns còn cho rằng Iran sẽ tìm cách sử dụng khả năng kiểm soát tuyến đường thủy này để giành được "sự răn đe lâu dài và các đảm bảo an ninh" trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Mỹ và để đạt được "một số lợi ích vật chất trực tiếp" như thu phí qua lại để có tiền cho quá trình phục hồi sau xung đột. "Điều đó tạo ra một cuộc đàm phán thực sự khó khăn ngay bây giờ", ông nhận định.
