Nhiều người cho rằng Gen Z đang khiến môi trường công sở trở nên “độc hại” hơn: dễ nhảy việc, thiếu kiên nhẫn, thích “chữa lành”, ngại áp lực và thiếu trách nhiệm. Nhưng với cá nhân tôi, sau 20 năm đi làm và khoảng 10 năm ở vị trí điều hành dự án cũng như vận hành doanh nghiệp, tôi cho rằng nhận định đó khá chủ quan và chưa phản ánh đúng thực tế.
Tôi thuộc thế hệ 8X. Khoảng 20 năm trước, khi mới bước chân vào thị trường lao động, môi trường công sở cũng đã có sự phân hóa rất rõ về trình độ và thái độ làm việc. Chỉ khác ở chỗ, thời điểm đó nền kinh tế còn phát triển chậm hơn bây giờ, số lượng doanh nghiệp Việt Nam lẫn doanh nghiệp nước ngoài đều ít hơn rất nhiều nên mức độ cạnh tranh khi xin việc cực kỳ cao.
Chính vì cạnh tranh lớn, những người được tuyển dụng thời ấy phần nhiều đều thuộc nhóm nhân sự khá, giỏi. Tôi còn nhớ khi học năm nhất Cao đẳng, mình may mắn được nhận vào làm tại một công ty bán linh kiện máy tính. Nhưng tuổi trẻ lúc đó khiến tôi thiếu kiên nhẫn và chưa đủ chịu khó. Tôi nghỉ việc chỉ sau sáu tháng.
Nhìn lại, tôi nhận ra ở thế hệ nào cũng luôn tồn tại đủ kiểu nhân sự: xuất sắc, giỏi, khá và trung bình. Chỉ là vào thời của chúng tôi, áp lực cạnh tranh lớn đến mức những nhân sự trung bình thường bị đào thải rất nhanh. Vì vậy, nhiều người có cảm giác thế hệ trước “chất lượng đồng đều” hơn.
>> Kiệt sức vì 7 giờ tối vẫn phải ở lại văn phòng ‘chạy deadline’
Nếu lấy bối cảnh 20 năm trước để so với hiện tại sẽ thấy thị trường lao động đã thay đổi rất nhiều. Theo quan sát của tôi, số lượng doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam hiện nay lớn hơn gấp nhiều lần so với khoảng năm 2006. Các công ty FDI, startup và doanh nghiệp mới xuất hiện liên tục, trong khi tốc độ tăng dân số không tương ứng. Điều đó dẫn tới một thực tế: doanh nghiệp ngày càng nhiều nhưng nguồn nhân lực chất lượng cao không tăng đủ nhanh.
Hệ quả là sự cạnh tranh tuyển dụng không còn giống trước. Nếu ngày xưa ứng viên phải cạnh tranh để vào công ty, thì giờ nhiều doanh nghiệp lại phải cạnh tranh để giữ người giỏi.
Tôi còn nhớ khoảng 14 năm trước, để vào được các công ty truyền thông – Marketing hàng đầu Việt Nam hoặc doanh nghiệp nước ngoài là điều rất khó. Những người được tuyển khi đó thường vừa có năng lực vừa có thái độ làm việc tốt. Nhưng hiện nay, nhiều công ty trong số đó gặp khó khăn trong tuyển dụng vì nhân sự giỏi đã dịch chuyển sang những doanh nghiệp FDI hoặc các môi trường có đãi ngộ tốt hơn.
Vì vậy, phòng nhân sự ở nhiều nơi buộc phải tuyển dụng quy mô lớn để “đãi cát tìm vàng”. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ thì càng khó hơn khi nguồn lực hạn chế khiến họ chỉ có thể tiếp cận nhóm nhân sự trung bình.
Trong quá trình làm quản lý, tôi cũng từng gặp không ít nhân sự 8X, 9X có năng lực dưới trung bình chứ không riêng gì Gen Z. Vì thế, theo tôi, vấn đề không nằm ở thế hệ nào “tệ hơn”, mà là cách doanh nghiệp tuyển dụng, đào tạo và quản trị con người.
Bản thân tôi chọn giải pháp tuyển dụng khắt khe hơn và đưa nhân sự mới vào quy trình đào tạo ngay từ tháng thử việc đầu tiên. Tôi tập trung vào hai yếu tố cốt lõi:
Thứ nhất là quy trình làm việc. Nhân sự cần hiểu rõ cách vận hành công việc, đảm bảo đúng deadline và đúng tiêu chuẩn. Mọi tiêu chí đều minh bạch giữa công ty và người lao động. Làm tốt được ghi nhận, làm sai sẽ bị đánh giá cụ thể. Theo tôi, chính quy trình rõ ràng mới giúp hai bên có tiếng nói chung trong tám tiếng làm việc mỗi ngày.
Thứ hai là chuẩn mực đạo đức trong công sở. Đây là điều tôi đặc biệt coi trọng. Một nhân sự có thể chưa giỏi ngay từ đầu, nhưng nếu thiếu trung thực, thiếu trách nhiệm hoặc không tôn trọng đồng nghiệp thì rất khó phát triển lâu dài.
Khi mọi quy định đều minh bạch, nhân sự thường sẽ tự nhận ra họ phù hợp hay không chỉ sau một đến ba tháng thử việc. Qua nhiều năm quản lý, tôi nhận thấy sau khi vượt qua vòng phỏng vấn và bước vào môi trường đào tạo thực tế, Gen X, Gen Y hay Gen Z đều có người làm tốt và người làm chưa tốt như nhau. Không có thế hệ nào hoàn toàn ưu tú, cũng không có thế hệ nào “bỏ đi”.
Điều khó nhất hiện nay không chỉ là tuyển được người phù hợp mà còn là giữ được người giỏi và đào tạo được những người còn thiếu kinh nghiệm. Đó mới là năng lực thật sự của lãnh đạo và quản lý cấp trung. Doanh nghiệp càng nhiều, sự cạnh tranh giữ nhân sự càng lớn. Một môi trường làm việc thiếu quy trình, thiếu minh bạch hoặc thiếu người dẫn dắt tốt thì rất khó giữ chân nhân viên, bất kể họ thuộc thế hệ nào.
Mỗi thế hệ đều có những điểm mạnh và điểm yếu riêng. Nếu quy hết những vấn đề công sở hiện nay cho Gen Z thì có phần cực đoan. Gen nào cũng đều có người tốt, người chưa tốt, người chăm chỉ và người thiếu trách nhiệm. Nhìn rộng ra, lao động Việt Nam vẫn rất thông minh, nhanh nhạy và có khả năng thích nghi cao so với nhiều nước trong khu vực. Điều doanh nghiệp cần không phải là than phiền về thế hệ trẻ, mà là xây dựng được hệ thống tuyển dụng, đào tạo và quản trị đủ tốt để giúp người phù hợp phát huy năng lực của họ.
Quà vặt Việt rất ngon nhưng nhiều trẻ em thích gà rán, khoai tây chiên? theo tôi, đây là lỗi của người lớn.
Từ nhỏ khi học mẫu giáo, tôi đã từ chối cho con ăn món gà rán luôn luôn có mặt trong tất cả những bữa tiệc ở trường. Lúc đó, con tôi vẫn không thích món này.
Những năm đầu tiểu học, vài phụ huynh trong lớp thường chứng tỏ ta đây là mạnh thường quân nên thường xuyên gửi vào bánh ngọt, kẹo, khi tôi phản đối do những món này không tốt cho trẻ em nhưng giáo viên lại đồng ý.
Trong khi năm nào tôi cũng gửi sách truyện đóng góp vào tủ sách của lớp để các em học sinh giờ giải lao đọc giải trí thì từ giáo viên đến phụ huynh trong lớp chẳng ai quan tâm dù các bé rất thích.
Thực tế các học sinh trong lớp đa số đều cao lớp, mập mạp, có chế độ dinh dưỡng đầy đủ đâu có thiếu thốn mà cứ liên tục nạp thêm bánh ngọt, kẹo ngọt và gà rán
Cũng như tác giả Hoàng, tôi cũng gặp rắc rối với gia đình họ hàng vì chính những lần tôi đưa con về chơi, mặc dù biết vợ chồng tôi không cho con ăn gà rán, họ thường xuyên tập cho con tôi ăn bởi vậy chúng tôi đành chọn giải pháp hạn chế đưa con về chơi.
Năm học lớp 4 này, môn khoa học có các bài về dinh dưỡng, trong sách giáo khoa đưa ra ví dụ hình ảnh món gà rán, khoai tây chiên sẽ đưa đến bệnh thừa cân béo phì.
Và bài ôn thi giáo viên gửi cũng có nội dung là thói quen ăn gà rán, khoai tây chiên, uống nước ngọt là chưa lành mạnh, những thực phẩm nhiều dầu mỡ, đường và năng lượng cao có nguy cơ thừa cân, béo phì, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.
Học sinh phải học thuộc lòng lý thuyết này để làm bài thi, tuy nhiên, chính giáo viên dạy môn này lại khen ngợi những phụ huynh đem gà rán, khoai tây chiên vào đãi lớp học bất chấp ngược lại với điều học sinh được biết.
Như vậy, những người giáo viên ở khắp các trường mầm non lớn nhỏ, các trường tiểu học họ cũng kém ý thức khi khuyến khích phụ huynh cho con ăn thức ăn nhanh
Một món ăn khác cũng có mặt khắp các đường phố, các khu vui chơi lớn nhỏ, các lễ hội là cá viên chiên trong khi món này cần hạn chế. Những món ăn của Việt Nam vừa ngon vừa lành mạnh vì kết hợp nhiều thành phần dinh dưỡng đa dạng, nhiều rau thì không phổ biến như cá viên chiên.
"Cơ quan chức năng cần phân tích những ưu và nhược điểm, tác động của hàng cây này với bờ kè và người dân. Vậy sau 7 năm từ khi hoàn thành chưa nghiệm đến bây giờ chất lượng có còn đảm bảo để nghiệm thu không?
Thông thường sẽ nghiệm thu ngay sau khi hoàn thành. Tại sao không đặt vấn đề từ lúc mới hoàn thành? Để tận bây giờ thì có đạt hay không đạt thì lấy lý gì để căn cứ? Rồi ai chịu trách nhiệm về kết quả của bờ kè?".
Độc giả nickname Hamy1401 đặt ba câu hỏi như trên, sau bài viết Hàng đước mọc ngoài thiết kế, kè sông ở Nha Trang không thể bàn giao. Theo đó, hàng đước dài 4-5 km mọc hai bên sông Quán Trường khiến dự án kè tổng đầu tư 590 tỷ đồng nhiều năm chưa thể bàn giao vì không có trong thiết kế ban đầu.
Dự án kè sông Quán Trường được UBND tỉnh Khánh Hòa phê duyệt năm 2003. Sau 6 năm cùng nhiều lần điều chỉnh, công trình khởi công. Đến năm 2019, dự án hoàn thành và chờ nghiệm thu, bàn giao.
Tuy nhiên đến nay công trình vẫn "treo" khâu nghiệm thu do xuất hiện hai dải cây chủ yếu là đước mọc dọc bờ kè, kéo dài 4-5 km ở cả hai bên sông Quán Trường, thuộc phường Nam Nha Trang. Theo người dân, hàng đước cao hơn một mét, mọc tự nhiên khi thực hiện dự án.
Độc giả nickname Tèo em phân tích:
"Thứ nhất, bờ kè dốc từ mặt đường xuống đến chỗ hàng cây mọc khoảng 1,5m, tôi ước lượng theo hình. Chỗ cây mọc là một rìa đất rộng khoảng 2-3 m rồi mới tới dòng chảy. Vậy thì theo đặc điểm của rễ thực vật, nó chỉ đi từ rìa đất cắm xuống bùn chứ chẳng khi nào mọc ngược lên để làm nứt bờ kè.
Thứ hai, rìa đất kia có cây sẽ là vùng đệm chống xói lở cho chân bờ kè. Nếu nó không có trong thiết kế thì nên xem lại lưu lượng dòng chảy và tính toán, ưu tiên giữ nó lại nếu nó không cản trở dòng chảy nhiều. Nếu nó có trong thiết kế thì chắc chắn nó sẽ được dùng để trồng hoa, trang trí.
Cây dại bao giờ cũng giúp bám đất giữ bờ tốt hơn cây trồng, nhất là khi so với các loài hoa ngắn ngày. Vậy thì chỉ cần cắm thêm mốc nạo vét ngay rìa dòng chảy, để cây nào mọc vươn ra ngoài thì tỉa, chỗ nào lở thì bồi.
Chỗ nào cần trồng hoa thì cắt cây dại nhưng không trục gốc mà chỉ đặt chậu hoa đè lên. Dải đất đó sẽ bảo đảm bờ kè không bị hổng chân, hàm ếch".
Đước là loài cây quen thuộc, phát triển nhanh, khi trưởng thành cao hơn 10 m, đường kính thân 30-45 cm. Với hệ rễ cắm sâu, bám chắc, loài cây này thường được trồng ở các tỉnh ven biển và rừng ngập mặn để giữ đất, hạn chế xói lở.
Trước thực trạng trên, UBND tỉnh đã họp với các sở ngành và chuyên gia để xem xét phương án giữ lại hay chặt bỏ số cây này. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, các đơn vị chuyên môn thống nhất rằng hàng đước không phù hợp với hồ sơ thiết kế đã được phê duyệt.
Ngoài yếu tố thiết kế, cây mọc sát công trình còn ảnh hưởng đến kết cấu bờ kè. Hệ rễ lớn làm nứt, bong tróc bề mặt, đồng thời có thể cản dòng chảy và làm chậm khả năng thoát lũ của tuyến kênh. Vì vậy, ngành chuyên môn đề xuất loại bỏ toàn bộ cây trên phần kè.
Phó chủ tịch UBND Khánh Hòa, cho biết tỉnh thống nhất theo đề xuất này. Tuy nhiên, việc chặt bỏ chưa nhận được sự đồng thuận của một số hộ dân dọc hai bên hạ lưu sông. Tỉnh đã giao các đơn vị liên quan tiếp tục ghi nhận ý kiến người dân để tránh phát sinh phản ứng trong quá trình xử lý.
Độc giả nickname thaonguyenbanggia góp ý:
"Bờ kè sông chỗ tôi sau khi đã làm kè kiên cố người ta còn trồng thêm đước bên ngoài, chỗ rìa đá hộc bảo vệ kè, mục đích để bảo vệ kè, chống xói lở rất hiệu quả, đặt biệt khi thuyền đi qua gây sóng đập vào bờ. Cây cũng tạo khoảng xanh, giúp công trình hài hòa hơn với thiên nhiên.
Tuy nhiên, cây này cũng có một vài vấn đề cần khắc phục, nếu giải quyết tốt thì vẫn rất đẹp:
Thứ nhất, lúc cây còn nhỏ thì rất lâu lớn và thường bị rầy trắng rất nhiều, gây mất mỹ quan và ảnh hưởng tới môi trường xung quanh cũng như ảnh hưởng đến dòng chảy.
Thứ hai, cây có tầng bao phủ rất lớn, dễ che khuất tầm nhìn, bị rác vướng vào cây gây mất mỹ quan, cần cắt tỉa gọn gàng các tầng thấp, chỉ giữ lại tầng cao để cây vươn lên khỏi tầm nhìn của người đi đường. Việc này cũng loại bỏ tác động của hàng cây đến dòng chảy của sông.
Nếu như xem đó là cây cần chăm sóc, tôi nghĩ chỉ 5 năm nữa hai bên bờ sông sẽ có một hàng đệm xanh mát, là điểm nhất sinh thái cho công trình.
Khi tôi đi câu cá biển về và tổ chức nướng mọi, không nêm nếm bất cứ thứ gì, mời đứa em qua nhà, trong sân vườn chúng tôi vừa nướng cá vừa ăn. Mùi cá biển tươi trên than hồng bốc lên, đứa em bảo sao ngon quá. Một cảm giác tươi ngon như nghe mùi gió biển đâu đây.
Nhưng khi ăn, đứa em này lại chê nhạt nhẽo. Lẽ ra trước khi nướng phải ướp gia vị và cần làm một bát nước chấm thật đậm đà.
Chuyện này làm tôi thắc mắc rằng phải chăng nhiều người đã bị hỏng khẩu vị vì ngày thường ăn phải những món ăn nêm nếm đậm đà, sử dụng gia vị một cách vô tội vạ?
Các món ăn của gia đình tôi khi nấu chỉ cho thêm một chút muối, ngoài ra không nêm nếm những gia vị nào khác.
Trên thực tế, từ tô phở cho tới nấu ăn bếp nhà, nhiều người nấu ăn cứ phải nêm nếm cho thật đậm đà... Nhưng chính cái thói quen nêm nếm vô tội vạ ấy lại đang âm thầm làm hỏng khẩu vị và cả cách chúng ta cảm nhận món ăn.
Chúng ta vẫn thường nhầm lẫn giữa ngon và đậm. Một món ăn nhiều gia vị chưa chắc đã ngon, nhưng một món ăn giữ được vị tự nhiên thì gần như chắc chắn là dễ ăn.
Con cá tươi nướng chỉ cần chút muối vẫn khiến người ta xuýt xoa. Bát canh rau đơn giản, nếu nguyên liệu đủ tốt, khi húp một thìa nước canh thấy vị khoan khoái, người cũng nhẹ nhõm.
Nhưng trong nhịp sống hiện đại, nhiều người dường như không còn đủ kiên nhẫn để cảm nhận những điều đơn giản ấy. Gia vị trở thành lối tắt cho vị giác. Thiếu một chút mặn thì thêm nước mắm, thêm muối, thiếu ngọt thì cho đường, chưa đã miệng thì thêm bột nêm, mì chính..
Và cứ thế, món ăn dần bị phủ kín bởi các lớp vị nhân tạo, đến mức không còn nhận ra nguyên liệu ban đầu có vị gì.
Đáng nói hơn, việc nêm nếm quá tay không chỉ dừng lại ở thói quen cá nhân, mà còn tạo ra một vòng lặp khẩu vị. Ăn mặn quen thì sẽ thấy nhạt là dở. Ăn nhiều gia vị quen thì món tự nhiên lại bị cho là thiếu hấp dẫn.
Một hệ quả khác ít được nhắc đến là sự lãng phí. Như câu chuyện những chén nước mắm pha đầy ắp, thêm đủ thứ tỏi, ớt, sa tế... nhưng chỉ chấm vài lần rồi bỏ lại. Hay những bát phở bị vắt quá nhiều chanh, chan quá nhiều tương, để rồi chính người ăn cũng không thể ăn hết. Đó không chỉ là lãng phí vật chất, mà còn là sự thiếu tôn trọng công sức của người nấu.
Nấu ăn không phải là cuộc thi xem ai cho nhiều gia vị hơn, mà là cách để tôn trọng nguyên liệu và giữ gìn khẩu vị tự nhiên. Ăn uống cũng không chỉ để no hay đã miệng, mà còn là cách rèn luyện sự tiết chế.
