Theo bác sĩ Trần Đăng Trường, Khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện đa khoa Thủ Đức (TP.HCM), thực chất đột quỵ và đột tử hoàn toàn khác nhau về cơ chế, cách nhận biết và xử trí ban đầu.
Bệnh nhân nam T.T.K (62 tuổi, có bệnh nền tăng huyết áp) đột ngột bị méo miệng, yếu tay phải và nói khó. Khi đến khám tại Bệnh viện đa khoa Thủ Đức, các bác sĩ nhận định đây là trường hợp có nguy cơ đột quỵ điển hình; bệnh nhân sau đó được tiếp tục theo dõi kỹ để đề phòng cơn đột quỵ bất ngờ.
Trường hợp khác là bệnh nhân nam H.V.T (45 tuổi, có thói quen hút thuốc), đang chơi thể thao thì đột ngột ngã quỵ. Bệnh nhân không thở, không còn mạch, khi được đưa đến bệnh viện, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân T. đã ngừng tim do rung thất (liên quan bệnh mạch vành tiềm ẩn) – một tình trạng đột tử tim mạch.
Đột quỵ xảy ra khi mạch máu não bị tắc hoặc vỡ, làm một vùng não bị tổn thương. Theo bác sĩ Đăng Trường, đột quỵ có 2 dạng chính:
Trong khi đó, theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đột tử là tình trạng tử vong tự nhiên xảy ra rất nhanh, thường trong vòng 1 giờ từ khi xuất hiện triệu chứng. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến tim mạch:
“Đột quỵ và đột tử khác nhau ở cơ quan bị ảnh hưởng và cách khởi phát. Đột quỵ liên quan đến não, xảy ra khi mạch máu não bị tắc hoặc vỡ, người bệnh lúc đầu có thể còn ý thức và có cơ hội cứu sống nếu được xử trí sớm. Trong khi đó, đột tử chủ yếu do tim, thường do ngừng tim hoặc rối loạn nhịp nặng, người bệnh thường mất ý thức ngay và khả năng sống còn phụ thuộc vào việc ép tim (CPR) kịp thời”, bác sĩ Đăng Trường cho hay.
Theo bác sĩ Trường, khi thấy 1 người đột ngột ngã quỵ, việc đầu tiên cần làm là kiểm tra thở và mạch.
Nếu không thở, không bắt được mạch, cần nghĩ ngay đến ngừng tim/đột tử. Lúc này phải gọi cấp cứu và ép tim (CPR) ngay lập tức. Nếu người bệnh vẫn còn thở, còn mạch, khả năng cao liên quan đến đột quỵ hoặc nguyên nhân thần kinh.
Để nhận diện nhanh đột quỵ, bác sĩ gợi ý mọi người có thể dựa vào quy tắc FAST của Hiệp hội Đột quỵ Mỹ (ASA):
Chỉ cần một trong các dấu hiệu trên, cũng phải xem như đột quỵ và gọi cấp cứu ngay.
“Với trường hợp nghi đột quỵ, cần ghi nhận giờ khởi phát, đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn, không cho ăn uống và nhanh chóng đưa đến bệnh viện có khả năng can thiệp đột quỵ”, bác sĩ Đăng Trường nhấn mạnh.
Theo bác sĩ Trường, đột quỵ liên quan chặt chẽ nhất với tăng huyết áp. Ngoài ra còn có tiểu đường, rung nhĩ, xơ vữa động mạch và hút thuốc lá. Đây là những yếu tố làm tổn thương mạch máu não theo thời gian.
Trong khi đó, đột tử thường gắn với các bệnh lý tim mạch như bệnh mạch vành, rối loạn nhịp tim, suy tim, bệnh cơ tim. Ở người trẻ, nguyên nhân có thể đến từ các bất thường điện học tim bẩm sinh mà trước đó không có biểu hiện rõ ràng.
Bác sĩ Trường cho biết thêm, đột quỵ thường gặp ở người lớn tuổi, đặc biệt là người bị tăng huyết áp lâu năm. Đột tử có thể xảy ra ở người lớn có bệnh tim, nhưng cũng có thể xuất hiện ở người trẻ do rối loạn nhịp tim bẩm sinh.
Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế Dinh dưỡng - Bệnh viện 19-8 (Bộ Công An), cho biết trứng vịt lộn là món ăn bổ dưỡng, giàu đạm, chất béo, sắt, vitamin. Tuy nhiên, một quả trứng lộn cung cấp 180 calo, tương đương một bát cơm. Lượng cholesterol trong một quả trứng vịt lộn rất cao lên đến khoảng 600mg, gấp khoảng ba lần so với trứng gà.
Do đó, ăn quá nhiều trứng vịt lộn gây hại lên tim mạch. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ, người có nguy cơ tim mạch cần kiểm soát chặt chẽ lượng cholesterol nạp vào. Người cao tuổi có sẵn nền bệnh tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc xơ vữa động mạch ăn quá nhiều trứng vịt lộn có thể làm gia tăng đáng kể gánh nặng chuyển hóa.
Trứng vịt lộn có chứa hàm lượng vitamin A rất cao. Nếu ăn quá nhiều và liên tục, cơ thể không kịp đào thải, có thể dẫn đến tích lũy tại gan, gây độc cho gan khiến bạn cảm thấy mệt mỏi, thậm chí vàng da.
Thói quen ăn trứng vịt lộn kèm muối tiêu đậm vô tình làm tăng lượng natri nạp vào cơ thể. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), dư thừa muối là thủ phạm thầm lặng kích hoạt cơn tăng huyết áp và suy giảm chức năng thận. Trứng vịt lộn có thể gây đầy bụng, khó tiêu do chứa hàm lượng protein và lipid đậm đặc.
Bác sĩ khuyến cáo ba nhóm nên hạn chế ăn nhiều trứng vịt lộn, như trẻ em dưới 5 tuổi, hệ tiêu hóa của trẻ chưa hoàn thiện. Hàm lượng đạm và chất béo quá cao trong trứng vịt lộn sẽ gây sình bụng, rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy. Phụ nữ mang thai ăn trứng không nên ăn kèm quá nhiều rau răm, có thể kích thích co bóp tử cung, không tốt cho thai nhi. Người bệnh gout, người có chỉ số axit uric cao nên hạn chế.
Người lớn khỏe mạnh ăn tối đa 2 quả/tuần. Người cao tuổi, người có bệnh lý nền như tim mạch, tiểu đường tối đa một quả/tuần và nên chia nhỏ để cơ thể hấp thụ từ từ. Thời điểm ăn tốt nhất là vào buổi sáng hoặc buổi trưa, tránh ăn sau 19h tối.
Kết quả nghiên cứu dựa trên dữ liệu sức khỏe và chế độ ăn của hơn 112.000 người trên 15 tuổi tham gia chương trình NutriNet-Santé tại Pháp, theo Đài CNN ngày 21-5.
Theo nhóm nghiên cứu, những người tiêu thụ nhiều thực phẩm chứa các chất bảo quản chống vi khuẩn và nấm mốc có nguy cơ bị tăng huyết áp cao hơn 29% và nguy cơ mắc bệnh tim mạch như đau tim hoặc đột quỵ cao hơn 16%.
Đáng chú ý, ngay cả các chất chống oxy hóa thường được quảng bá là "tự nhiên" như axit citric và axit ascorbic (vitamin C) cũng liên quan đến nguy cơ tăng huyết áp cao hơn 22% ở những người tiêu thụ nhiều.
Các chất này thường được thêm vào thực phẩm chế biến để ngăn đổi màu và kéo dài thời hạn sử dụng.
Bà Mathilde Touvier, tác giả chính của nghiên cứu và là Giám đốc nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu y khoa và sức khỏe quốc gia Pháp, nhấn mạnh rằng phụ gia bổ sung vào thực phẩm công nghiệp không giống với vitamin C tự nhiên trong trái cây.
Theo bà, các hợp chất được sản xuất hoặc xử lý hóa học có thể có tác động khác lên sức khỏe con người.
Nghiên cứu đánh giá tác động của 58 chất bảo quản đối với sức khỏe tim mạch, tập trung xem xét kỹ 17 loại chất bảo quản được ít nhất 10% người tham gia sử dụng thường xuyên.
Nhóm phát hiện 8 chất có liên quan đến nguy cơ cao huyết áp trong vòng một thập niên tiếp theo. Trong đó 3 chất bảo quản chống vi khuẩn đáng chú ý gồm sodium nitrite, potassium sorbate và potassium metabisulphite - thường xuất hiện trong thịt chế biến sẵn, rượu vang, bánh nướng, phô mai, nước xốt và đồ uống lên men.
Sodium nitrite đặc biệt phổ biến trong xúc xích, thịt xông khói, giăm bông và các loại thịt nguội. Đây vốn là nhóm thực phẩm từ lâu đã được liên hệ với nguy cơ tim mạch và ung thư cao hơn.
Ngoài ra nghiên cứu còn phát hiện các chất bảo quản như sodium nitrite, potassium nitrate và potassium metabisulfite từng được liên hệ với nguy cơ ung thư và tiểu đường type 2 trong các nghiên cứu trước đó của cùng nhóm tác giả.
Một số chất làm tăng nguy cơ mắc ung thư lên tới 32% và nguy cơ tiểu đường type 2 tới 49%.
Dù vậy, các chuyên gia lưu ý nghiên cứu này chỉ mang tính quan sát, nên chưa thể khẳng định quan hệ nhân quả trực tiếp.
Ông Gunter Kuhnle, giáo sư khoa học thực phẩm tại Đại học Reading (Anh) và không liên quan đến nghiên cứu, cho rằng chất bảo quản vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn ngộ độc thực phẩm, giảm lãng phí và kéo dài thời gian bảo quản.
Nhóm nghiên cứu khuyến nghị người tiêu dùng nên ưu tiên thực phẩm tươi hoặc chế biến tối thiểu, đồng thời có thể chọn thực phẩm đông lạnh thay vì các sản phẩm chứa nhiều phụ gia bảo quản.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí European Heart Journal.
Nghiên cứu mới vừa được công bố trên tạp chí y khoa JAMA Internal Medicine đã phát hiện ra rằng các tư thế đặt tay phổ biến có thể làm tăng chỉ số huyết áp một cách giả tạo, biến một người đang khỏe mạnh trở thành bệnh nhân huyết áp cao.
Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins (Mỹ) thực hiện, bao gồm 133 người tham gia trong độ tuổi từ 18 đến 80 tuổi.
Những người tham gia trước tiên làm trống bàng quang, đi bộ trong 2 phút, rồi ngồi tựa lưng vào ghế tựa và bàn chân đặt trên sàn.
Các nhà nghiên cứu tiến hành so sánh kết quả đo huyết áp giữa tư thế đúng - cánh tay đặt trên bàn ở ngang mức tim, với 2 cách đặt tay phổ biến thường gặp trong thực tế:
Kết quả cho thấy khi đặt tay trên đùi, huyết áp tâm thu cao hơn trung bình 3.9 mmHg và huyết áp tâm trương cao hơn 4.0 mmHg so với thực tế, theo trang tin khoa học Scitechdaily.
Tệ hơn, khi cánh tay buông thõng bên hông, huyết áp tâm thu cao hơn đến 6.5 mmHg và huyết áp tâm trương cao hơn 4.4 mmHg so với thực tế.
Các nhà nghiên cứu giải thích rằng những thay đổi nhỏ trong kết quả đo huyết áp có thể dẫn đến hậu quả lớn. Khác biệt chỉ vài mmHg có thể "biến" một người khỏe mạnh thành bệnh nhân huyết áp cao phải dùng thuốc.
Tác giả nghiên cứu, chuyên gia Sherry Liu cho biết thường xuyên đo huyết áp với cánh tay không được nâng đỡ tạo ra mức chênh lệch cao hơn 6.5 mmHg, đưa mức huyết áp tâm thu từ 123 lên 130, hoặc 133 lên 140 - mức được coi là tăng huyết áp giai đoạn 2.
Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đặt cánh tay chắc chắn trên bàn ngang mức tim khi đo huyết áp.
Để có kết quả đo huyết áp chính xác, hãy ngồi thẳng trên ghế, chân đặt trên sàn, không bắt chéo chân, và cánh tay đặt trên bàn sao cho vòng quấn đo huyết áp nằm ngang mức tim.
