Buổi chiều tan trường, trong khi bạn bè nán lại trò chuyện, Khải Đan, nhân viên văn phòng ở Tây Ninh, chỉ có một mục tiêu duy nhất là chạy thẳng vào nhà vệ sinh, lột bỏ chiếc áo dài ra, rồi mới chịu về nhà. Đó là nghi thức “bất thành văn” suốt những năm cấp ba, không phải vì nóng, không phải vì bất tiện, mà vì với Đan, “mỗi phút mặc bộ đồng phục nữ là một phút đang sống sai người”.
Khải Đan năm nay 26 tuổi, sinh ra với cơ thể nữ nhưng luôn cảm nhận mang bản dạng giới nam. Hành trình để được nhìn thấy chính mình trong gương mà không cảm thấy xa lạ kéo dài gần một thập kỷ – qua những buổi sáng cố “uốn” bản thân vào khuôn, những mối quan hệ bị cắt đứt “không kèn không trống”, và một cuộc đối thoại với gia đình mà Đan đã phải chuẩn bị tâm lý rất lâu trước khi dám mở miệng.
Tình trạng Đan trải qua có tên chuyên môn là gender dysphoria, tức là sự bất đồng nhất giữa cơ thể sinh học và bản dạng giới. Người trải qua tình trạng này thức dậy mỗi ngày với nhận thức rằng cơ thể vật lý của họ phản bội lại chính bản đồ giới tính được lập trình sẵn trong não bộ.
Hiệp hội Tâm thần học Mỹ định nghĩa nó là “sự đau khổ tâm lý sâu sắc phát sinh từ sự bất đồng nhất giữa giới tính sinh lý và bản dạng giới nội tại. Sự đè nén liên tục này bào mòn sức khỏe tinh thần, buộc người trong cuộc phải tiêu tốn năng lượng khổng lồ chỉ để duy trì các hoạt động sống cơ bản”.
Bức tranh dịch tễ học toàn cầu cho thấy tình trạng này hiện diện ở mọi quốc gia. Theo các nghiên cứu công bố trên Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ, thế giới có khoảng 25 triệu người tự nhận diện là người chuyển giới. Tỷ lệ tự báo cáo về sự khác biệt giới tính chiếm từ 0,5% đến 1,3% dân số nói chung.
Số liệu từ Hiệp hội Tâm thần học Mỹ cũng cho thấy người mắc tình trạng này có nguy cơ cao bị lo âu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ và tự cô lập; tỷ lệ có ý nghĩ tự sát trong nhóm người chuyển giới chưa được hỗ trợ lên tới hơn 40%, cao gấp nhiều lần so với dân số chung.
Đan không biết những con số đó khi còn ở tuổi dậy thì. Điều Đan biết là bản thân luôn thấy sai lệch với những gì các cô gái cùng lứa thích, sai lệch với cái tên khai sinh đầy nữ tính, sai lệch với những đại từ “con này”, “con kia” mà người xung quanh dùng như lẽ hiển nhiên.
“Giải pháp tức thời của tôi lúc đó rất đơn giản: ai gọi sai, cắt liên lạc. Không giải thích, không tranh cãi”, Đan tâm sự.
Đến năm lớp 10, Đan quyết định đấu tranh để được mặc đồng phục nam trong suốt học kỳ 1. Nhà trường chấp nhận. Đó là lần đầu tiên Đan nhận ra rằng thế giới bên ngoài, dù chậm, vẫn có thể dịch chuyển.
Thế nhưng, những tổn thương nhỏ vẫn tích tụ theo từng ngày. Thạc sĩ Tâm lý Lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc Chuyên môn Trung tâm Tham vấn Trị liệu Tâm lý Lumos, gọi đây là “microaggression” – các hành vi, lời nói phủ nhận bản sắc thoạt nhìn có vẻ nhỏ nhặt nhưng lặp lại đủ lâu sẽ gây tổn thương tích lũy.
“Một người có bản dạng giới nam nhưng buộc phải sống như nữ sẽ liên tục rơi vào cảm giác đang đóng vai thay vì được là chính mình”, ông nói. “Về lâu dài, họ dễ rơi vào cô độc, xấu hổ và luôn sống trong cảnh giác vì sợ bị phán xét”.
Với Đan, trạng thái đó kéo dài nhiều năm, bên ngoài vẫn học tập, làm việc bình thường, nhưng bên trong là sự kiệt sức âm ỉ. “Giống như phải mang một chiếc mặt nạ 24/7”. Đan mô tả. “Đó là nguyên nhân lớn khiến mình bị stress”.
Điểm tựa duy nhất trong những năm tháng đó là một lời hứa với chính mình là chỉ cần còn sống thì mọi chuyện đều có thể giải quyết. Câu tự nhủ ấy nghe có vẻ tối giản, nhưng với Đan, nó đủ để giữ bản thân không bước qua ranh giới nguy hiểm.
Bước ngoặt đến khi Đan quyết định nói thật với gia đình và bạn bè thân thiết. Đan đã chuẩn bị cho một kịch bản xấu, từ phán xét, từ chối đến im lặng lạnh. Thay vào đó, họ ôm Đan lại. Sự chấp nhận ấy không chỉ là cảm xúc, nó có cơ sở khoa học. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Pediatrics năm 2019 cho thấy những người chuyển giới trẻ tuổi được ít nhất một thành viên gia đình chấp nhận có tỷ lệ trầm cảm và ý nghĩ tự sát thấp hơn đáng kể so với những người không nhận được sự hỗ trợ đó.
“Bản thân không việc gì phải tiếp tục trốn trong một chiếc vỏ bọc sai lệch nữa”, Đan nói.
Giai đoạn can thiệp y tế, theo Đan, lại là phần dễ nhất của cả hành trình. Khi bắt đầu liệu pháp hormone testosterone qua đường uống và tiêm định kỳ, cơ thể Đan thay đổi theo từng tuần. Giọng nói trầm xuống dần, từng nốt một, “như một nhạc cụ đang được lên dây lại đúng tông”.
Lớp mỡ phân bổ lại, đường nét khuôn mặt góc cạnh hơn, cơ bắp phát triển và lông tóc trên cơ thể dày lên theo đúng kiểu hình nam giới. Chu kỳ kinh nguyệt hoàn toàn chấm dứt, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc đồng bộ hóa lớp vỏ sinh lý với bản dạng giới nam của Đan.
Giờ đây, soi gương và nhìn thấy hình ảnh người đàn ông trước mặt, Đan cảm thấy mãn nguyện. “Hãy tìm cho mình một lý do đủ lớn để bước ra. Chỉ cần lý do đó đủ ý nghĩa với bạn, bạn sẽ có sức để đi đến tận cùng”, Đan bày tỏ.
Theo báo cáo công tác y tế trong tháng 6 do Bộ Y tế vừa công bố, từ ngày 18-5 đến ngày 18-6 trên cả nước ghi nhận gần 9.900 ca mắc bệnh tay chân miệng, trong đó có 1 ca tử vong. Như vậy, từ ngày 14-12-2025 đến nay, cả nước có gần 55.000 trường hợp mắc, 10 ca tử vong.
So với cùng kỳ năm ngoái (28.081 ca mắc), số mắc cao hơn 2 lần, số tử vong tăng 10 trường hợp.
Cùng với đó, dịch sốt xuất huyết vẫn tiếp tục có xu hướng gia tăng so với cùng kỳ năm ngoái. Từ ngày 14-12-2025 đến nay, số mắc cao hơn 1,7 lần (hơn 55.000 ca bệnh so với hơn 32.500 ca), số tử vong tăng 2 trường hợp.
Tương tự, trong khoảng thời gian trên, số ca mắc sốt rét cũng cao hơn 30 trường hợp so với cùng kỳ năm ngoái.
Trong khi đó, số mắc các bệnh khác như viêm não vi rút, COVID-19, dại, sốt phát ban nghi sởi đều có xu hướng giảm.
Trong tháng, nước ta cũng không ghi nhận trường hợp mắc các bệnh như bạch hầu, Chikungunya, cúm A(H5N1), cúm A(H9N2), tả.
Về bệnh viêm gan, từ đầu năm đến nay, cả nước đã ghi nhận 9.510 trường hợp. Trong đó, có 55 ca mắc viêm gan A, 8.504 mắc viêm gan B và 951 ca mắc viêm gan C. Khu vực miền Nam ghi nhận nhiều ca nhất là 5.508 ca (khoảng 58%); đứng thứ 2 là khu vực miền Bắc 3.045 ca (32%); tiếp đến là miền Trung và Tây Nguyên.
Bộ Y tế sẽ tiếp tục theo dõi, giám sát chặt chẽ tình hình các bệnh truyền nhiễm, nhất là sốt xuất huyết, tay chân miệng, COVID-19 và các bệnh truyền nhiễm mới nổi, tái nổi.
Hướng dẫn các địa phương tăng cường giám sát, chủ động phòng, chống dịch bệnh do vi rút Hanta, vi rút Ebola và chuẩn bị các điều kiện đáp ứng công tác phòng, chống dịch tại cửa khẩu.
Bộ Y tế cho hay thời gian tới sẽ tiếp tục xây dựng, hoàn thiện các hướng dẫn chuyên môn về phòng, chống bệnh không lây nhiễm, dinh dưỡng và sức khỏe cộng đồng.
Trong đó tập trung hoàn thiện hướng dẫn khám sàng lọc lồng ghép miễn phí một số bệnh không lây nhiễm phổ biến và rối loạn tâm thần, hướng dẫn phòng, chống đột quỵ, dinh dưỡng trong tình huống khẩn cấp, phòng chống thừa cân, béo phì ở trẻ em và hướng dẫn hoạt động thể lực nhằm nâng cao sức khỏe cộng đồng.
Ban đầu bệnh nhân chỉ thấy mắt cộm nhẹ như có dị vật. Các triệu chứng nhanh chóng nặng dần với cảm giác xốn, đau nhức, chảy nước mắt liên tục, thị lực giảm và vùng mắt sưng phù.
Khi nhập Bệnh viện Mắt VISI, thị lực mắt trái của bệnh nhân chỉ còn 3/10, trong khi mắt phải vẫn 10/10. Khám cho thấy đồng tử mắt trái giãn 7 mm, mống mắt teo, mất sắc tố và có dấu hiệu viêm sau giác mạc. Kết quả chẩn đoán xác định ngòi ong dài khoảng 2 mm đã xuyên giác mạc và cắm sâu vào tiền phòng mắt.
BS.CK2 Trần Bá Kiền, Chủ tịch Hội đồng chuyên môn cấp cao Tập đoàn Y khoa VISI, cho biết đây là trường hợp hiếm và nguy hiểm do dị vật nằm ở vị trí nhạy cảm, dễ gây biến chứng nặng. Bệnh nhân được phẫu thuật khẩn để lấy toàn bộ ngòi ong, đồng thời bảo tồn thể thủy tinh và các cấu trúc quan trọng trong mắt.
Theo bác sĩ, côn trùng bay vào mắt không chỉ gây tổn thương xuyên thấu mà còn tiềm ẩn nguy cơ từ độc tố. Nọc ong có thể gây viêm nội nhãn, tổn thương giác mạc và mống mắt, thậm chí dẫn đến suy giảm thị lực vĩnh viễn nếu không xử trí kịp thời.
Chuyên gia khuyến cáo khi bị ong hoặc côn trùng bay vào mắt, không nên dụi mắt, nặn ép hay tự lấy dị vật tại nhà vì có thể khiến ngòi đâm sâu hơn hoặc làm vỡ túi nọc. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau nhức kéo dài, nhìn mờ, chảy nước mắt nhiều hoặc sưng đỏ, cần đến cơ sở chuyên khoa mắt để được thăm khám sớm.
Bác sĩ Trần Khải Nghi, Trưởng khoa Ngoại chức năng đường ruột thuộc Bệnh viện Nhân dân số 10 Thượng Hải, cho biết nữ bệnh nhân nhập viện trong tình trạng suy dinh dưỡng nặng, chỉ số BMI chạm mức 16,5.
Trước đó, cô gái mắc chứng táo bón kéo dài và luôn chịu áp lực kiểm soát cân nặng nên tìm đến thuốc nhuận tràng Bisacodyl (thường gọi là viên uống màu hồng). Từ một viên mỗi ngày ban đầu, bệnh nhân tăng dần liều lượng lên 2, 5,100, có lúc là 800 viên nhằm kích thích bài tiết.
Lúc ngừng thuốc, cô mất khả năng tự đại tiện, cơ thể phù nề, mệt mỏi. Nồng độ creatinine trong máu vọt lên trên 300mol/L, đe dọa trực tiếp chức năng thận, trong khi hệ điện giải xáo trộn nghiêm trọng do thiếu hụt kali và natri.
Trong quá trình mổ nội soi, êkíp phẫu thuật phát hiện đám rối thần kinh ở đại tràng của bệnh nhân đã thoái hóa, lớp cơ teo tóp và hoàn toàn mất chức năng nhu động. Bác sĩ quyết định loại bỏ đoạn ruột hỏng, giúp cô gái chấm dứt vòng lặp ác tính gồm uống thuốc, đại tiện, táo bón rồi lại tăng liều kéo dài nhiều năm qua.
Hiện tại, bệnh nhân đã xuất viện về nhà để tiếp tục phục hồi chức năng, theo Jiefang Daily. Sau ca phẫu thuật nội soi cắt bỏ đoạn ruột hoại tử và nối đại - trực tràng, sức khỏe cô cải thiện thuận lợi. Các chỉ số chức năng thận dần ổn định, đồng thời hệ tiêu hóa khôi phục hoàn toàn khả năng tự đại tiện.
Khoa Ngoại chức năng đường ruột của Bệnh viện Nhân dân số 10 Thượng Hải ghi nhận tình trạng lạm dụng thuốc nhuận tràng giảm cân đang tăng mạnh. Một năm qua, đơn vị tiếp nhận 10 nữ bệnh nhân có độ tuổi trung bình là 35. Các trường hợp này đều uống trên 50 viên thuốc màu hồng mỗi ngày và nhập viện khi cơ thể gầy mòn, hạ kali máu, suy thận kèm hội chứng lo âu.
Bác sĩ Trần giải thích nhiều người lầm tưởng thuốc nhuận tràng giúp thải độc và tống khứ calo. Thực tế, cơ thể hấp thụ dinh dưỡng chủ yếu ở ruột non, trong khi Bisacodyl chỉ tác dụng lên đại tràng. Thuốc không phân giải mỡ thừa mà chỉ tạo ra hiện tượng giảm cân giả do cơ thể mất nước và điện giải qua đường tiêu chảy. Khi người dùng bù nước và ăn uống trở lại, cân nặng lập tức hồi phục.
Chuyên gia y tế cảnh báo việc lạm dụng biệt dược này liều cao sẽ phá hủy chức năng tim, thận, gây co giật, suy nhược toàn thân và rối loạn tâm sinh lý. Bác sĩ khuyến cáo người dân tuân thủ chế độ ăn uống cân bằng, vận động điều độ để duy trì vóc dáng, đồng thời thăm khám chuyên khoa khi mắc chứng táo bón mạn tính thay vì tự ý dùng thuốc.
