Ông Trump nêu cách xử lý uranium làm giàu cao của Iran

Năm 1776, tác phẩm Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia, của nhà kinh tế học lừng danh Adam Smith (1723 - 1790), được xuất bản. Tác phẩm này còn được gọi là Của cải của các quốc gia hay Quốc phú luận.

Khác với quan điểm chủ nghĩa trọng thương, nhà kinh tế học Adam Smith đặt ra nền móng quan trọng để hoàn thiện chủ nghĩa tư bản tự do. Qua đó, tác phẩm Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia có vai trò quan trọng đối với chủ nghĩa tư bản hiện đại về sau.

Trùng hợp là năm 1776 khi tác phẩm trên được xuất bản cũng là năm nước Mỹ ra đời. Và chưa đầy 200 năm sau, một nước Mỹ non trẻ đã trở thành siêu cường phát triển đỉnh cao của chủ nghĩa tư bản. Từ đó đến nay, siêu cường này đạt ưu thế gần như tuyệt đối cả về kinh tế lẫn quân sự, thậm chí sở hữu sức mạnh hải quân chưa từng có trong lịch sử nhân loại.

Nhưng vào thời điểm kỷ niệm 250 năm độc lập, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tích cực quay lại với chủ nghĩa trọng thương khi tích cực sử dụng các biện pháp thuế quan nhằm vào các nước khác. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đất nước nên tự cung tự cấp và tập trung vào xuất khẩu nhiều hơn là nhập khẩu.

Chủ nghĩa trọng thương cùng chính sách biệt lập, học thuyết Monroe kiểu mới đang khiến nước Mỹ rơi vào hình thức này hay hình thức xung đột khác với hầu hết các quốc gia. Đó là một cuộc chiến Iran mà Mỹ đang rơi vào thế khó và khiến cho kinh tế đối mặt nhiều khó khăn khi vật giá gia tăng. Đó là các căng thẳng thương mại khiến Washington đang bất đồng với nhiều quốc gia, bao gồm phần lớn đồng minh lẫn đối tác. Đó là những căng thẳng không cần thiết khi Tổng thống Trump tuyên bố muốn thâu tóm Greenland, sáp nhập Canada trở thành tiểu bang thứ 51 của Mỹ.

Trong phân tích gửi đến người viết, chuyên gia Willis Sparks, thuộc Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, đánh giá: "Nước Mỹ đã trở nên thất thường, và giới quan sát nước ngoài không chắc nên đặt cược ở đâu". Theo ông, những gì đang diễn ra khiến cho các đồng minh của Mỹ phải phòng ngừa rủi ro. Không những vậy, Tổng thống Trump được cho là đang lạm quyền, phá vỡ nền dân chủ vốn được xem là giá trị đặc trưng của nước Mỹ. Bên cạnh đó, Trung Quốc trỗi dậy đang cạnh tranh quyết liệt với Mỹ cả về kinh tế, công nghệ lẫn quân sự.

Kết quả, trong cuộc thăm dò gần đây của Gallup, 76% người Mỹ được hỏi cho biết họ không hài lòng với "cách mọi thứ đang diễn ra ở Mỹ vào thời điểm này". Cuộc thăm dò của NBC News được công bố vào ngày 14.6 vừa qua cho thấy chỉ có 38% người trả lời cho biết họ tin rằng những năm tốt đẹp nhất của đất nước đang ở phía trước. Và cuộc thăm dò ngày 15.6 của Reuters/Ipsos cho kết quả 64% câu trả lời lo ngại nền dân chủ Mỹ có nguy cơ thất bại.

Tuy nhiên, chuyên gia Sparks cũng chỉ ra rằng trong lịch sử nước Mỹ, Tổng thống Trump chẳng phải là nhà lãnh đạo duy nhất có những chính sách như ông đang theo đuổi.

Như Tổng thống William McKinley (1843 - 1901, tại nhiệm 1897 - 1901) từng sử dụng thuế quan để gây sức ép Canada trở thành tiểu bang thứ 45 của Mỹ khi đó. Tổng thống Theodore Roosevelt (1858 - 1919, tại nhiệm 1901 - 1909) thì tìm cách sáp nhập các đảo xa xôi vào lãnh thổ Mỹ. Tổng thống Woodrow Wilson (1856 - 1924, tại nhiệm 1913 - 1921) và Tổng thống Warren Harding (1865 - 1923, tại nhiệm 1921 - 1923) đều từng tranh cử với khẩu hiệu "Nước Mỹ trên hết" như Tổng thống Trump. Hay cách đây 100 năm, vào năm 1926, Tổng thống Calvin Coolidge (1872 - 1933, tại vị 1923 - 1929) đã đánh dấu sinh nhật lần thứ 150 của Mỹ bằng một trận đấu võ thuật lồng thép trên bãi cỏ Nhà Trắng, tương tự việc Tổng thống Trump vừa qua cũng tổ chức một cuộc đấu võ tại đây nhân dịp kỷ niệm 250 năm nước Mỹ ra đời.

Rồi nhìn lại 50 năm trước, vào năm 1976 khi kỷ niệm 200 năm lập quốc, nước Mỹ đối mặt rất nhiều thách thức vì vừa thua cuộc trong chiến tranh VN sau một thời gian tự hào với chiến thắng trong Thế chiến 2 và tăng cường sức mạnh qua nhiều cuộc chiến khác, không những vậy, khi đó nước Mỹ đang được lãnh đạo bởi Tổng thống Gerald Ford (1913 - 2006, tại vị 1974 - 1977) chưa hề qua bầu cử, sau khi người tiền nhiệm Richard Nixon (1913 - 1994, tại nhiệm 1969 - 1974) phải từ chức vì vụ nghe lén Watergate. Không những vậy, khi đó nước Mỹ đang đối mặt với cuộc Chiến tranh Lạnh đang tăng nhiệt, giá cả nhiên liệu tăng cao do các chính sách từ nguồn cung dầu mỏ ở Trung Đông. Thế nhưng chỉ 15 năm sau, Liên Xô - đối thủ của Mỹ trong cuộc Chiến tranh Lạnh - sụp đổ và Mỹ trở thành siêu cường suy nhất trong thời gian dài.

Đối chiếu với lịch sử, nước Mỹ dịp sinh nhật 250 năm này không hề bất trắc hơn so với 50 năm trước khi kỷ niệm 200 năm ra đời.

Bên cạnh đó, quyền lực của Tổng thống Trump đang có dấu hiệu giảm sút. Bằng chứng là một số nghị sĩ Cộng hòa ở cả Thượng viện lẫn Hạ viện vừa qua đã bỏ phiếu chống lại quyền hạn của ông trong cuộc chiến Iran. Đảng Cộng hòa đối mặt với nhiều thách thức trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới. Và nếu phe Cộng hòa không còn kiểm soát lưỡng viện Quốc hội, thậm chí đảng Dân chủ chiếm ưu thế ở lưỡng viện, thì quyền lực của Tổng thống Trump càng giảm sút trong nửa sau nhiệm kỳ thứ 2 - hay được dân Mỹ gọi là giai đoạn "vịt què" (lame-duck). Theo đó, rủi ro về lạm quyền, nền dân chủ bị đe dọa sẽ giảm đi.

Chính vì thế, nhiều ý kiến vẫn lạc quan về tương lai và nền dân chủ Mỹ. Như trong cuộc nói chuyện trong chương trình Gzero World với TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị sáng lập Eurasia Group, người dẫn chương trình truyền hình - nhà bình luận chính trị William Maher (Mỹ), cho rằng: Người Mỹ vẫn có thể chỉ trích chính phủ, biểu tình trên đường phố, bỏ phiếu chống lại những người cầm quyền và nói lên suy nghĩ của họ mà không sợ hãi.

"Và nhìn chung, đất nước này giàu có hơn, an toàn hơn và hòa nhập hơn so với 50 năm trước - chứ đừng nói đến 250 năm trước", ông Maher nhận xét. Thực tế, đến nay thì Mỹ vẫn là siêu cường đứng đầu thế giới.

Tin Gốc: Thanh Niên

Tổng thống Donald Trump ngày 13/7 tuyên bố Mỹ sẽ là bên bảo vệ cho các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, nhưng sẽ thu phí tương đương 20% giá trị hàng hóa của tàu.

"Từ giờ trở đi, Mỹ sẽ trở thành người bảo vệ eo biển Hormuz", ông viết trên mạng xã hội Truth Social.

Ông Trump đưa ra kế hoạch bất chấp những cảnh báo suốt nhiều tháng qua từ các cố vấn Nhà Trắng rằng ý tưởng này có thể làm tổn hại đến những mục tiêu chiến lược mà Mỹ theo đuổi, đồng thời vô tình hợp thức hóa kế hoạch thu phí tại eo biển của Tehran, vốn bị Washington lâu nay chỉ trích là bất hợp pháp.

Dù vậy, khi chứng kiến cuộc xung đột ngày càng leo thang, ông Trump vẫn quyết định thúc đẩy kế hoạch. "Tiến trình này sẽ bắt đầu ngay lập tức", Tổng thống Mỹ cho hay mà không nêu rõ các bước cụ thể.

Chỉ thị bất ngờ này khiến cả nội bộ chính quyền Mỹ lẫn các nước Trung Đông phải tìm cách giải mã thông điệp của Tổng thống Trump, cũng như chạy đua với thời gian để thuyết phục ông rút lại một đề xuất dường như được đưa ra một cách ngẫu hứng trên mạng xã hội Truth Social.

Dù đã hủy bỏ kế hoạch vào ngày 14/7, sự việc vẫn cho thấy phong cách đối ngoại tùy hứng của Tổng thống Mỹ, ngay cả giữa một cuộc chiến dai dẳng mà chính ông cũng chưa biết phải kết thúc thế nào, theo CNN.

Quyết định bất ngờ

Ngay sau khi ông Trump đưa ra thông báo vào sáng 13/7, các trợ lý tại Nhà Trắng phải tất bật xây dựng phương án hậu cần cho một hệ thống thu phí chưa từng có tiền lệ, với những câu hỏi như ai sẽ trả tiền và thu như thế nào.

Nhiều quan chức và nhà phân tích bên ngoài lúc đầu nghĩ các hãng vận tải biển sẽ chịu phí, nhưng mọi chuyện càng thêm rối rắm khi ông Trump tuyên bố vào cuối ngày rằng các đồng minh của Mỹ ở vùng Vịnh mới là bên phải trả tiền.

Trong khi đó, lãnh đạo các nước đồng minh vùng Vịnh cũng khẩn trương liên lạc qua điện thoại để tìm cách can ngăn ông Trump.

Đến sáng 14/7, hàng loạt lời kêu gọi khẩn thiết từ các quốc gia, như Arab Saudi, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Bahrain và Qatar, đã phát huy tác dụng. Ông Trump thông báo rút lại kế hoạch thu phí ở Hormuz, chỉ 24 giờ sau khi đưa ra đề xuất.

Tổng thống Trump cho biết để thuyết phục ông rút lại kế hoạch, các quốc gia vùng Vịnh đã cam kết sẽ rót thêm những khoản đầu tư mới vào Mỹ. Các nước này trước đó đã cam kết đầu tư hàng nghìn tỷ USD vào Mỹ, song chưa rõ họ sẽ thực sự giải ngân bao nhiêu trong những năm tới.

"Tôi đưa ra ý tưởng đó vào hôm qua và thấy nó rất hay", ông Trump nói ngày 14/7, đề cập đến kế hoạch thu phí qua eo biển Hormuz. "Nhiều người, nhiều quốc gia khác nhau, từ các vị vua cho đến các tiểu vương, cùng tất cả những người mà chúng ta đều biết và quý mến, đã gọi điện cho tôi. Thực lòng, họ đều là những đối tác rất đáng tin cậy. Họ bảo rằng họ muốn thực hiện việc này theo cách khác".

Một quan chức Nhà Trắng cũng ủng hộ phát biểu của ông Trump khi cho rằng trước việc Iran "vi phạm thỏa thuận giữ thông suốt eo biển", Tổng thống "luôn tính đến mọi phương án và ông đã sáng suốt quyết định rằng nước Mỹ cần được bù đắp cho công sức nhiều năm bảo vệ tàu thuyền qua lại Hormuz".

"Cuối cùng, các đồng minh vùng Vịnh của chúng ta đã đề xuất đầu tư vào Mỹ, phương án mà Tổng thống thấy ưng ý hơn", người này nói.

Kể từ khi hủy bỏ lệnh ngừng bắn với Iran hồi tuần trước, Tổng thống Trump khẳng định Mỹ về cơ bản đã thắng và chỉ cần thêm một chiến dịch ném bom dồn dập trong thời gian ngắn nữa là đủ để khuất phục Iran. Trong khi đó, ông vẫn quả quyết rằng eo biển Hormuz vẫn được tự do và thông suốt cho tàu thuyền qua lại.

Song những tuyên bố đó hoàn toàn trái ngược với những gì đang diễn ra thực tế, khi Iran vẫn đủ sức đe dọa bất kỳ tàu thuyền nào có ý định đi qua eo biển. Hậu quả là lượng tàu bè qua lại tuyến đường thủy huyết mạch này đã sụt giảm nghiêm trọng, đẩy giá dầu tăng phi mã lên mức chưa từng thấy kể từ trước khi Mỹ và Iran ký thỏa thuận hòa bình tháng trước.

Trước đây, vào những thời điểm căng thẳng của cuộc xung đột, ông Trump cũng từng đe dọa thu phí qua lại tại eo biển Hormuz. Ông luôn tỏ ra bực bội khi cho rằng Mỹ phải đơn phương bảo vệ một tuyến hàng hải cực kỳ quan trọng, dù nước này không phụ thuộc vào nguồn dầu mỏ từ nơi đây.

Hồi tháng 4, ông từng gợi ý Mỹ nên thu phí vì "chúng ta là bên giành thắng lợi" trong cuộc chiến, nhưng sau đó lại đưa ra ý tưởng lập "liên doanh" với Iran để kiểm soát eo biển. Gần đây hơn, ông đe dọa sẽ áp phí qua lại nếu Iran không chịu ký một thỏa thuận hòa bình lâu dài và coi đây là khoản "bù đắp" cho các chi phí chiến tranh.

Thế nhưng, những ý tưởng đó liên tục bị những cố vấn của ông Trump phản đối, theo các nguồn thạo tin. Họ nhấn mạnh rằng các lệnh hạn chế mới sẽ chỉ càng đẩy giá xăng dầu lên cao, làm tăng thêm áp lực chính trị lên đảng Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, nơi chi phí sinh hoạt là vấn đề được cử tri Mỹ quan tâm nhất.

Mặt khác, các cố vấn cũng cảnh báo rằng điều đáng lo ngại hơn nằm ở việc kế hoạch này sẽ đi ngược lại nguyên tắc mà chính quyền Trump từng đưa ra là phản đối hành vi Iran thu phí với tuyến đường thủy qua Hormuz.

"Không quốc gia nào được phép thu thuế hay lệ phí trên tuyến đường thủy quốc tế. Đó là luật pháp quốc tế hiện hành", Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu hồi cuối tháng 6, nhắc tới eo biển Hormuz. "Đó là quy định chung tại các tuyến đường thủy trên khắp thế giới và chúng tôi kỳ vọng điều đó cũng sẽ được duy trì tại đây".

Đúng như những lo ngại từ các cố vấn Nhà Trắng, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã nhanh chóng chớp thời cơ, xoáy vào phát biểu của ông Trump khi tuyên bố rằng "Tổng thống Mỹ hoàn toàn đúng. Bất kỳ bên nào bảo đảm an toàn cho tàu thuyền thương mại qua lại eo biển Hormuz đều xứng đáng được trả công cho dịch vụ này".

"Tất nhiên 20% là quá nhiều. Chúng tôi sẽ cư xử công bằng hơn", ông nói.

Tiến thoái lưỡng nan

Theo bình luận viên Anthony Zurcher và Kayla Epstein từ BBC, việc Tổng thống Trump rút lại kế hoạch áp phí qua Hormuz chỉ sau 24 giờ là minh chứng mới nhất cho thấy ông dường như không có hướng đi rõ ràng trong cuộc khủng hoảng với Iran.

Giờ đây, cả ông Trump lẫn phía Iran đều rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan quen thuộc. Phía Iran tiếp tục hứng chịu các cuộc tấn công quân sự từ Mỹ trên khắp lãnh thổ. Với lệnh phong tỏa cảng biển Mỹ vừa tái áp đặt, nguồn thu từ dầu mỏ, huyết mạch kinh tế của chính quyền Iran, lại một lần nữa bị cắt đứt.

Trong khi đó, ông Trump một lần nữa phải đối mặt với việc lựa chọn giữa leo thang căng thẳng, điều sẽ đi kèm với những tổn thất về kinh tế và chính trị trong nước, hoặc chấp nhận một giải pháp hòa hoãn nào đó với giới lãnh đạo đang nắm quyền ở Iran.

"Chúng ta đã quay trở lại điểm xuất phát, nơi câu hỏi đặt ra là ai sẽ kiên trì hơn? Iran, những người sẽ không thể xuất khẩu dầu mỏ, hay Mỹ và các quốc gia khác đang sử dụng dầu từ vùng Vịnh", Elliot Abrams, chuyên gia nghiên cứu cấp cao về Trung Đông thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, trụ sở tại New York, nhận định.

Lệnh phong tỏa cảng biển mà ông Trump áp đặt từng góp phần gây sức ép buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán, đồng thời tạo tiền đề cho bản ghi nhớ hồi tháng 6. Nhưng giờ đây, theo Rosemary Kelanid, giám đốc chương trình Trung Đông thuộc Tổ chức Định hướng Quốc phòng, trụ sở ở Washington, vị thế thương lượng của Tổng thống Mỹ trước Iran có thể đã bị suy giảm.

"Ông ấy đã thử những cách có thể dễ dàng thực hiện và có tính răn đe", bà nói. "Ông ấy có thể tấn công các mục tiêu quân sự hay các quan chức chính quyền Iran. Ông ấy từng làm thế trước đây và điều đó vẫn không khiến Iran đầu hàng".

Tin Gốc: Vnexpress

Trong tuyên bố được đưa ra hôm nay 28/5, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã đưa ra “lời cảnh báo nghiêm khắc” đối với đối thủ sau khi lực lượng Mỹ tiến hành các cuộc tấn công vào thành phố cảng Bandar Abbas ở miền nam Iran.

Theo IRGC, sau cuộc tấn công quân sự của Mỹ vào khu vực ngoại ô sân bay Bandar Abbas, IRGC đã tiến hành các cuộc tấn công mới nhắm vào căn cứ không quân của Mỹ, nơi được sử dụng làm điểm xuất phát cho cuộc tấn công của Mỹ, vào rạng sáng nay.

“Phản ứng này là một lời cảnh báo nghiêm khắc đối với đối thủ rằng họ nên biết hành động gây hấn chắc chắn sẽ bị đáp trả”, IRGC nhấn mạnh.

Lực lượng quân sự tinh nhuệ của Iran cũng cảnh báo đòn đáp trả “quyết đoán hơn” nếu Mỹ lặp lại bất kỳ hành động gây hấn nào.

IRGC cho biết đối thủ phải chịu trách nhiệm về hậu quả của các hành động gây hấn nhằm vào Iran. Ali Bagheri Kiani, Thứ trưởng Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, nói với Sputnik.

Thành phố Bandar Abbas ở miền nam Iran, nơi đặt căn cứ hải quân và không quân trọng yếu của Iran, có vị trí chiến lược dọc theo eo biển Hormuz.

Tuyên bố của IRGC được đưa ra sau khi Hải quân IRGC đã buộc một tàu chở dầu của Mỹ phải quay đầu khi tìm cách đi qua eo biển Hormuz.

Phía Iran cáo buộc tàu chở dầu của Mỹ đang cố gắng vượt qua eo biển một cách bất hợp pháp sau khi tắt hệ thống định vị, bất chấp các lệnh cấm của Iran.

"Sau phản ứng nhanh chóng và quyết đoán của Hải quân IRGC, bao gồm cả việc bắn cảnh cáo vào tàu, tàu chở dầu đã buộc phải dừng lại và rút lui", hãng tin Tasnim của Iran đưa tin.

Trong cuộc trao đổi với hãng tin Sputnik, Thứ trưởng Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Bagheri Kiani tuyên bố Iran yêu cầu Mỹ rút quân hoàn toàn khỏi Trung Đông.

"Mỹ và Israel phải rời khỏi khu vực (vịnh Ba Tư) để tạo nền tảng thực sự cho việc hợp tác với các quốc gia trong khu vực. Điều này sẽ cho phép khu vực phát triển thịnh vượng, cũng như mang lại sự ổn định và hòa bình”, ông Kiani nhấn mạnh.

Quan chức Iran nói thêm rằng vấn đề then chốt của bản ghi nhớ về thỏa thuận đang được Iran và Mỹ thảo luận là chấm dứt xung đột, và sau khi xung đột được giải quyết, Tehran sẵn sàng thảo luận về các vấn đề khác.

Mỹ gần đây liên tiếp tiến hành các cuộc tấn công vào các mục tiêu ở Iran bất chấp lệnh ngừng bắn đang được thực thi. Quan chức Mỹ khẳng định “những hành động này được cân nhắc kỹ lưỡng, hoàn toàn mang tính phòng thủ và nhằm mục đích duy trì lệnh ngừng bắn”.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 25/5 xác nhận, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc "tấn công tự vệ" nhắm vào các trận địa phóng tên lửa và tàu thuyền của Iran đang tìm cách rải thủy lôi xung quanh khu vực eo biển Hormuz.

Truyền thông Mỹ hôm nay dẫn lời quan chức Mỹ cho biết, quân đội Mỹ đã bắn hạ 4 máy bay không người lái phóng từ Iran, đồng thời tiến hành một cuộc tấn công vào trung tâm điều khiển máy bay không người lái ở thành phố cảng Bandar Abbas phía nam Iran.

Iran về cơ bản đã phong tỏa eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy quan trọng đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu, trong khi Mỹ đáp trả bằng cách phong tỏa các cảng của Iran.

Vấn đề về cơ chế kiểm soát eo biển Hormuz đến nay tiếp tục là điểm nghẽn chính đối với các cuộc hòa đàm vốn đang bế tắc của Mỹ và Iran.

Tin Gốc: Dân Trí