Nắng nóng gay gắt kéo dài khiến cơ thể dễ mất nước, tăng tiết mồ hôi và khiến làn da trở nên nhạy cảm hơn. Trong những ngày oi bức của mùa hè này, nhiều người thường gặp phải tình trạng da khô ráp, đổ dầu, xỉn màu, dễ nổi mụn hoặc kém tươi tắn.
BS.CK1 Nguyễn Trần Như Thủy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM – Cơ sở 3, cho biết trong những ngày nắng nóng, bên cạnh việc chống nắng, làm sạch da đúng cách, dưỡng ẩm phù hợp và ngủ đủ giấc, chế độ ăn hằng ngày cũng góp phần quan trọng giúp chăm sóc làn da từ bên trong. Trong đó, rau củ là nhóm thực phẩm nên được bổ sung đều đặn vào thực đơn, bởi chúng cung cấp lượng nước dồi dào, chất xơ, vitamin, khoáng chất cùng các hợp chất thực vật có lợi cho sức khỏe.
Theo y học cổ truyền, một số loại rau củ có tính mát, thường được ưu tiên sử dụng trong bữa ăn mùa hè để hỗ trợ thanh nhiệt, mang lại cảm giác dễ chịu cho cơ thể. Khi được sử dụng hợp lý, rau củ không chỉ giúp bữa cơm ngày hè thêm thanh nhẹ, đa dạng mà còn góp phần nuôi dưỡng một làn da khỏe mạnh.
Dưới đây là những loại rau củ quen thuộc bạn có thể đưa vào thực đơn trong những ngày nắng nóng:
Bí đao
Bí đao là loại quả vô cùng quen thuộc trong mâm cơm của người Việt, đặc biệt là các món canh giải nhiệt mùa nóng. Theo y học cổ truyền, bí đao có tính mát, vị thanh, rất phù hợp với những bữa ăn cần sự thanh đạm, dễ tiêu hóa.
Về mặt dinh dưỡng, loại quả này chứa hàm lượng nước rất cao, hỗ trợ cơ thể duy trì đủ nước trong thời tiết oi bức. Đối với những ai muốn chăm sóc da thông qua chế độ ăn uống lành mạnh, bí đao là một lựa chọn lý tưởng vì vừa dễ mua, vừa dễ chế biến.
Cách dùng: Nấu canh bí đao với thịt nạc, tôm, xương hoặc uống nước bí đao đã được nấu chín.
Lưu ý: Không nên uống nước ép bí đao sống thường xuyên. Đặc biệt, những người có hệ tiêu hóa yếu cần tránh dùng vì dễ gây lạnh bụng hoặc tiêu chảy.
Giá đậu xanh
Giá đậu xanh là thực phẩm giàu nước, chất xơ và chứa nhiều loại vitamin. Đây là nguyên liệu rất dễ chế biến, giúp thực đơn ngày nóng thêm phần phong phú. Đông y ghi nhận giá đậu xanh có tính mát, thường dùng trong các món ăn hỗ trợ thanh nhiệt. Khi kết hợp vào một chế độ ăn uống cân bằng, loại thực phẩm này giúp bổ sung chất xơ, hỗ trợ hệ tiêu hóa và cung cấp nguồn rau tươi cho cơ thể.
Lưu ý: Nên chọn nguồn giá sạch, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có sức đề kháng yếu hoặc đang mắc các bệnh lý mạn tính nên ưu tiên ăn giá đã được nấu chín.
Củ cải trắng
Củ cải trắng có vị thanh, dễ chế biến, thường xuất hiện trong các món canh, hầm hoặc kho. Theo y học cổ truyền, loại củ này có tính mát, giúp hỗ trợ tiêu hóa và mang lại cảm giác nhẹ nhàng cho cơ thể sau khi ăn.
Củ cải trắng sở hữu lượng nước, chất xơ và vitamin C dồi dào. Đây là những thành phần thiết yếu trong chế độ ăn lành mạnh, góp phần nâng cao sức khỏe tổng thể và làn da. Tuy nhiên, người dùng không nên lầm tưởng rằng ăn củ cải trắng có thể làm trắng da, trị nám hay thay thế được các biện pháp chăm sóc da chuyên sâu.
Cách dùng: Nấu canh, hầm với thịt nạc, xương, tôm, kho với thịt bò… hoặc dùng một lượng vừa phải cho các món xào.
Lưu ý: Những người có hệ tiêu hóa yếu, dễ lạnh bụng hoặc đang bị rối loạn tiêu hóa không nên ăn thường xuyên. Phụ nữ mang thai có thể dùng trong bữa ăn thông thường, nhưng tuyệt đối không lạm dụng nước ép hoặc ăn quá nhiều trong thời gian dài.
Khoai tây
Khoai tây là nguồn cung cấp tinh bột, chất xơ, kali và vitamin C dồi dào. Khi được chế biến bằng phương pháp hấp, luộc hoặc nấu canh, khoai tây trở thành một phần của chế độ ăn cân bằng, giúp bổ sung năng lượng và dưỡng chất thiết yếu.
Cần lưu ý, trong việc chăm sóc da mùa nóng, khoai tây hoàn toàn không thể thay thế kem chống nắng, các biện pháp che chắn hay kem dưỡng ẩm. Dù vậy, khi được sử dụng hợp lý, khoai tây vẫn góp phần hỗ trợ sức khỏe nền tảng của cơ thể.
Cách dùng: Hấp, luộc, nấu súp, nấu canh hoặc hầm chung với các loại rau củ khác.
Lưu ý: Tuyệt đối không dùng khoai tây đã mọc mầm, khoai có vỏ chuyển sang màu xanh hoặc có vị đắng vì chúng chứa độc tố gây hại. Ngoài ra, nên hạn chế khoai tây chiên, khoai tây lắc nhiều gia vị hay các món nhiều dầu mỡ vì không tốt cho làn da và cân nặng.
Đậu Hà Lan
Đậu Hà Lan là loại thực phẩm rất giàu chất xơ, đạm thực vật, các vitamin và khoáng chất. Loại đậu này dễ dàng kết hợp trong nhiều món ăn như súp, cháo, salad, cơm hay các món hầm.
Trong thực đơn ngày hè, đậu Hà Lan không chỉ làm phong phú bữa ăn mà còn cung cấp chất xơ và các dưỡng chất cần thiết. Khi được kết hợp cùng nhiều loại rau củ khác, loại thực phẩm này sẽ góp phần nâng cao sức khỏe tổng thể, từ đó nuôi dưỡng làn da khỏe mạnh từ bên trong.
Cách dùng: Nấu súp, cháo, salad, làm cơm chiên ít dầu hoặc hầm cùng thịt, tôm, rau củ.
Lưu ý: Không nên ăn quá nhiều đậu Hà Lan trong một bữa vì có thể gây đầy bụng, khó tiêu ở một số người. Riêng người mắc bệnh gout hoặc đối tượng cần kiểm soát nghiêm ngặt lượng đạm dung nạp nên tham khảo ý kiến từ chuyên gia dinh dưỡng để có chế độ dùng phù hợp.
Anh Hà Mạnh Tuấn, 36 tuổi, ở Đống Đa (Hà Nội) vốn là hình mẫu của việc chăm sóc sức khỏe chủ động. Ở tuổi sung sức, anh ăn uống khoa học, tập HIIT, Tabata, thiền, khí công và từng chinh phục cột mốc 42 km marathon. Hai năm trước, sau những cơn khó thở tăng dần, anh đi khám và nhận chẩn đoán bị Lympho Hodgkin giai đoạn 4 với khối u dài 16 cm.
Lympho Hodgkin là một trong những bệnh ung thư đặc trưng bởi sự tăng sinh tế bào ác tính xảy ra trong một hoặc nhiều hạch bạch huyết. Điển hình là u xuất hiện ở một hạch bạch huyết rồi sau đó lan dần theo thứ tự đến các hạch khác, lách, gan và tủy xương. Bệnh có thể điều trị khỏi nếu được phát hiện sớm và người bệnh đáp ứng tốt với các phương pháp chữa bệnh như hóa trị, xạ trị.
"Tôi sốc nhưng chỉ trong 4-5 giây, rồi bình tĩnh lại ngay", Tuấn nhớ lại. Anh tin rằng tinh thần chiếm 80% thành công nên chọn cách lạc quan. Tuy nhiên, khi bước vào hóa trị tại Bệnh viện K - Cơ sở Tân Triều, những tác dụng phụ như buồn nôn, tê bì, teo cơ, thối móng đã quật ngã "chiến binh" từng chống đẩy 300 cái mỗi ngày. Có lúc, Tuấn suy sụp, thu mình cô độc và sợ bị lãng quên.
Cùng cảnh ngộ, chị Thùy Linh, 34 tuổi, cũng ở Đống Đa, nhận tin mắc ung thư biểu mô nhú tuyến giáp di căn hạch vào ba năm trước, đúng ngày con trai tròn một tuổi. Đây là loại u ác tính phổ biến nhất của tuyến giáp, chiếm khoảng 80% trong tổng số các khối u ác tính của tuyến giáp.
Là người ăn xanh, tập luyện đều đặn, Linh không thể tin ung thư lại gõ cửa vì cho rằng đây là "bệnh người già". Chị nhớ lại những ngày lang thang đi dưới mưa, "vỡ vụn khi nghĩ đến cảnh không thể đồng hành cùng con, đồng thời lo sợ bản thân trở thành gánh nặng tài chính cho bố mẹ già".
Ung thư, căn bệnh vốn được mặc định cho người lớn tuổi, đang ngày càng xuất hiện ở những người trẻ. Các bệnh viện đang ghi nhận sự gia tăng đáng báo động các ca ung thư vú, dạ dày, đại tràng ở độ tuổi thanh niên, thậm chí là sinh viên, học sinh.
TS.BS Lê Tuấn Anh, Giám đốc Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết ung thư phổi tại các nước Âu Mỹ bệnh thường gặp ở nhóm 65-70 tuổi, còn nghiên cứu mới đây ở Việt Nam, con số này thấp hơn khoảng 10 năm. Những yếu tố nguy cơ hàng đầu gồm hút thuốc lá, hít khói thuốc thụ động, ô nhiễm không khí, tiền sử gia đình và tiếp xúc lâu dài với môi trường độc hại.
Tại Hội thảo hàng năm phòng chống ung thư TP HCM cuối năm 2023, các chuyên gia nhìn nhận khuynh hướng một số bệnh nhân ung thư như vú, đại tràng có độ tuổi trẻ hơn và một số loại ung thư có tỷ lệ mắc tăng như giáp, dạ dày, tiền liệt tuyến.
Trên toàn cầu, một nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ Oncology chỉ ra kể từ năm 1990, tỷ lệ mắc ung thư khởi phát sớm (chẩn đoán ở người dưới 50 tuổi) tăng gần 80% và dự kiến sẽ tăng thêm 31% vào năm 2030.
Các chuyên gia chỉ ra một mạng lưới phức tạp các yếu tố, từ di truyền, môi trường sống ô nhiễm, đến các lỗi ADN tự phát là nguyên nhân gây nên tình trạng ung thư trẻ hóa.
Tuy nhiên, PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, nhấn mạnh cơ chế phát triển ung thư ở mỗi người là khác nhau. Điều này giải thích vì sao có người hút thuốc không bị bệnh, trong khi người có lối sống lành mạnh vẫn có thể mắc ung thư. Ngay cả khi tự nấu ăn, việc kiểm soát hoàn toàn nguồn gốc thực phẩm hay các thói quen xấu như tích trữ đồ ăn sai cách cũng là một thách thức.
Theo bà Phương, con số người trẻ mắc ung thư tăng một phần đến từ sự phát triển của y học hiện đại và nhận thức của người dân về khám sức khỏe định kỳ được nâng cao, đặc biệt ở nhóm có tiền sử gia đình ung thư. Công nghệ nội soi và các phương pháp tầm soát không xâm lấn giúp phát hiện tổn thương tốt hơn, sớm hơn; các xét nghiệm như tìm hồng cầu ẩn trong phân giúp sàng lọc nhóm nguy cơ cao.
Nhận chẩn đoán ung thư là một cú sốc làm đảo lộn cuộc sống, nhưng với người trẻ, tác động tâm lý còn nặng nề hơn. Các chuyên gia cho biết họ thường không có sự chuẩn bị vì luôn nghĩ "ung thư là chuyện của người già". Việc học hành, sự nghiệp bị gián đoạn, gánh nặng tài chính đè lên gia đình, cùng với những thay đổi về ngoại hình do hóa trị, tất cả tạo nên một cuộc khủng hoảng toàn diện, gây ra cảm giác tội lỗi và tự ti sâu sắc.
Tuy nhiên, các bác sĩ khẳng định một số loại ung thư, tỷ lệ khỏi bệnh trên 5 năm vượt 90% nếu phát hiện ở giai đoạn sớm và điều trị kịp thời, như ung thư vú, tuyến giáp, tiền liệt tuyến, đại tràng... Nhiều bệnh nhân chữa trị ổn định 10 năm, 20 năm, 30 năm. Do đó, việc tầm soát sức khỏe định kỳ, ngay cả khi cơ thể không có triệu chứng bất thường đóng vai trò rất quan trọng.
Bên cạnh đó, người trẻ vẫn cần ăn uống lành mạnh, tránh "độc tố" hàng ngày bằng cách hạn chế đồ chiên rán, nướng khét, thịt chế biến sẵn; giảm đường, nước ngọt, rượu bia; uống đủ nước, tăng cường rau xanh. Tập thể dục đều đặn, ngủ đủ và đặc biệt là giảm stress bằng cách tránh thức khuya, làm việc quá sức, tắt các thiết bị trước khi ngủ. Để dù có không may mắc ung thư, cơ thể vẫn đủ sức chiến đấu với bệnh.
Sau 7 tháng kiên trì, Mạnh Tuấn đã nhận kết quả kỳ tích: khối u biến mất, chỉ còn lại khối xơ không còn tế bào ác tính. Anh chính thức đạt trạng thái "lui bệnh hoàn toàn" và trở lại cuộc sống để truyền cảm hứng cho cộng đồng. Chị Linh cũng được tiếp thêm hy vọng khi biết rằng phát hiện sớm giúp việc điều trị đạt hiệu quả cao, thậm chí có thể khỏi hoàn toàn.
Các bệnh nhân được đưa tới Trung tâm Y tế Kỳ Sơn (trước đây thuộc huyện Kỳ Sơn) cấp cứu trưa 3/4 trong tình trạng nôn nhiều, mê man, rối loạn hành vi, khó thở, tức ngực. Bác sĩ xác định họ có dấu hiệu ngộ độc thực phẩm, ghi nhận mạch nhanh 110-130 lần/phút, nhịp thở 24-26 lần/phút. Có người xuất hiện tình trạng tê cứng đầu lưỡi, tiểu tiện không tự chủ.
Sáng cùng ngày, ba người chế biến loại rau lạ hái từ rừng về, sau khi ăn khoảng 2-3 giờ thì xuất hiện các triệu chứng trên. Hiện chưa rõ loại rau họ hái ăn là rau gì.
Bác sĩ truyền dịch, điều trị theo phác đồ ngộ độc. Hiện ba bệnh nhân đã qua nguy kịch, đang được theo dõi.
Theo bác sĩ, nhiều loại cây rừng có hình dạng giống rau ăn được nhưng chứa độc tố mạnh, người dân nếu không nhận diện chính xác rất dễ nhầm lẫn khi hái và sử dụng. Một số loài có thể gây rối loạn thần kinh, suy hô hấp, trụy tim mạch, triệu chứng xuất hiện nhanh và diễn biến nặng nếu không được cấp cứu kịp thời.
Trung tâm Y tế Kỳ Sơn khuyến cáo người dân không tự ý hái, ăn rau rừng lạ khi chưa xác định rõ, chỉ sử dụng thực phẩm có nguồn gốc. Khi có dấu hiệu như nôn, chóng mặt, khó thở, rối loạn ý thức cần đưa ngay đến cơ sở y tế, không tự xử trí tại nhà.
Song, không phải cách chế biến nào cũng giữ trọn giá trị dinh dưỡng vốn có. Thực tế cho thấy cùng một loại thực phẩm nhưng nếu nấu sai cách, dưỡng chất có thể giảm đi đáng kể. Điều này đặc biệt đúng với bông cải xanh, khi một số hợp chất có lợi dễ bị phá hủy dưới tác động của nhiệt độ cao hoặc thời gian nấu kéo dài, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Bà Stephani Johnson, chuyên gia dinh dưỡng tại Mỹ, cho biết việc nấu bông cải xanh quá lâu làm suy giảm các dưỡng chất trong bông cải xanh, trong đó có sulforaphane.
Theo đó, quá trình nấu chín bông cải xanh có thể ức chế enzyme myrosinase. Đây là enzyme cần thiết để tạo ra sulforaphane. Khi nấu ở nhiệt độ cao hoặc trong thời gian dài, lượng sulforaphane giảm đáng kể.
Một nghiên cứu đăng trên Journal of Agricultural and Food Chemistry cũng cho thấy việc cắt nhỏ trước và xào sơ có thể giúp giữ lại nhiều sulforaphane, một chất chống oxy hóa quan trọng.
Xào sơ bông cải xanh giúp duy trì hoạt động của enzyme. Nhờ đó, lượng sulforaphane trong món ăn cao hơn.
Ngoài ra, việc cắt bông cải xanh thành miếng nhỏ khoảng 90 phút trước khi xào giúp đạt hiệu quả tốt nhất.
Việc cắt nhỏ bông cải xanh giúp kích hoạt enzyme myrosinase, từ đó chuyển hóa hợp chất glucoraphanin thành sulforaphane trước khi nhiệt độ cao làm enzyme này mất hoạt tính.
Sulforaphane là hợp chất tự nhiên có trong các loại rau như bông cải xanh, súp lơ và cải xoăn. Chất này có tác dụng chống oxy hóa và kháng viêm.
Bà Johnson cho biết sulforaphane giúp cơ thể sản sinh enzyme chống oxy hóa. Các enzyme này trung hòa gốc tự do và bảo vệ tế bào khỏi tổn thương. Chất này còn hỗ trợ phòng ngừa ung thư bằng cách ức chế sự phát triển của tế bào bất thường, giảm viêm và giảm stress oxy hóa.
Sulforaphane cũng hỗ trợ gan giải độc, giúp ổn định huyết áp, từ đó bảo vệ hệ tim mạch.
Bông cải xanh cung cấp nhiều vitamin và khoáng chất như vitamin C, K, A, kali, magiê, canxi và sắt.
Thực phẩm này giàu chất xơ, hỗ trợ tiêu hóa và chứa nhiều chất chống oxy hóa như sulforaphane, lutein và zeaxanthin.
Theo bà Johnson, bông cải xanh luôn là thực phẩm ít calo và giàu chất xơ, phù hợp cho chế độ ăn lành mạnh.
Việc thay đổi cách chế biến giúp tăng thêm lợi ích dinh dưỡng, nhưng không cần quá khắt khe. Ăn bông cải xanh dưới bất kỳ hình thức nào vẫn tốt cho sức khỏe. Cách ăn sống hoặc nấu sơ thường giúp giữ lại nhiều dưỡng chất hơn.
