Nắng nóng gay gắt kéo dài khiến cơ thể dễ mất nước, tăng tiết mồ hôi và khiến làn da trở nên nhạy cảm hơn. Trong những ngày oi bức của mùa hè này, nhiều người thường gặp phải tình trạng da khô ráp, đổ dầu, xỉn màu, dễ nổi mụn hoặc kém tươi tắn.
BS.CK1 Nguyễn Trần Như Thủy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM – Cơ sở 3, cho biết trong những ngày nắng nóng, bên cạnh việc chống nắng, làm sạch da đúng cách, dưỡng ẩm phù hợp và ngủ đủ giấc, chế độ ăn hằng ngày cũng góp phần quan trọng giúp chăm sóc làn da từ bên trong. Trong đó, rau củ là nhóm thực phẩm nên được bổ sung đều đặn vào thực đơn, bởi chúng cung cấp lượng nước dồi dào, chất xơ, vitamin, khoáng chất cùng các hợp chất thực vật có lợi cho sức khỏe.
Theo y học cổ truyền, một số loại rau củ có tính mát, thường được ưu tiên sử dụng trong bữa ăn mùa hè để hỗ trợ thanh nhiệt, mang lại cảm giác dễ chịu cho cơ thể. Khi được sử dụng hợp lý, rau củ không chỉ giúp bữa cơm ngày hè thêm thanh nhẹ, đa dạng mà còn góp phần nuôi dưỡng một làn da khỏe mạnh.
Dưới đây là những loại rau củ quen thuộc bạn có thể đưa vào thực đơn trong những ngày nắng nóng:
Bí đao
Bí đao là loại quả vô cùng quen thuộc trong mâm cơm của người Việt, đặc biệt là các món canh giải nhiệt mùa nóng. Theo y học cổ truyền, bí đao có tính mát, vị thanh, rất phù hợp với những bữa ăn cần sự thanh đạm, dễ tiêu hóa.
Về mặt dinh dưỡng, loại quả này chứa hàm lượng nước rất cao, hỗ trợ cơ thể duy trì đủ nước trong thời tiết oi bức. Đối với những ai muốn chăm sóc da thông qua chế độ ăn uống lành mạnh, bí đao là một lựa chọn lý tưởng vì vừa dễ mua, vừa dễ chế biến.
Cách dùng: Nấu canh bí đao với thịt nạc, tôm, xương hoặc uống nước bí đao đã được nấu chín.
Lưu ý: Không nên uống nước ép bí đao sống thường xuyên. Đặc biệt, những người có hệ tiêu hóa yếu cần tránh dùng vì dễ gây lạnh bụng hoặc tiêu chảy.
Giá đậu xanh
Giá đậu xanh là thực phẩm giàu nước, chất xơ và chứa nhiều loại vitamin. Đây là nguyên liệu rất dễ chế biến, giúp thực đơn ngày nóng thêm phần phong phú. Đông y ghi nhận giá đậu xanh có tính mát, thường dùng trong các món ăn hỗ trợ thanh nhiệt. Khi kết hợp vào một chế độ ăn uống cân bằng, loại thực phẩm này giúp bổ sung chất xơ, hỗ trợ hệ tiêu hóa và cung cấp nguồn rau tươi cho cơ thể.
Lưu ý: Nên chọn nguồn giá sạch, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có sức đề kháng yếu hoặc đang mắc các bệnh lý mạn tính nên ưu tiên ăn giá đã được nấu chín.
Củ cải trắng
Củ cải trắng có vị thanh, dễ chế biến, thường xuất hiện trong các món canh, hầm hoặc kho. Theo y học cổ truyền, loại củ này có tính mát, giúp hỗ trợ tiêu hóa và mang lại cảm giác nhẹ nhàng cho cơ thể sau khi ăn.
Củ cải trắng sở hữu lượng nước, chất xơ và vitamin C dồi dào. Đây là những thành phần thiết yếu trong chế độ ăn lành mạnh, góp phần nâng cao sức khỏe tổng thể và làn da. Tuy nhiên, người dùng không nên lầm tưởng rằng ăn củ cải trắng có thể làm trắng da, trị nám hay thay thế được các biện pháp chăm sóc da chuyên sâu.
Cách dùng: Nấu canh, hầm với thịt nạc, xương, tôm, kho với thịt bò… hoặc dùng một lượng vừa phải cho các món xào.
Lưu ý: Những người có hệ tiêu hóa yếu, dễ lạnh bụng hoặc đang bị rối loạn tiêu hóa không nên ăn thường xuyên. Phụ nữ mang thai có thể dùng trong bữa ăn thông thường, nhưng tuyệt đối không lạm dụng nước ép hoặc ăn quá nhiều trong thời gian dài.
Khoai tây
Khoai tây là nguồn cung cấp tinh bột, chất xơ, kali và vitamin C dồi dào. Khi được chế biến bằng phương pháp hấp, luộc hoặc nấu canh, khoai tây trở thành một phần của chế độ ăn cân bằng, giúp bổ sung năng lượng và dưỡng chất thiết yếu.
Cần lưu ý, trong việc chăm sóc da mùa nóng, khoai tây hoàn toàn không thể thay thế kem chống nắng, các biện pháp che chắn hay kem dưỡng ẩm. Dù vậy, khi được sử dụng hợp lý, khoai tây vẫn góp phần hỗ trợ sức khỏe nền tảng của cơ thể.
Cách dùng: Hấp, luộc, nấu súp, nấu canh hoặc hầm chung với các loại rau củ khác.
Lưu ý: Tuyệt đối không dùng khoai tây đã mọc mầm, khoai có vỏ chuyển sang màu xanh hoặc có vị đắng vì chúng chứa độc tố gây hại. Ngoài ra, nên hạn chế khoai tây chiên, khoai tây lắc nhiều gia vị hay các món nhiều dầu mỡ vì không tốt cho làn da và cân nặng.
Đậu Hà Lan
Đậu Hà Lan là loại thực phẩm rất giàu chất xơ, đạm thực vật, các vitamin và khoáng chất. Loại đậu này dễ dàng kết hợp trong nhiều món ăn như súp, cháo, salad, cơm hay các món hầm.
Trong thực đơn ngày hè, đậu Hà Lan không chỉ làm phong phú bữa ăn mà còn cung cấp chất xơ và các dưỡng chất cần thiết. Khi được kết hợp cùng nhiều loại rau củ khác, loại thực phẩm này sẽ góp phần nâng cao sức khỏe tổng thể, từ đó nuôi dưỡng làn da khỏe mạnh từ bên trong.
Cách dùng: Nấu súp, cháo, salad, làm cơm chiên ít dầu hoặc hầm cùng thịt, tôm, rau củ.
Lưu ý: Không nên ăn quá nhiều đậu Hà Lan trong một bữa vì có thể gây đầy bụng, khó tiêu ở một số người. Riêng người mắc bệnh gout hoặc đối tượng cần kiểm soát nghiêm ngặt lượng đạm dung nạp nên tham khảo ý kiến từ chuyên gia dinh dưỡng để có chế độ dùng phù hợp.
Ngày 16.4, theo thông tin từ Khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực và chống độc, Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng, đơn vị này vừa tiếp nhận và điều trị trường hợp P.T.N (2 tuổi) ngộ độc hóa chất nặng do nuốt phải tinh thể đồng sunfat (CuSO₄).
Theo bệnh sử, bệnh nhi N. được đưa đến viện trong tình trạng nôn ói nhiều, tiêu chảy phân lỏng màu xanh nhạt, có lẫn máu. Qua khai thác, gia đình cho biết trước đó trẻ đã nuốt phải những tinh thể màu xanh do anh trai mang từ trường về sau buổi học thực hành.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Long Quân (Khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực và chống độc) cho biết đây là đồng sunfat - một hóa chất thường dùng trong thí nghiệm. Với màu xanh bắt mắt, loại hóa chất này dễ khiến trẻ nhỏ tò mò, vô tình đưa vào miệng.
Khi nhập viện, trẻ trong tình trạng li bì, tím tái, thở gắng sức, chỉ số oxy máu giảm. Sau sơ cứu ban đầu, bệnh nhi nhanh chóng được chuyển đến Khoa Hồi sức Nhi.
Tại đây, tình trạng bệnh diễn tiến nặng với suy chức năng đa cơ quan do độc tính của hóa chất. Trẻ phải thở máy, dùng thuốc vận mạch, truyền dịch, điều chỉnh rối loạn điện giải - toan kiềm, đồng thời sử dụng thuốc tăng thải độc chất qua nước tiểu.
Do diễn tiến nguy kịch, các bác sĩ buộc phải chỉ định lọc máu liên tục nhằm hỗ trợ chức năng các cơ quan và kiểm soát các rối loạn nghiêm trọng. Sau hơn 2 tuần điều trị tích cực, bệnh nhi dần qua cơn nguy hiểm, sức khỏe ổn định.
Theo các bác sĩ, đồng sunfat (CuSO₄) là hợp chất chứa đồng, lưu huỳnh và oxy, thường tồn tại dưới dạng tinh thể màu xanh lam. Khi nuốt phải, chất này có thể gây ngộ độc qua nhiều cơ chế, trong đó nguy hiểm nhất là gây tình trạng methemoglobinemia - làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu.
Ngoài ra, ngộ độc đồng sunfat còn có thể gây tổn thương đường tiêu hóa, nôn ói dữ dội, tan máu cấp, tổn thương gan, suy thận và rối loạn chuyển hóa. Trong những trường hợp nặng, bệnh nhân có thể rơi vào suy đa cơ quan, đe dọa tính mạng.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Lê Văn Thông (Khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực và chống độc) cho biết trẻ nhỏ có xu hướng khám phá thế giới bằng cách đưa đồ vật vào miệng. Vì vậy, những vật dụng tưởng như vô hại, đặc biệt là hóa chất phục vụ học tập, nếu không được quản lý chặt chẽ có thể trở thành mối nguy hiểm.
Trong trường hợp này, việc mang hóa chất từ trường về nhà nhưng không bảo quản an toàn đã vô tình dẫn đến tai nạn nghiêm trọng.
Từ ca bệnh trên, các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh cần kiểm tra kỹ các vật dụng trẻ mang từ trường về, tuyệt đối không để hóa chất trong tầm với của trẻ nhỏ. Nếu cần sử dụng, phải bảo quản ở nơi an toàn, có nhãn cảnh báo rõ ràng.
Khi nghi ngờ trẻ nuốt phải hóa chất, cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế, không tự ý gây nôn hoặc cho uống các dung dịch khi chưa có hướng dẫn chuyên môn, đồng thời mang theo mẫu hoặc bao bì hóa chất để bác sĩ xác định và xử trí kịp thời.
Bệnh không lây nhiễm đang trở thành một trong những thách thức lớn của y tế Việt Nam sau đại dịch COVID-19.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bên cạnh việc ứng phó với các bệnh truyền nhiễm mới nổi, các quốc gia cần tăng cường nguồn lực cho phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị các bệnh mạn tính như tim mạch, ung thư, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và rối loạn sức khỏe tâm thần.
Tại Việt Nam, báo cáo từ các bệnh viện cho thấy khoảng 65-75% người bệnh nội trú liên quan đến nhóm bệnh không lây nhiễm. Một số bệnh lý phổ biến cũng đang có xu hướng gia tăng.
Theo Bệnh viện Nội tiết Trung ương, khoảng 6-7% dân số mắc đái tháo đường. Viện Tim mạch Quốc gia Việt Nam cho biết tăng huyết áp ảnh hưởng đến khoảng 25% người trên 25 tuổi.
Ước tính mỗi năm, bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong tại Việt Nam. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các phương thức theo dõi sức khỏe thường xuyên, phát hiện sớm nguy cơ và hỗ trợ người dân quản lý bệnh ngay từ cộng đồng.
Khoảng trống trong quản lý bệnh mạn tính
Phát biểu tại sự kiện ra mắt ứng dụng chăm sóc sức khỏe 24/7 ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Thiếu tướng, PGS.TS.BS Phạm Nguyên Sơn, Phó Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết bệnh mạn tính thường diễn biến kéo dài, trong khi tình trạng sức khỏe của người bệnh có thể thay đổi theo từng ngày.
“Với mô hình tái khám định kỳ, bác sĩ thường chỉ nắm được tình trạng tại thời điểm người bệnh đến viện. Phần lớn thời gian còn lại, dữ liệu sức khỏe bị bỏ trống”, ông nói.
Theo ông, đây là khoảng trống nguy hiểm trong quản lý các bệnh như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và bệnh thận. Một bệnh nhân có thể được đánh giá ổn định trong ngày khám, nhưng sau đó xuất hiện biến động huyết áp, đường huyết hoặc triệu chứng bất thường mà không được phát hiện kịp thời.
“Dữ liệu sức khỏe của người bệnh cần được cập nhật thường xuyên theo thời gian thực. Khi người bệnh đo huyết áp hằng ngày, hệ thống AI có thể hỗ trợ đưa ra cảnh báo hoặc khuyến nghị cơ bản. Tuy nhiên, AI không thể thay thế bác sĩ mà chỉ là công cụ hỗ trợ quản lý người bệnh hiệu quả hơn”, ông nhấn mạnh vai trò của dữ liệu trực tuyến trong theo dõi sức khỏe.
Thực tế lâm sàng cũng cho thấy bệnh mạn tính đang có xu hướng trẻ hóa. PGS Sơn dẫn trường hợp một bệnh nhân nam sinh năm 1999, nặng 102kg, có huyết áp 180/120mmHg, đồng thời mắc đái tháo đường và rối loạn lipid máu.
Đồng bộ hạ tầng bệnh án điện tử nhằm cá thể hóa phác đồ điều trị
Để kiểm soát hiệu quả các chỉ số lâm sàng, dữ liệu đầu vào cần được chuẩn hóa và cập nhật đầy đủ. Theo TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, với bệnh tăng huyết áp, việc theo dõi và kiểm soát chỉ số liên tục có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ và các biến chứng tim mạch.
Theo ông Đức, Bộ Y tế đã ban hành kế hoạch triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử cho người dân, gắn với định hướng chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế. Cơ quan quản lý cũng đã xây dựng cấu trúc định danh cho khoảng 130.000 trường thông tin liên quan đến bệnh án điện tử, tạo nền tảng cho việc chuẩn hóa và khai thác dữ liệu khám chữa bệnh.
“Nếu tất cả 1.700 bệnh viện sử dụng bệnh án điện tử, ngành y tế có thể có tới hàng trăm triệu dữ liệu phục vụ chăm sóc sức khỏe. Nếu làm tốt hồ sơ sức khỏe cá nhân, việc cá thể hóa phác đồ điều trị sẽ có nhiều triển vọng trong tương lai”, ông Đức nhận định.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, dữ liệu lớn chỉ có giá trị khi bảo đảm độ chính xác và được cập nhật thường xuyên. Với nhóm người cao tuổi có bệnh lý phức tạp, các nền tảng công nghệ cần có khả năng theo dõi đồng thời nhiều chỉ số, hỗ trợ sàng lọc nhiều bệnh mạn tính trên cùng một hệ thống, từ đó phục vụ tốt hơn cho quản lý sức khỏe dài hạn.
Dưới góc nhìn chiến lược về phát triển khoa học công nghệ, ông Nguyễn Huy Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng khóa XIV (dự khuyết) và Ủy viên chuyên trách Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhấn mạnh vai trò cốt lõi của dữ liệu số như một tư liệu sản xuất mới.
Theo ông, lực lượng sản xuất mới chính là sự phối hợp chặt chẽ giữa trình độ chuyên môn của con người và năng lực tính toán của trí tuệ nhân tạo.
“Cha ông ta từ xưa đã đúc kết phương châm ‘Nam dược trị Nam nhân’. Suy rộng ra, những bài toán xã hội hay vấn đề của người Việt chỉ có thể được giải quyết tốt nhất bởi chính chúng ta. Dù đây là một thực tế hiển nhiên, nhưng để biến điều đó thành hành động đòi hỏi một hành trình nỗ lực bền bỉ và quyết tâm rất lớn”, ông nhấn mạnh.
Cuộc sống của người phụ nữ này từng bị đảo lộn hoàn toàn bởi những tiếng nói bí ẩn luôn vang lên trong đầu. Theo hồ sơ bệnh án, bệnh khởi phát cách đây khoảng 5 năm, vào thời điểm bệnh nhân chịu áp lực công việc lớn. Tình trạng căng thẳng kéo dài khiến chị mất ngủ liên tục và giảm khả năng tập trung.
Ban đầu, gia đình nghi ngờ yếu tố tâm linh nên đưa chị đi làm lễ tại chùa. Chỉ khi các biểu hiện trở nên nghiêm trọng, người bệnh mới được đưa đến cơ sở y tế chuyên khoa để thăm khám và điều trị.
Dù từng điều trị tại bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh, bệnh tình của bệnh nhân không ổn định do tự ý bỏ thuốc. Các triệu chứng của bệnh nhân tái phát nhiều lần với mức độ nặng dần.
Trong đợt bệnh gần nhất, bên cạnh ảo thanh bình phẩm, bệnh nhân xuất hiện hoang tưởng bị hại. Bệnh nhân tin rằng có người đang sử dụng sóng điện từ để kết nối và tìm cách hại mình, dẫn đến trạng thái lo lắng, sợ hãi và đi lại lộn xộn.
Khi nhập viện, kết quả đánh giá bằng thang điểm PANSS cho thấy cả triệu chứng dương tính và âm tính đều ở mức cao. Sau khi thăm khám lâm sàng và loại trừ các tổn thương thực thể bằng điện não đồ và lưu huyết não, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân mắc tâm thần phân liệt thể paranoid.
Phác đồ điều trị được xây dựng gồm thuốc chống loạn thần kết hợp với kích thích từ trường xuyên sọ lặp lại.
Tác động trực tiếp vào hoạt động bất thường của não
Theo ThS.BSNT Nguyễn Thị Hoa, Phó trưởng Phòng Tâm lý lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết ảo thanh là triệu chứng thường gặp ở bệnh nhân tâm thần phân liệt, chiếm khoảng 60-80% trường hợp.
Phương pháp kích thích từ xuyên sọ hoạt động dựa trên nguyên lý cảm ứng điện từ. Từ trường được tạo ra bên ngoài hộp sọ có thể xuyên vào não và sinh ra các dòng điện nhỏ, từ đó làm thay đổi hoạt động của tế bào thần kinh.
Ở bệnh nhân tâm thần phân liệt có ảo thanh, nhiều nghiên cứu cho thấy vùng xử lý ngôn ngữ tại thùy thái dương hoạt động quá mức. Não bộ khi đó có thể tạo ra cảm giác như đang nghe âm thanh thật dù không có kích thích từ bên ngoài.
Việc sử dụng kích thích từ tần số thấp vào khu vực này giúp làm giảm hoạt động bất thường, từ đó giảm cường độ và tần suất ảo thanh.
Không chỉ tác động tại một vị trí riêng lẻ, phương pháp còn ảnh hưởng đến mạng lưới thần kinh liên quan đến ngôn ngữ và kiểm soát nhận thức. Khi các kết nối này được điều chỉnh, người bệnh dần nhận diện đúng bản chất của trải nghiệm ảo giác.
Ngoài ra, phương pháp còn góp phần điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh như dopamin, glutamate và GABA, vốn liên quan chặt chẽ đến cơ chế bệnh sinh.
Với trường hợp này, ngoài việc điều chỉnh thuốc, các bác sĩ chỉ định thêm phương pháp kích thích từ xuyên sọ lặp lại. Phương pháp này tác động vào các vùng não liên quan đến xử lý ngôn ngữ và âm thanh nhằm cải thiện triệu chứng.
Sau điều trị, tình trạng ảo thanh giảm rõ rệt, cảm xúc và hành vi ổn định, giấc ngủ và ăn uống được cải thiện. Người bệnh được xuất viện, tiếp tục theo dõi ngoại trú và tái khám định kỳ. Hiện tại, chị đã quay lại sinh hoạt và làm việc bình thường.
Quá trình hồi phục ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Từ ngày thứ 4, các triệu chứng hoang tưởng và ảo thanh bắt đầu giảm. Đến ngày thứ 14, bệnh nhân không còn ảo thanh, trạng thái tâm lý ổn định, ăn ngủ tốt.
Sau khi xuất viện, người bệnh tiếp tục được chỉ định điều trị duy trì và tái khám định kỳ nhằm giữ ổn định sức khỏe tâm thần và sớm trở lại cuộc sống thường ngày.
Tăng hiệu quả điều trị khi phối hợp với thuốc
Các chuyên gia cho biết kích thích từ xuyên sọ không thay thế thuốc mà đóng vai trò hỗ trợ. Khi kết hợp với thuốc chống loạn thần, hiệu quả kiểm soát triệu chứng có thể được cải thiện rõ rệt, đặc biệt ở những bệnh nhân đáp ứng kém với điều trị đơn thuần.
PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết điểm quan trọng của phương pháp là xây dựng phác đồ cá thể hóa, tập trung trực tiếp vào triệu chứng nổi bật của từng bệnh nhân.
Theo chuyên gia, từ trường cường độ cao nhưng an toàn có thể xuyên qua hộp sọ và tạo ra các dòng điện nhỏ trong não, giúp điều chỉnh hoạt động tại các vùng liên quan đến xử lý âm thanh và ngôn ngữ. Nhờ đó, các rối loạn chức năng được cải thiện, góp phần giảm triệu chứng.
Phương pháp hiện được ứng dụng trong nhiều bệnh lý như trầm cảm kháng trị, rối loạn lo âu, ám ảnh cưỡng bức, đau mạn tính và hỗ trợ phục hồi sau đột quỵ.
Tuy nhiên, việc chỉ định cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ lưỡng. Những người có tiền sử động kinh hoặc có thiết bị kim loại trong sọ não cần được cân nhắc cẩn thận trước khi áp dụng.
