Chuẩn tướng Andriy Biletsky, chỉ huy Quân đoàn 3 thuộc quân đội Ukraine, một trong những lực lượng chiến đấu tinh nhuệ nhất của Kiev, cho biết ông tin rằng quân đội Nga đã kiệt sức và không có khả năng tạo ra những bước đột phá lớn.
Theo Tướng Biletsky, nếu quân đội Ukraine có thể thiết lập và duy trì đà tiến trong vài tháng tới, họ có thể giành được thế chủ động dọc theo chiến tuyến và buộc Nga từ bỏ tham vọng kiểm soát phần cuối cùng của vùng Donetsk ở miền Đông Ukraine, nơi lực lượng Moscow cho đến nay vẫn chưa thể kiểm soát hoàn toàn.
“Tôi tin rằng 6-9 tháng tới là thời điểm bước ngoặt”, Tướng Biletsky nói tại một địa điểm bí mật dưới lòng đất ở vùng Kharkov.
“Chính xác hơn, tôi nghĩ 6 tháng tới là giai đoạn quan trọng nhất”, Tướng Ukraine nhận định.
Vấn đề bên nào kiểm soát Donetsk đã trở thành trở ngại trong các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ hậu thuẫn, khi Nga muốn kiểm soát toàn bộ khu vực này còn Ukraine từ chối rút quân.
“Chúng ta cần xác định những hướng đi mà chúng ta có thể cải thiện vị thế của mình, chiếm giữ một số vị trí chiến lược, sau đó đàm phán với Nga từ vị thế mạnh – chứ không phải yếu – về một thỏa thuận ngừng bắn thực sự ổn định. Xét về mặt quân sự, điều này là khả thi”, Tướng Biletsky, một lãnh đạo chính trị cánh hữu, người sáng lập tiểu đoàn Azov thiện chiến và hiện chỉ huy hàng chục nghìn binh sĩ, cho biết.
Thời khắc quyết định
Những bước tiến của Nga trên chiến trường bị cản trở bởi quyết định của tỷ phú Elon Musk về việc từ chối cho lực lượng Moscow truy cập vào dịch vụ Internet vệ tinh Starlink.
Trong khi đó, Kiev đã tăng cường các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tầm trung vào hệ thống phòng không và hậu cần của Nga, giúp các cuộc tấn công tầm xa hơn có thể xuyên thủng hàng phòng tuyến và nhắm vào các cơ sở dầu mỏ và quân sự ở Nga.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuần trước cho biết Ukraine đã giành lại gần 600km2 lãnh thổ từ đầu năm đến nay. Moscow hiện kiểm soát gần 1/5 lãnh thổ Ukraine.
“Vành đai pháo đài”
Quân đội Nga đang tiến sát “Vành đai pháo đài” ở miền Đông Ukraine, nơi giao tranh đang diễn ra ác liệt bên trong thành phố chiến lược Kostiantynivka, điểm cực nam của vành đai này.
Tướng Biletsky, chỉ huy lực lượng kiểm soát hơn 1/10 tổng tuyến phòng thủ, cho biết lực lượng của ông đang giữ vững các sườn xung quanh Sloviansk, thành trì phía bắc của vành đai phòng thủ, và buộc Nga phải tấn công trực diện vào thành phố.
Ông nói rằng những cuộc tấn công như vậy đã làm suy yếu lực lượng Nga và dẫn đến tổn thất nặng nề về các chỉ huy chiến trường.
“Việc thiếu nhân lực không còn cho phép họ tiến công như trước đây, ví dụ, một năm trước”, Tướng Biletsky nói thêm.
Ông cho rằng còn quá sớm để đưa ra kết luận từ những bước tiến gần đây của Kiev, nhưng Ukraine có thể tận dụng điều đó bằng cách tiếp tục các cuộc tấn công tầm trung và tiến công “cẩn trọng”.
Tướng Ukraine cho rằng Nga đang “thua thiệt nghiêm trọng” về liên lạc chiến trường do tỷ phú Musk siết chặt sử dụng Starlink.
Nhưng ông cho rằng hai bên đang ngang bằng nhau về công nghệ mới, khi Ukraine dẫn đầu về xe mặt đất không người lái (UGV) và máy bay không người lái ném bom hạng nặng, còn Nga giành lợi thế trong cuộc đua về máy bay không người lái cáp quang, loại máy bay không người lái không thể bị gây nhiễu.
Là hình mẫu tiềm năng cho quân đội Ukraine được hiện đại hóa, quân đoàn của Tướng Biletsky đã dẫn đầu các nỗ lực chuyển đổi huấn luyện và tích hợp công nghệ mới như UGV vào chiến lược tác chiến.
Các đơn vị của Tướng Biletsky dẫn đầu trong việc triển khai máy bay không người lái cảm tử tàng hình và robot được trang bị súng máy hoặc bệ phóng tên lửa để thay thế một phần đáng kể bộ binh, với mục tiêu đạt 30% vào năm 2027.
Theo Tướng Biletsky, “cuộc cách mạng” tiếp theo sẽ cho phép các chỉ huy tiến hành các cuộc tấn công phối hợp “sáng tạo” hơn trong khi vẫn bảo toàn được số lượng binh lính quý giá.
Tuyên bố của Tướng Biletsky được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang khi Nga và Ukraine liên tiếp tấn công ăn miếng trả miếng lẫn nhau.
Hôm 23/5, Nga đã tập kích quy mô lớn vào Kiev bằng 600 máy bay không người lái và 90 tên lửa, trong đó có tên lửa siêu vượt âm Oreshnik mà Moscow từng tuyên bố là “không hệ thống nào có thể đánh chặn”.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cho biết, cuộc tấn công nhằm đáp trả cuộc tập kích của Ukraine vào một ký túc xá ở thị trấn Starobelsk thuộc vùng Lugansk – lãnh thổ mà Nga đã tuyên bố sáp nhập – khiến 21 người thiệt mạng.
Nga coi diễn biến đó là “giọt nước tràn ly” và cảnh báo sẽ tiến hành các “cuộc tấn công mang tính hệ thống” vào hàng loạt mục tiêu khác nhau trên khắp thủ đô của Ukraine kể từ thời điểm này.
Bộ Ngoại giao Nga lưu ý chiến dịch cũng sẽ nhắm mục tiêu vào “các trung tâm ra quyết định và các sở chỉ huy” của Ukraine nằm rải rác trên khắp Kiev.
Moscow hối thúc công dân nước ngoài, bao gồm cả các nhà ngoại giao và đại diện của các tổ chức quốc tế, hãy rời khỏi thủ đô của Ukraine ngay lập tức. Bộ Ngoại giao Nga cũng cảnh báo người dân thành phố tránh xa “các cơ sở hạ tầng quân sự và hành chính của chính quyền Kiev”.
Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) và Hải quân Mỹ mất gần 2 giờ để cố định khoang tàu và đưa 4 phi hành gia, gồm các thành viên người Mỹ là Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và thành viên người Canada Jeremy Hansen, ra ngoài an toàn.
Khi quay về trái đất, đội ngũ phi hành gia đã vượt qua một trong những giai đoạn nguy hiểm nhất trong toàn bộ hành trình, đó là tiến nhập khí quyển địa cầu. Tàu Orion đã lao vào khí quyển với tốc độ gấp 32 lần âm thanh, chịu áp lực từ nhiệt độ lên tới khoảng 2.760 độ C. Tàu đã mất liên lạc hơn 6 phút vào thời khắc áp lực lên đến đỉnh điểm.
Dù việc gián đoạn đã được dự tính trước, quá trình chờ đợi gây căng thẳng cho những người quan sát, nhất là khi tín hiệu được khôi phục chậm hơn dự kiến khoảng 40 giây. Sau đó, các phi hành gia lần lượt rời tàu và được chở bằng trực thăng đến tàu vận tải đổ bộ USS John P.Murtha gần đó.
Nhiều kỷ lục đã được thiết lập trong chuyến đi kéo dài 10 ngày từ hôm 1.4, trong đó có kỷ lục tàu chở phi hành gia đến khoảng cách xa nhất so với trái đất là 406.771 km. Tàu Orion đã vượt qua quãng đường tổng cộng hơn 1,1 triệu km, bao gồm 2 vòng quỹ đạo của trái đất và vòng qua phần tối của mặt trăng ở khoảng cách 6.400 km so với bề mặt mặt trăng. Đây là chuyến bay có người lái đầu tiên trong chuỗi sứ mệnh Artemis nhằm đưa con người trở lại mặt trăng từ năm 2028.
Trang tin Axios ngày 5/5 dẫn nguồn tin quan chức Mỹ cho biết "Nhà Trắng tin rằng họ đang tiến gần tới việc đạt được đồng thuận với Iran" về Bản ghi nhớ (MOU) dài một trang, gồm 14 điểm, do đặc phái viên Trung Đông Steve Witkoff và con rể của ông Trump, Jared Kushner, soạn thảo, cộng tác với một số quan chức Iran.
Một quan chức Pakistan tham gia nỗ lực hòa bình cũng xác nhận với Reuters thông tin trên. "Chúng ta đang rất gần, rất gần rồi", ông này nói.
Nội dung MOU đề xuất hai bên tuyên bố chấm dứt chiến tranh và kích hoạt giai đoạn đàm phán 30 ngày, hướng tới thỏa thuận mở cửa eo biển Hormuz, hạn chế chương trình hạt nhân của Iran và dỡ bỏ lệnh trừng phạt của Mỹ với Iran.
Mỹ yêu cầu Iran dừng mọi hoạt động làm giàu uranium trong tối thiểu 12 năm và lệnh này sẽ tự động gia hạn nếu Iran vi phạm. Sau giai đoạn này, Iran sẽ được phép làm giàu uranium ở mức thấp 3,67% phục vụ mục đích dân sự, cam kết không được tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân và phải chấp nhận các cuộc thanh tra kiểm soát tăng cường cũng như đột xuất.
Hai nguồn tin cho hay Iran sẽ đồng ý loại bỏ kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao hiện có và các nhà đàm phán đề xuất chuyển số vật liệu này sang Mỹ.
Trong giai đoạn 30 ngày đàm phán, các hạn chế của Iran đối với hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz và lệnh phong tỏa của Mỹ với các cảng biển Iran sẽ dần được dỡ bỏ.
Tuy nhiên, nếu đàm phán đổ vỡ hoặc hai bên không đạt được thỏa thuận, Mỹ có thể khôi phục lệnh phong tỏa hoặc tái khởi động chiến tranh.
Trong khuôn khổ MOU, Mỹ cam kết từng bước dỡ bỏ các lệnh trừng phạt áp đặt lên Iran và dần giải tỏa hàng tỷ USD trong các quỹ của nước này đang bị đóng băng trên khắp thế giới.
Axios nói rằng "chưa có gì được thống nhất chính thức" nhưng các nguồn tin cho hay quá trình hiện tại là thời điểm Mỹ và Iran tiến gần thỏa thuận nhất từ khi cuộc chiến bắt đầu hôm 28/2. Mỹ kỳ vọng nhận được phản hồi từ Tehran về các điểm mấu chốt trong vòng 48 giờ tới.
Mỹ và Iran đạt được lệnh ngừng bắn từ ngày 8/4. Tuy nhiên, tình trạng Iran siết chặt eo biển Hormuz và Mỹ phong tỏa các cảng biển đối phương đã khiến thị trường toàn cầu thiếu hụt hàng triệu thùng dầu, đẩy giá nhiên liệu tăng cao.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 5/5 tuyên bố chiến dịch "Cơn thịnh nộ Kinh hoàng" nhằm vào Iran đã chấm dứt. Theo ông, các vấn đề liên quan chương trình hạt nhân của Iran, trong đó có số phận kho uranium làm giàu ở mức cao, sẽ được giải quyết thông qua đàm phán.
Trong tuần Iran gửi đề xuất mới cho phía Mỹ, nhưng các thông tin được công khai vẫn lặp lại những điều kiện đã bị ông Trump bác bỏ, như vấn đề kiểm soát eo biển Hormuz, buộc Mỹ bồi thường thiệt hại chiến tranh, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, trả lại những tài sản bị phong tỏa và Lầu Năm Góc phải rút quân.
Kết quả là trong hai ngày liên tiếp từ 18 – 19.5, chủ nhân Nhà Trắng cho biết lẽ ra ông đã ra lệnh quân đội nối lại chiến dịch không kích, nhưng cuối cùng ngừng lại vào phút chót để có thêm thời gian cho nỗ lực ngoại giao.
"Tôi chỉ cách thời điểm phát lệnh tấn công vỏn vẹn một giờ vào ngày 19.5", ông Trump nói với các nhà báo ở Nhà Trắng cùng ngày.
Trong khi nhiều lần cảnh báo sẽ đáp trả bất kỳ cuộc tấn công mới nào nếu Mỹ một lần nữa không kích, đến ngày 20.5 Iran đe dọa các mục tiêu ngoài khu vực lần này sẽ lọt vào tầm ngắm của quân đội chính quyền Tehran nếu Washington có động thái quân sự.
Cùng ngày, hãng thông tấn Tasnim đưa tin Pakistan đã cử bộ trưởng nội vụ đến Tehran cho nỗ lực ngoại giao mới.
Trong một diễn biến liên quan, hai tàu dầu cỡ lớn của Trung Quốc chở theo khoảng 4 triệu tấn dầu đã đi qua eo biển Hormuz, theo Reuters.
Cũng trong hôm 20.5, phía chính phủ Hàn Quốc thông báo một tàu dầu của nước này đã đi qua eo biển theo sự hợp tác với phía Iran.
Reuters dẫn thông báo từ Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 20.5 nói rằng có 26 tàu, gồm tàu chở dầu, tàu container và các tàu thương mại khác, đã đi qua eo biển Hormuz trong vòng 24 giờ theo sự phối hợp với Iran.
Còn Hãng Lloyd's List chuyên theo dõi vận tải biển cho biết ít nhất 54 tàu đã đi qua eo biển Hormuz trong tuần qua, tăng gần gấp đôi so với tuần trước đó. Tuy nhiên, con số này vẫn chỉ bằng một phần nhỏ so với khoảng 140 chuyến mỗi ngày trước khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2.
