Chia sẻ tại hội nghị cộng tác viên báo chí nhân Ngày Vi chất dinh dưỡng 1-2/6, do Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế) tổ chức chiều 28/5, ThS.BS Trịnh Hồng Sơn, Giám đốc Trung tâm Giáo dục truyền thông dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng cho biết, ăn đủ, ăn đa dạng và phối hợp các nhóm thực phẩm là rất quan trọng để đảm bảo dinh dưỡng cân bằng, khoa học.
Theo chuyên gia này, không có một loại thực phẩm đơn lẻ nào cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho nhu cầu của cơ thể. Chế độ ăn uống đơn điệu, thiên lệch sẽ dẫn tới nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng các vitamin và khoáng chất.
Các vitamin, vi chất dinh dưỡng đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp cơ thể sản xuất các enzyme, hormone và các chất cần thiết cho sự tăng trưởng, phát triển bình thường của cơ thể; giúp tăng cường sức đề kháng, phát triển tầm vóc, trí tuệ và nâng cao sức khỏe toàn diện của mỗi người.
Vì thế, sự phối hợp đa dạng các nhóm thực phẩm giúp cơ thể được cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết, đồng thời hỗ trợ quá trình hấp thu các vi chất.
Ông khuyến nghị, trong bữa ăn hằng ngày cần ăn đủ 4 nhóm thực phẩm gồm: bột đường (gạo, mì, ngô, khoai…); nhóm chất đạm (thịt, cá, trứng, sữa, tôm, cua, đậu đỗ…); nhóm chất béo (mỡ động vật, dầu thực vật); nhóm vitamin và khoáng chất (rau xanh và quả chín).
Cần đa dạng hóa bữa ăn hằng ngày, thường xuyên thay đổi món ăn, đa dạng thực phẩm.
“Mỗi ngày nên có ít nhất 15-20 loại thực phẩm khác nhau. Nhiều người nghe số lượng này thấy khó, nhưng thực ra lại rất đơn giản.
Ví như món thịt bò xào với rau giá, mướp, thêm hành lá, tỏi, hạt tiêu, mắm… đã có 5-6 loại thực phẩm; hay như trong bát phở ngoài tinh bột còn có thịt, chanh, hành, ăn cùng nhiều loại rau sống; trái cây tráng miệng, thay vì ăn một loại, có thể bổ một quả ổi, vài quả vải, mận, mỗi thứ một chút sẽ đa dạng thực phẩm”, BS Sơn nói.
Ngoài ra, hãy tô điểm cho bữa ăn gia đình bằng nhiều loại rau quả màu sắc, bởi mỗi loại rau củ lại chứa các chất dinh dưỡng và những dưỡng chất thực vật đặc trưng.
“Rau, củ và quả chín là nguồn cung cấp vitamin C, betacaroten (tiền vitamin A), kali, chất xơ và các chất chống oxy hóa tự nhiên, góp phần duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh và hỗ trợ phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm”, BS Sơn cho biết.
Như rau lá màu xanh đậm (rau cải, rau muống, súp lơ xanh…) giàu folate (vitamin B9), vitamin C, vitamin K, sắt, canxi, magiê và kali…; rau, quả màu đỏ, tím… (cà chua, củ cải đỏ, bắp cải tím, củ dền, thanh long đỏ…) nhiều chất khoáng như phốt pho, canxi, sắt, kali, magiê… và lycopene, anthocyanin có hoạt tính sinh học tốt cho tim mạch, kháng viêm và chống ung thư.
Các loại rau, quả màu vàng, cam (cà rốt, cà chua, bí đỏ, đu đủ, xoài…) giàu Beta-caroten (tiền vitamin A) giúp tăng cường thị lực, bảo vệ da, hỗ trợ hệ miễn dịch…
Người trưởng thành cần đạt mức tối thiểu 400g rau, quả mỗi ngày để cung cấp đủ các vi chất dinh dưỡng, chất xơ, dưỡng chất thực vật cho cơ thể.
Vì sao trẻ cần uống vitamin A liều cao?
PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng cho biết, trong số các vi chất dinh dưỡng thiết yếu, vitamin A có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng, thị giác, bảo vệ toàn vẹn biểu mô và tăng cường miễn dịch của trẻ.
Theo khuyến cáo chuyên môn, việc bổ sung vitamin A là rất cần thiết đối với sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ, đặc biệt là với trẻ em 6-60 tháng tuổi (đây là nhóm tuổi có nguy cơ cao thiếu vitamin A).
Ở nhóm trẻ này, trong giai đoạn phát triển, qua phân tích thực phẩm về hàm lượng vi chất dinh dưỡng, không chỉ thiếu vitamin A mà còn thiếu các vi chất khác như sắt, kẽm. Vì thế, chế độ ăn dù đa dạng nhưng vẫn không đủ nhu cầu vitamin A ở trẻ nhỏ.
Tại Việt Nam, theo kết quả Tổng điều tra Dinh dưỡng năm 2020 của Viện Dinh dưỡng, tỷ lệ thiếu vitamin A tiền lâm sàng ở trẻ 6–59 tháng tuổi là 8,9%, trong đó tỷ lệ thiếu vitamin A ở vùng Trung du và miền núi phía Bắc lên tới 13,4%; tỷ lệ vitamin A trong sữa mẹ thấp ở bà mẹ cho con bú là 16,7%.
Chiến dịch bổ sung vitamin A liều cao cho trẻ em được tổ chức định kỳ hằng năm là một giải pháp can thiệp quan trọng nhằm phòng chống thiếu vitamin A, góp phần bảo vệ thị lực, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ sự phát triển toàn diện của trẻ em.
Năm nay Viện Dinh dưỡng đã ban hành Quyết định số 449/QĐ-VDD ngày 4/5 về việc phân bổ số lượng thuốc vitamin cho các tỉnh/thành phố để phục vụ Chiến dịch bổ sung vitamin A đợt 1 năm 2026.
Theo đó, trong chiến dịch bổ sung vitamin A đợt 1 năm 2026, Viện Dinh dưỡng đã cấp phát cho các tỉnh, thành phố trên toàn quốc hơn 2,9 triệu viên nang vitamin A loại 200.000 IU.
Đối tượng được bổ sung viên nang vitamin A trong chiến dịch gồm trẻ em từ 6 tháng đến dưới 60 tháng tuổi và các đối tượng có nguy cơ cao thiếu vitamin A như người mắc bệnh sởi, trẻ suy dinh dưỡng cấp tính nặng, viêm đường hô hấp cấp tính hoặc tiêu chảy kéo dài.
Chỉ tiêu đặt ra là tối thiểu 98% trẻ trong diện được uống vitamin A nhằm bảo đảm tất cả trẻ trong độ tuổi được tiếp cận đầy đủ với hoạt động can thiệp dinh dưỡng quan trọng này.
Nhiều nghiên cứu cho thấy lá ổi chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa như flavonoid và polyphenol. Những hoạt chất này có khả năng làm chậm quá trình hấp thu đường từ ruột vào máu, từ đó giúp ổn định đường huyết sau ăn, theo Healthline (Mỹ).
Bên cạnh đó, một số nghiên cứu tại Nhật Bản cho thấy trà lá ổi có thể giúp giảm mức đường huyết sau bữa ăn ở người có nguy cơ tiểu đường loại 2.
Bác sĩ Ruchi Bharani, chuyên gia dinh dưỡng Ấn Độ, cho biết các hợp chất trong lá ổi có thể hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin - yếu tố quan trọng trong kiểm soát đường huyết.
Dù có tiềm năng hỗ trợ, các chuyên gia nhấn mạnh lá ổi không thể thay thế thuốc điều trị. Người bệnh tiểu đường cần tuân thủ phác đồ điều trị, kết hợp chế độ ăn và vận động, thay vì phụ thuộc vào các biện pháp dân gian, theo Cleveland Clinic (Mỹ).
Bác sĩ Manoj K. Ahuja, chuyên gia nội khoa tại Bệnh viện Fortis (Ấn Độ), cảnh báo việc tự ý dùng lá ổi với kỳ vọng “hạ đường nhanh” có thể khiến người bệnh chủ quan, bỏ qua quá trình điều trị chuẩn.
Một số người có thói quen uống nước lá ổi đặc hoặc dùng liên tục mỗi ngày. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc lạm dụng lá ổi có thể gây táo bón, rối loạn tiêu hóa hoặc ảnh hưởng đến hấp thu dưỡng chất, theo The Times of India.
Ngoài ra, nếu đang dùng thuốc hạ đường huyết, việc kết hợp thêm lá ổi mà không có hướng dẫn của bác sĩ có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết quá mức.
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị nếu muốn sử dụng, nên dùng ở mức vừa phải như một thức uống hỗ trợ, không thay thế bữa ăn hay thuốc điều trị. Nên chọn lá ổi non, rửa sạch, đun nước uống loãng và không dùng liên tục trong thời gian dài.
Người có bệnh nền, đặc biệt là tiểu đường, nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng để tránh tương tác không mong muốn.
Lá ổi có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết nhờ các hoạt chất tự nhiên, nhưng không phải “thần dược”. Theo các chuyên gia, cách hiệu quả nhất vẫn là duy trì chế độ ăn uống khoa học, vận động đều đặn và tuân thủ điều trị y khoa, theo Hiệp hội Tiểu đường Mỹ (ADA).
Năm 2024, sau 9 năm hiếm muộn, gia đình chị H. đón con trai đầu lòng. Những tưởng cuộc sống sẽ bước sang một chương mới bình yên, thì cuối tháng 5-2025, chị xuất hiện cơn đau đầu tăng dần, rồi rơi vào trạng thái khó cử động tay. Tại bệnh viện, các bác sĩ chẩn đoán chị có khối u não lớn.
"Lúc biết mình bị bệnh, tôi cũng buồn, cũng khóc nhưng chỉ khoảng một tiếng thôi", chị kể. Sau khoảnh khắc đó, chị tự trấn tĩnh: "Sợ hãi cũng không làm bệnh biến mất. Tôi còn con nhỏ, còn gia đình. Tôi phải chiến đấu".
Ca phẫu thuật được thực hiện tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Sau gần 5 giờ phẫu thuật, bác sĩ thông báo ca phẫu thuật thành công. Nhưng đó chỉ mới là khởi đầu.
Kết quả sinh thiết sau đó xác định chị mắc u lympho không Hodgkin tế bào B hệ thần kinh trung ương, một bệnh lý ác tính hiếm gặp. Khối u chỉ được cắt bỏ khoảng 60 - 70%, phần còn lại buộc phải điều trị bằng hóa chất liều cao và các phương pháp chuyên sâu. Chị H. đến Bệnh viện 19-8 tiếp tục điều trị.
Sau 3 đợt hóa trị, khối u đã biến mất hoàn toàn, chị H. tiếp tục thêm 4 đợt hóa chất liều cao, nâng tổng số lên 7 đợt.
Bác sĩ Lê Thị Dương, Trung tâm Huyết học - Truyền máu, Bệnh viện 19-8, người trực tiếp điều trị, cho biết ngay từ những đợt hóa trị đầu, bệnh nhân đã gặp hàng loạt biến chứng như suy thận cấp, suy giảm miễn dịch nghiêm trọng, nhiễm nấm họng, loét miệng nặng.
Bác sĩ Dương cho hay mặc dù khối u đã điều trị ổn định sau nhiều đợt hóa trị nhưng nguy cơ bệnh tái phát vẫn còn. Vì vậy, sau khi hội chẩn, các bác sĩ đã quyết định ghép tế bào gốc tự thân, ngăn ngừa nguy cơ bệnh có thể tái phát.
Theo đó, quy trình ghép tế bào gốc tự thân gồm ba giai đoạn: thu thập tế bào gốc, điều kiện hóa bằng hóa chất liều cao để tiêu diệt tế bào bệnh và truyền lại tế bào gốc để tái tạo hệ tạo máu. Đây là kỹ thuật chuyên sâu, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và theo dõi nghiêm ngặt.
Các bác sĩ Bệnh viện 19-8 và Bệnh viện Huyết học - Truyền máu Trung ương đã phối hợp thực hiện ca ghép thành công. Sau hơn 20 ngày điều trị tích cực, các chỉ số của chị H. dần cải thiện, hồi phục và được xuất viện vào ngày 5-5.
Bác sĩ Phạm Thị Việt Anh, phó giám đốc phụ trách Trung tâm Huyết học - Truyền máu, Bệnh viện 19-8, cho biết thêm trong lực lượng y tế công an nhân dân, bệnh viện là đơn vị đi đầu triển khai kỹ thuật ghép tế bào gốc tự thân trong điều trị các bệnh lý huyết học.
"Bệnh viện 198 đã triển khai kỹ thuật ghép tế bào gốc nhiều năm nay nhưng đây là lần đầu tiên thực hiện thành công ghép tế bào gốc cho bệnh nhân u lympho.
Đây cũng là tiền đề quan trọng để bệnh viện tiếp tục phát triển các kỹ thuật ghép chuyên sâu trong thời gian tới, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, giảm gánh nặng chuyển tuyến và mang lại thêm cơ hội sống cho người bệnh", bác sĩ Việt Anh chia sẻ.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trẻ em là một trong những nhóm dễ bị tổn thương nhất trước các đợt nắng nóng kéo dài, với nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe liên quan đến mất nước, kiệt sức và sốc nhiệt.
Sốc nhiệt ở trẻ có thể xảy ra khi cơ thể trẻ không được bù đủ nước hoặc không có thời gian nghỉ ngơi hợp lý trong môi trường nóng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu của kiệt sức do nóng và sốc nhiệt sẽ giúp cha mẹ bảo vệ con an toàn trong những ngày thời tiết khắc nghiệt như hiện nay.
Trước khi diễn tiến thành sốc nhiệt, trẻ thường trải qua giai đoạn nhẹ hơn như chuột rút do nóng hoặc kiệt sức do nóng. Tình trạng này thường xảy ra sau khi trẻ vận động hoặc vui chơi lâu dưới trời nắng nóng dẫn đến mất nước và điện giải qua mồ hôi.
Một số dấu hiệu cha mẹ có thể nhận thấy gồm: thân nhiệt tăng (thường dưới 40oC); da mát nhưng ẩm, ra nhiều mồ hôi; choáng, chóng mặt, mệt lả; đau đầu; khát nước nhiều; cáu gắt, khó chịu; chuột rút cơ; buồn nôn hoặc nôn mửa.
Một số trẻ có nguy cơ bị kiệt sức do nóng cao hơn như trẻ thừa cân hoặc béo phì; trẻ đang mắc bệnh; bị cháy nắng hoặc đang dùng một số loại thuốc.
Điều quan trọng là cần xử trí sớm để tránh tiến triển thành sốc nhiệt. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ trẻ bị kiệt sức do nóng, cha mẹ nên:
- Đưa trẻ vào nơi mát, có bóng râm hoặc phòng có điều hòa.
- Cho trẻ uống nước mát, có thể bổ sung muối như nước điện giải, uống từng ngụm nhỏ thay vì uống nhiều một lần.
- Dùng khăn ướt bằng nước mát, không dùng nước đá lạnh lau khắp người cho trẻ, chú ý các vùng có mạch máu lớn như gáy, nách, bẹn, trán để hỗ trợ hạ nhiệt.
- Nếu trẻ bị chuột rút có thể xoa bóp nhẹ nhàng. Nếu trẻ không uống được hoặc có các biểu hiện như lừ đừ, lơ mơ, mệt nhiều, bứt rứt, da tái... thì cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Sốc nhiệt là tình trạng nghiêm trọng xảy ra khi cơ thể trẻ không còn khả năng điều hòa thân nhiệt. Nhiệt độ cơ thể tăng nhanh có thể dẫn đến tổn thương não, thậm chí đe dọa đến tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Sốc nhiệt là một trường hợp cấp cứu y khoa tối khẩn cấp. Nếu con bạn ở ngoài trời hoặc trong bất kỳ môi trường nóng nào và có các triệu chứng trên hãy thực hiện các bước sau càng sớm càng tốt:
- Đưa trẻ vào nơi mát và cởi bớt quần áo cho trẻ.
- Dùng khăn tẩm nước mát lạnh đắp vùng trán, gáy, nách và lau khắp người để làm hạ nhiệt nhanh, có thể kèm quạt mát để thoát nhiệt, tản nhiệt dễ dàng hơn.
- Nếu có điều kiện có thể ngâm trẻ trong bồn nước mát, không dùng nước đá lạnh vì có thể làm trẻ bị co mạch.
- Theo dõi tình trạng ý thức và thân nhiệt liên tục, nếu nhiệt độ xuống dưới 38oC thì ngưng làm mát.
- Tránh cho trẻ uống quá nhiều chất lỏng trừ khi trẻ tỉnh táo và nhận thức được mọi việc. Tuyệt đối không cho trẻ uống nước nếu trẻ đang lơ mơ hoặc rối loạn ý thức.
