Chia sẻ tại hội nghị cộng tác viên báo chí nhân Ngày Vi chất dinh dưỡng 1-2/6, do Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế) tổ chức chiều 28/5, ThS.BS Trịnh Hồng Sơn, Giám đốc Trung tâm Giáo dục truyền thông dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng cho biết, ăn đủ, ăn đa dạng và phối hợp các nhóm thực phẩm là rất quan trọng để đảm bảo dinh dưỡng cân bằng, khoa học.
Theo chuyên gia này, không có một loại thực phẩm đơn lẻ nào cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho nhu cầu của cơ thể. Chế độ ăn uống đơn điệu, thiên lệch sẽ dẫn tới nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng các vitamin và khoáng chất.
Các vitamin, vi chất dinh dưỡng đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp cơ thể sản xuất các enzyme, hormone và các chất cần thiết cho sự tăng trưởng, phát triển bình thường của cơ thể; giúp tăng cường sức đề kháng, phát triển tầm vóc, trí tuệ và nâng cao sức khỏe toàn diện của mỗi người.
Vì thế, sự phối hợp đa dạng các nhóm thực phẩm giúp cơ thể được cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết, đồng thời hỗ trợ quá trình hấp thu các vi chất.
Ông khuyến nghị, trong bữa ăn hằng ngày cần ăn đủ 4 nhóm thực phẩm gồm: bột đường (gạo, mì, ngô, khoai…); nhóm chất đạm (thịt, cá, trứng, sữa, tôm, cua, đậu đỗ…); nhóm chất béo (mỡ động vật, dầu thực vật); nhóm vitamin và khoáng chất (rau xanh và quả chín).
Cần đa dạng hóa bữa ăn hằng ngày, thường xuyên thay đổi món ăn, đa dạng thực phẩm.
“Mỗi ngày nên có ít nhất 15-20 loại thực phẩm khác nhau. Nhiều người nghe số lượng này thấy khó, nhưng thực ra lại rất đơn giản.
Ví như món thịt bò xào với rau giá, mướp, thêm hành lá, tỏi, hạt tiêu, mắm… đã có 5-6 loại thực phẩm; hay như trong bát phở ngoài tinh bột còn có thịt, chanh, hành, ăn cùng nhiều loại rau sống; trái cây tráng miệng, thay vì ăn một loại, có thể bổ một quả ổi, vài quả vải, mận, mỗi thứ một chút sẽ đa dạng thực phẩm”, BS Sơn nói.
Ngoài ra, hãy tô điểm cho bữa ăn gia đình bằng nhiều loại rau quả màu sắc, bởi mỗi loại rau củ lại chứa các chất dinh dưỡng và những dưỡng chất thực vật đặc trưng.
“Rau, củ và quả chín là nguồn cung cấp vitamin C, betacaroten (tiền vitamin A), kali, chất xơ và các chất chống oxy hóa tự nhiên, góp phần duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh và hỗ trợ phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm”, BS Sơn cho biết.
Như rau lá màu xanh đậm (rau cải, rau muống, súp lơ xanh…) giàu folate (vitamin B9), vitamin C, vitamin K, sắt, canxi, magiê và kali…; rau, quả màu đỏ, tím… (cà chua, củ cải đỏ, bắp cải tím, củ dền, thanh long đỏ…) nhiều chất khoáng như phốt pho, canxi, sắt, kali, magiê… và lycopene, anthocyanin có hoạt tính sinh học tốt cho tim mạch, kháng viêm và chống ung thư.
Các loại rau, quả màu vàng, cam (cà rốt, cà chua, bí đỏ, đu đủ, xoài…) giàu Beta-caroten (tiền vitamin A) giúp tăng cường thị lực, bảo vệ da, hỗ trợ hệ miễn dịch…
Người trưởng thành cần đạt mức tối thiểu 400g rau, quả mỗi ngày để cung cấp đủ các vi chất dinh dưỡng, chất xơ, dưỡng chất thực vật cho cơ thể.
Vì sao trẻ cần uống vitamin A liều cao?
PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng cho biết, trong số các vi chất dinh dưỡng thiết yếu, vitamin A có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng, thị giác, bảo vệ toàn vẹn biểu mô và tăng cường miễn dịch của trẻ.
Theo khuyến cáo chuyên môn, việc bổ sung vitamin A là rất cần thiết đối với sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ, đặc biệt là với trẻ em 6-60 tháng tuổi (đây là nhóm tuổi có nguy cơ cao thiếu vitamin A).
Ở nhóm trẻ này, trong giai đoạn phát triển, qua phân tích thực phẩm về hàm lượng vi chất dinh dưỡng, không chỉ thiếu vitamin A mà còn thiếu các vi chất khác như sắt, kẽm. Vì thế, chế độ ăn dù đa dạng nhưng vẫn không đủ nhu cầu vitamin A ở trẻ nhỏ.
Tại Việt Nam, theo kết quả Tổng điều tra Dinh dưỡng năm 2020 của Viện Dinh dưỡng, tỷ lệ thiếu vitamin A tiền lâm sàng ở trẻ 6–59 tháng tuổi là 8,9%, trong đó tỷ lệ thiếu vitamin A ở vùng Trung du và miền núi phía Bắc lên tới 13,4%; tỷ lệ vitamin A trong sữa mẹ thấp ở bà mẹ cho con bú là 16,7%.
Chiến dịch bổ sung vitamin A liều cao cho trẻ em được tổ chức định kỳ hằng năm là một giải pháp can thiệp quan trọng nhằm phòng chống thiếu vitamin A, góp phần bảo vệ thị lực, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ sự phát triển toàn diện của trẻ em.
Năm nay Viện Dinh dưỡng đã ban hành Quyết định số 449/QĐ-VDD ngày 4/5 về việc phân bổ số lượng thuốc vitamin cho các tỉnh/thành phố để phục vụ Chiến dịch bổ sung vitamin A đợt 1 năm 2026.
Theo đó, trong chiến dịch bổ sung vitamin A đợt 1 năm 2026, Viện Dinh dưỡng đã cấp phát cho các tỉnh, thành phố trên toàn quốc hơn 2,9 triệu viên nang vitamin A loại 200.000 IU.
Đối tượng được bổ sung viên nang vitamin A trong chiến dịch gồm trẻ em từ 6 tháng đến dưới 60 tháng tuổi và các đối tượng có nguy cơ cao thiếu vitamin A như người mắc bệnh sởi, trẻ suy dinh dưỡng cấp tính nặng, viêm đường hô hấp cấp tính hoặc tiêu chảy kéo dài.
Chỉ tiêu đặt ra là tối thiểu 98% trẻ trong diện được uống vitamin A nhằm bảo đảm tất cả trẻ trong độ tuổi được tiếp cận đầy đủ với hoạt động can thiệp dinh dưỡng quan trọng này.
Bệnh tim ngày càng phổ biến và chế độ ăn uống giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe tim mạch. Trong nhiều loại rau quen thuộc, cà tím được đánh giá là thực phẩm có lợi cho tim nếu sử dụng đúng cách và ăn đều đặn trong bữa cơm hằng ngày, theo trang NDTV (Ấn Độ).
Nghiên cứu đăng trên tạp chí Food Chemistry cho thấy ăn cà tím với lượng vừa phải trong chế độ ăn lành mạnh có thể hỗ trợ bảo vệ tim mạch.
Ông Ambuj Roy, giáo sư tim mạch tại Viện Khoa học Y khoa toàn Ấn Độ (AIIMS), cho biết chế độ ăn có khả năng chống viêm giúp cải thiện sức khỏe tim mạch. Theo ông, cà tím là loại rau có đặc tính chống viêm tốt và phù hợp cho người muốn chăm sóc tim.
Bà Archana Singh, giáo sư khoa hóa sinh tại AIIMS, cho biết khẩu phần ăn hiện nay thường chứa quá nhiều tinh bột nhưng lại thiếu rau xanh, trái cây và các loại đậu. Điều này làm tăng tình trạng viêm trong cơ thể và gây áp lực cho tim.
Chất xơ đóng vai trò quan trọng vì giúp hệ tiêu hóa hoạt động tốt hơn và hỗ trợ hấp thu dưỡng chất. Thực phẩm giàu chất chống oxy hóa cũng giúp giảm stress oxy hóa, từ đó giảm gánh nặng cho cơ tim. Ngoài ra, chế độ ăn ít chất béo bão hòa còn giúp hạn chế mảng bám trong động mạch.
Cà tím chứa ít calo, ít chất béo nhưng giàu chất xơ và nước. Loại quả này còn cung cấp vitamin C, folate, kali cùng các hợp chất chống oxy hóa như polyphenol và anthocyanin. Phần vỏ của cà tím chứa lượng chất chống oxy hóa cao nhất.
Nghiên cứu đăng trên tạp chí Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases cho thấy chất xơ trong cà tím giúp hạn chế hấp thu cholesterol xấu. Điều này hỗ trợ giảm tích tụ mảng bám trong động mạch và góp phần giữ ổn định mỡ máu.
Cà tím còn có hàm lượng natri thấp nên phù hợp với người cần kiểm soát huyết áp. Kali trong loại rau này giúp mạch máu thư giãn tốt hơn và hỗ trợ tuần hoàn máu. Việc hỗ trợ kiểm soát cân nặng cũng giúp huyết áp ổn định hơn.
Các chuyên gia khuyến khích ưu tiên cách chế biến như hấp, nướng hoặc áp chảo để giữ giá trị dinh dưỡng. Cà tím chiên nhiều dầu có thể làm giảm lợi ích sức khỏe và khiến cơ thể nạp thêm chất béo không cần thiết.
Người có cơ địa dị ứng hoặc hệ tiêu hóa nhạy cảm cần thận trọng khi ăn cà tím. Loại rau này chỉ phát huy hiệu quả khi được dùng điều độ và kết hợp trong chế độ ăn cân bằng.
Bác sĩ Keiko Amano là thành viên Hội đồng quản trị của Hiệp hội Y học Giới tính Nhật Bản. Sau khi tốt nghiệp khoa Y, Đại học Tokyo năm 1967, bà đóng vai trò nòng cốt trong việc thành lập phòng khám ngoại trú dành cho phụ nữ đầu tiên tại một bệnh viện công vào năm 2002. Từ năm 2009, bà phụ trách phòng khám ngoại trú dành cho phụ nữ tại Bệnh viện Seifuso, tỉnh Saitama, và hiện là cố vấn đặc biệt tại đây. Bà cũng là tác giả của một số cuốn sách như "Nội tiết tố nữ quyết định cuộc đời người phụ nữ".
Dù đã ở tuổi 80, bác sĩ Amano vẫn duy trì nhịp làm việc đều đặn tại phòng khám. Bà tin rằng bản thân vẫn có thể hoạt động bền bỉ và giữ được thể trạng tốt là nhờ đặc biệt chú trọng đến chế độ ăn uống, vận động, giấc ngủ và duy trì một lối sống điều độ.
Bà Amano kể từ thời thơ ấu đã rèn được thói quen thức dậy vào khoảng 4-5h và đi ngủ lúc 20-21h. Gần đây, bà thường bị tỉnh giấc do ảnh hưởng của chứng tiểu đêm ở người cao tuổi nhưng chấp nhận điều đó như một quy luật tự nhiên của lão hóa. Theo bác sĩ, không nên quá lo lắng về thời lượng ngủ. Người cao tuổi chỉ cần ngủ bất cứ khi nào cơ thể cho phép, thậm chí có thể dậy đọc sách hoặc uống chút đồ ấm nếu không thể ngủ tiếp ngay lập tức.
Mỗi buổi sáng sau khi thức dậy, bà Amano luôn dành 15 phút ngâm mình trong bồn nước nóng từ 41 đến 42 độ C. Thói quen này giúp tăng thân nhiệt lên 1-2 độ, thúc đẩy tuần hoàn máu và làm mềm các khớp xương trước khi bắt đầu ngày mới. Theo bác sĩ Amano, duy trì thân nhiệt trên 36,5 độ C là chìa khóa để hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả. Ngược lại, tình trạng cơ thể bị lạnh thường xuyên sẽ dẫn đến hàng loạt hệ lụy như đau khớp, mệt mỏi, táo bón và rối loạn thần kinh thực vật. Đặc biệt với phụ nữ trung niên và cao tuổi, những người vốn có ít cơ bắp và khả năng sinh nhiệt kém hơn nam giới, các liệu pháp làm ấm cơ thể là vô cùng cần thiết.
Bà chia sẻ sở dĩ chọn chuyên ngành chăm sóc sức khỏe phụ nữ là bởi từng trải qua giai đoạn tiền mãn kinh khó khăn từ năm 48 đến 59 tuổi. Lúc đó, cơ thể bà lúc nào cũng thấy lạnh buốt. Bà thường xông hơi khô ở nhiệt độ thấp để cải thiện nhưng sau khi nuôi mèo không còn nhiều thời gian nên đã chuyển sang liệu pháp ngâm bồn. Để đạt hiệu quả tương đương, bà tắm 2 lần mỗi ngày. Buổi tối, bà ngâm mình trong nước ấm vừa phải (40-41°C) để kích hoạt hệ thần kinh phó giao cảm, giúp đi vào giấc ngủ dễ dàng hơn. Sau mỗi lần tắm sáng và tối, bác sĩ luôn uống một cốc nước ấm để làm ấm các cơ quan nội tạng và thúc đẩy lưu thông máu. Bà cũng luôn mang theo nước ấm bên mình và uống thường xuyên ngay cả khi chưa thấy khát.
Chế độ ăn uống cũng đóng vai trò quyết định trong việc cải thiện thể chất của nữ bác sĩ. Sau khi phát hiện các dấu hiệu cao huyết áp và tiểu đường nhẹ ở tuổi 75, bà đã chuyển sang thực đơn giàu thực vật với món súp rau củ không gia vị. Món súp gồm hành tây, cà rốt, bắp cải, bí đỏ và các loại rau theo mùa như bông cải xanh hay nấm được ninh kỹ để tận dụng vị ngọt tự nhiên. Chính việc cắt giảm muối thông qua thói quen ăn nhạt này đã giúp huyết áp của bà trở lại mức bình thường. Bên cạnh đó, bà cũng chú trọng bổ sung protein từ trứng, cá và đậu phụ để bù đắp lượng cơ bắp và mật độ xương vốn dễ bị suy giảm sau tuổi 50.
Bác sĩ Amano muốn tiếp tục làm nghề y cho đến năm 100 tuổi nên không chỉ chú trọng dinh dưỡng, bà còn duy trì tập luyện với huấn luyện viên cá nhân hai lần mỗi tuần trong suốt 7 năm qua. Mục tiêu của bà là cải thiện tính linh hoạt của khớp và tăng cường khối lượng cơ để bảo vệ khung xương. Những bài tập tự chăm sóc tại nhà như xoay cổ chân và ngón chân cũng được bà thực hiện thường xuyên để giữ cho cơ thể luôn linh hoạt.
Từ trải nghiệm cá nhân về việc thay đổi nội tiết và những phản ứng của cơ thể với thuốc khi về già, bác sĩ Amano rút ra bài học về sự nhạy cảm đối với các tín hiệu của cơ thể. Ngày nay, cứ hai phụ nữ thì có một người sống thọ trên 90 tuổi. Trong bối cảnh đó, bà cho rằng điều quan trọng nhất là tận hưởng mỗi ngày một cách thoải mái bằng cách từ bỏ những áp lực không cần thiết và chuyện vụn vặt gây lãng phí thời gian. Những bất ổn nhỏ trong sức khỏe không nên là nỗi lo sợ mà cần được nhìn nhận như những "tín hiệu" để điều chỉnh lối sống sao cho phù hợp và trân trọng bản thân hơn.
Cụ thể, Sở Y tế TP.HCM đề xuất kiến nghị đối với Bộ Y tế, Bộ Tài chính (Bảo hiểm xã hội Việt Nam) xem xét, nghiên cứu đề xuất mở rộng chính sách hỗ trợ mức đóng bảo hiểm y tế (BHYT) đối với nhóm lao động khu vực phi chính thức, người có thu nhập thấp, người tạm trú dài hạn tại các đô thị lớn và các nhóm đối tượng có nguy cơ gián đoạn tham gia BHYT nhằm góp phần duy trì, phát triển bền vững tỉ lệ bao phủ BHYT.
Bạn đọc thắc mắc, những chính sách hỗ trợ mức đóng BHYT nào đang áp dụng ở TP.HCM?
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP.HCM, cho biết TP.HCM đang triển khai nhiều chính sách hỗ trợ BHYT nhằm hướng tới mục tiêu bao phủ BHYT toàn dân.
Hiện nay, TP.HCM đã sử dụng ngân sách để hỗ trợ toàn bộ hoặc một phần mức đóng BHYT cho nhiều nhóm đối tượng.
Cụ thể, TP.HCM thực hiện cấp thẻ BHYT cho người dân thường trú tại 19 xã, phường An toàn khu và 2 xã đảo.
Bên cạnh đó, theo Nghị quyết 56/2025 của HĐND TP, TP hỗ trợ 100% mức đóng BHYT (miễn phí thẻ BHYT) đối với các nhóm sau:
- Người từ đủ 65 tuổi đến dưới 75 tuổi có đăng ký thường trú tại TP.HCM và chưa được hưởng hỗ trợ BHYT từ các chính sách khác.
- Học sinh phổ thông.
- Người học chương trình giáo dục phổ thông, bao gồm học viên giáo dục thường xuyên cấp THCS và THPT tại các cơ sở giáo dục công lập và ngoài công lập trên địa bàn TP.
Ngoài ra theo Nghị quyết 75/2025 của HĐND TP, TP.HCM tiếp tục hỗ trợ 100% mức đóng BHYT cho các đối tượng:
- Người bệnh phong đang điều trị tại Bệnh viện Bến Sắn thuộc Sở Y tế.
- Người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều của địa phương.
- Người mới thoát nghèo trong thời gian 36 tháng kể từ khi được công nhận thoát nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều của địa phương.
- Trẻ em từ đủ 6 tuổi đến dưới 16 tuổi, có đăng ký thường trú hoặc tạm trú theo quy định trên địa bàn TP.HCM.
- Người từ đủ 60 tuổi đến dưới 65 tuổi sống đơn thân, neo đơn (là người có chồng/vợ, con, người trực tiếp chăm sóc đã tử vong), hoặc độc thân (không chồng/vợ, có giấy xác nhận sống độc thân theo quy định Luật Hộ tịch) hiện sống một mình hoặc sống với người thân được xác định có thu nhập thấp hơn mức thu nhập theo bộ tiêu chí đo lường chuẩn nghèo đa chiều của địa phương, có đăng ký thường trú hoặc tạm trú theo quy định tại TP.HCM.
- Người mắc bệnh hiểm nghèo theo danh mục bệnh hiểm nghèo của Bộ Y tế được xác định có thu nhập thấp hơn mức thu nhập theo bộ tiêu chí đo lường chuẩn nghèo đa chiều của địa phương, có đăng ký thường trú hoặc tạm trú theo quy định tại TP.HCM.
- Người khuyết tật nhìn và được xác định mức độ khuyết tật nhẹ do cơ quan có thẩm quyền xác nhận, có đăng ký thường trú hoặc tạm trú theo quy định tại TP.HCM.
