Chia sẻ tại hội nghị cộng tác viên báo chí nhân Ngày Vi chất dinh dưỡng 1-2/6, do Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế) tổ chức chiều 28/5, ThS.BS Trịnh Hồng Sơn, Giám đốc Trung tâm Giáo dục truyền thông dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng cho biết, ăn đủ, ăn đa dạng và phối hợp các nhóm thực phẩm là rất quan trọng để đảm bảo dinh dưỡng cân bằng, khoa học.
Theo chuyên gia này, không có một loại thực phẩm đơn lẻ nào cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho nhu cầu của cơ thể. Chế độ ăn uống đơn điệu, thiên lệch sẽ dẫn tới nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng các vitamin và khoáng chất.
Các vitamin, vi chất dinh dưỡng đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp cơ thể sản xuất các enzyme, hormone và các chất cần thiết cho sự tăng trưởng, phát triển bình thường của cơ thể; giúp tăng cường sức đề kháng, phát triển tầm vóc, trí tuệ và nâng cao sức khỏe toàn diện của mỗi người.
Vì thế, sự phối hợp đa dạng các nhóm thực phẩm giúp cơ thể được cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết, đồng thời hỗ trợ quá trình hấp thu các vi chất.
Ông khuyến nghị, trong bữa ăn hằng ngày cần ăn đủ 4 nhóm thực phẩm gồm: bột đường (gạo, mì, ngô, khoai…); nhóm chất đạm (thịt, cá, trứng, sữa, tôm, cua, đậu đỗ…); nhóm chất béo (mỡ động vật, dầu thực vật); nhóm vitamin và khoáng chất (rau xanh và quả chín).
Cần đa dạng hóa bữa ăn hằng ngày, thường xuyên thay đổi món ăn, đa dạng thực phẩm.
“Mỗi ngày nên có ít nhất 15-20 loại thực phẩm khác nhau. Nhiều người nghe số lượng này thấy khó, nhưng thực ra lại rất đơn giản.
Ví như món thịt bò xào với rau giá, mướp, thêm hành lá, tỏi, hạt tiêu, mắm… đã có 5-6 loại thực phẩm; hay như trong bát phở ngoài tinh bột còn có thịt, chanh, hành, ăn cùng nhiều loại rau sống; trái cây tráng miệng, thay vì ăn một loại, có thể bổ một quả ổi, vài quả vải, mận, mỗi thứ một chút sẽ đa dạng thực phẩm”, BS Sơn nói.
Ngoài ra, hãy tô điểm cho bữa ăn gia đình bằng nhiều loại rau quả màu sắc, bởi mỗi loại rau củ lại chứa các chất dinh dưỡng và những dưỡng chất thực vật đặc trưng.
“Rau, củ và quả chín là nguồn cung cấp vitamin C, betacaroten (tiền vitamin A), kali, chất xơ và các chất chống oxy hóa tự nhiên, góp phần duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh và hỗ trợ phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm”, BS Sơn cho biết.
Như rau lá màu xanh đậm (rau cải, rau muống, súp lơ xanh…) giàu folate (vitamin B9), vitamin C, vitamin K, sắt, canxi, magiê và kali…; rau, quả màu đỏ, tím… (cà chua, củ cải đỏ, bắp cải tím, củ dền, thanh long đỏ…) nhiều chất khoáng như phốt pho, canxi, sắt, kali, magiê… và lycopene, anthocyanin có hoạt tính sinh học tốt cho tim mạch, kháng viêm và chống ung thư.
Các loại rau, quả màu vàng, cam (cà rốt, cà chua, bí đỏ, đu đủ, xoài…) giàu Beta-caroten (tiền vitamin A) giúp tăng cường thị lực, bảo vệ da, hỗ trợ hệ miễn dịch…
Người trưởng thành cần đạt mức tối thiểu 400g rau, quả mỗi ngày để cung cấp đủ các vi chất dinh dưỡng, chất xơ, dưỡng chất thực vật cho cơ thể.
Vì sao trẻ cần uống vitamin A liều cao?
PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng cho biết, trong số các vi chất dinh dưỡng thiết yếu, vitamin A có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng, thị giác, bảo vệ toàn vẹn biểu mô và tăng cường miễn dịch của trẻ.
Theo khuyến cáo chuyên môn, việc bổ sung vitamin A là rất cần thiết đối với sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ, đặc biệt là với trẻ em 6-60 tháng tuổi (đây là nhóm tuổi có nguy cơ cao thiếu vitamin A).
Ở nhóm trẻ này, trong giai đoạn phát triển, qua phân tích thực phẩm về hàm lượng vi chất dinh dưỡng, không chỉ thiếu vitamin A mà còn thiếu các vi chất khác như sắt, kẽm. Vì thế, chế độ ăn dù đa dạng nhưng vẫn không đủ nhu cầu vitamin A ở trẻ nhỏ.
Tại Việt Nam, theo kết quả Tổng điều tra Dinh dưỡng năm 2020 của Viện Dinh dưỡng, tỷ lệ thiếu vitamin A tiền lâm sàng ở trẻ 6–59 tháng tuổi là 8,9%, trong đó tỷ lệ thiếu vitamin A ở vùng Trung du và miền núi phía Bắc lên tới 13,4%; tỷ lệ vitamin A trong sữa mẹ thấp ở bà mẹ cho con bú là 16,7%.
Chiến dịch bổ sung vitamin A liều cao cho trẻ em được tổ chức định kỳ hằng năm là một giải pháp can thiệp quan trọng nhằm phòng chống thiếu vitamin A, góp phần bảo vệ thị lực, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ sự phát triển toàn diện của trẻ em.
Năm nay Viện Dinh dưỡng đã ban hành Quyết định số 449/QĐ-VDD ngày 4/5 về việc phân bổ số lượng thuốc vitamin cho các tỉnh/thành phố để phục vụ Chiến dịch bổ sung vitamin A đợt 1 năm 2026.
Theo đó, trong chiến dịch bổ sung vitamin A đợt 1 năm 2026, Viện Dinh dưỡng đã cấp phát cho các tỉnh, thành phố trên toàn quốc hơn 2,9 triệu viên nang vitamin A loại 200.000 IU.
Đối tượng được bổ sung viên nang vitamin A trong chiến dịch gồm trẻ em từ 6 tháng đến dưới 60 tháng tuổi và các đối tượng có nguy cơ cao thiếu vitamin A như người mắc bệnh sởi, trẻ suy dinh dưỡng cấp tính nặng, viêm đường hô hấp cấp tính hoặc tiêu chảy kéo dài.
Chỉ tiêu đặt ra là tối thiểu 98% trẻ trong diện được uống vitamin A nhằm bảo đảm tất cả trẻ trong độ tuổi được tiếp cận đầy đủ với hoạt động can thiệp dinh dưỡng quan trọng này.
Gần đây, khi các cảnh báo về an toàn thực phẩm liên tục vang lên, nhiều người thường lập tức nghi ngờ khâu vệ sinh của cửa hàng hoặc chất lượng nguyên liệu. Tuy nhiên, bác sĩ chuyên khoa phục hồi chức năng Vương Tuấn Bình, Trung Quốc, cảnh báo rằng, an toàn thực phẩm không chỉ nằm ở người bán, mà chính những thói quen sinh hoạt hàng ngày đang "khiến thực phẩm trở nên nguy hiểm hơn".
Bác sĩ Vương Tuấn Bình lưu ý, có những món ăn nếu dùng ngay thì không sao, nhưng chỉ cần để lại một lúc hoặc ăn muộn hơn, rủi ro sẽ bắt đầu tích tụ. Một khi thực phẩm rơi vào "vùng nhiệt độ nguy hiểm" từ 7-60 độ C, chỉ cần để ngoài 1 giờ, lượng vi khuẩn có thể tăng trưởng gấp 8 lần.
"Vùng nhiệt độ nguy hiểm" khiến vi khuẩn sinh sôi
Trên trang cá nhân, bác sĩ Vương Tuấn Bình chia sẻ, rất nhiều người sau khi mua cơm hộp về thường có thói quen để đó, mải mê lướt điện thoại hoặc xử lý công việc rồi mới ăn. Tuy nhiên, ngay khi thức ăn rời khỏi nguồn nhiệt và tiếp xúc với nhiệt độ phòng, chúng sẽ rơi vào "vùng nhiệt độ nguy hiểm" (7-60 độ C).
Trong khoảng nhiệt độ này, các loại vi khuẩn phổ biến (như Salmonella) ở điều kiện phù hợp có thể nhân đôi số lượng sau mỗi 20 phút. Cứ như vậy, sau 1 giờ vi khuẩn tăng khoảng 8 lần, và sau 2 giờ con số này lên tới 64 lần. Nói cách khác, chỉ cần để thực phẩm ở nhiệt độ phòng từ 1 đến 2 giờ, rủi ro đã tăng lên đáng kể.
Thói quen "ủ kín" thực phẩm: Môi trường lý tưởng cho vi khuẩn
Bên cạnh thời gian chờ, trạng thái "ủ kín" còn nguy hiểm hơn. Đồ ăn mang về thường được đóng gói trong các hộp kín hoặc túi nilon. Dù trông có vẻ như đang giữ ấm, nhưng thực tế cách này khiến nhiệt độ giảm xuống rất chậm, khiến thức ăn lưu lại trong vùng nhiệt độ nguy hiểm lâu hơn.
Cộng thêm độ ẩm và không khí không lưu thông, "đây chính là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn", đặc biệt là với các món như cơm hộp, rau xào, trứng hay các sản phẩm từ đậu nành vốn có hàm lượng nước cao. Bác sĩ khuyên nếu chưa ăn ngay, bạn nên mở nắp hộp để hơi nóng thoát ra, tránh để thực phẩm duy trì lâu trong khoảng nhiệt độ từ 30-50 độ C.
Đừng đợi thức ăn nguội hẳn mới cho vào tủ lạnh
Đối với thức ăn thừa, chìa khóa nằm ở "tốc độ làm mát". Thông thường, thực phẩm không nên để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ (với môi trường nắng nóng là dưới 1 giờ). Thay vì để nguyên nồi lớn, bạn nên chia nhỏ thức ăn vào các hộp đựng để chúng nhanh chóng đạt đến nhiệt độ an toàn. Nếu nhiệt độ ở tâm thực phẩm duy trì mức ấm nóng quá lâu, vi khuẩn vẫn sẽ tiếp tục sinh sôi.
Giải đáp thắc mắc về việc "đồ nóng bỏ trực tiếp vào tủ lạnh có làm hỏng tủ không", bác sĩ cho biết các dòng tủ lạnh hiện đại đều có cơ chế kiểm soát nhiệt độ tốt, việc thỉnh thoảng cho đồ nóng vào sẽ không làm hỏng tủ. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, vẫn nên chia nhỏ phần ăn để tăng tốc độ tản nhiệt.
Sai lầm khi nghĩ "đun nóng lại là xong"
Nhiều người chủ quan cho rằng "lát nữa đun nóng lại là không sao", nhưng bác sĩ Vương Tuấn Bình cảnh báo: một số loại vi khuẩn (như Tụ cầu vàng - Staphylococcus aureus) có thể sản sinh ra độc tố chịu nhiệt. Ngay cả khi bạn đun nóng lại, độc tố vẫn tồn tại. Hơn nữa, nếu hâm nóng bằng lò vi sóng không đều, vi khuẩn vẫn có khả năng sống sót.
Khi hâm nóng lại, nhiệt độ ở tâm thực phẩm phải đạt ít nhất trên 75 độ C. Nên khuấy đều hoặc chia thành nhiều giai đoạn nhiệt để thực phẩm nóng đều hoàn toàn.
Bác sĩ Vương chia sẻ, trong lâm sàng không hiếm trường hợp "phản ứng của cơ thể thường chậm một nhịp". Thời gian ủ bệnh của ngộ độc thực phẩm thường rơi vào khoảng 6 đến 48 giờ. Nhiều người vài tiếng sau, thậm chí sang ngày hôm sau mới phát triệu chứng, nên hoàn toàn không liên tưởng đến "suất đồ ăn mang về từ hôm qua". Đây là lý do khiến nhiều người xác định sai nguồn gốc gây bệnh.
Ngoài các vấn đề tiêu hóa cấp tính, người bệnh còn có thể bị mệt mỏi toàn thân, mất nước hoặc mất cân bằng điện giải. Bác sĩ nhấn mạnh: "Vấn đề không nhất thiết xảy ra ngay lúc ăn, mà là kết quả của sự tích tụ dần dần sau đó".
An toàn thực phẩm không chỉ nằm ở trách nhiệm của nhà hàng, mà còn nằm ở mỗi quyết định của chúng ta sau khi mang đồ ăn về nhà. "Nhiều khi, rủi ro không đến từ những món ăn kỳ lạ, mà đến từ chính những quy trình sinh hoạt rất đỗi quen thuộc hàng ngày", bác sĩ Vương Tuấn Bình kết luận.
Quan niệm người mắc bệnh ung thư không nên đi viếng đám tang vì "đám tang có âm khí" sẽ làm "bệnh phát tác, di căn nhanh hơn" là không có cơ sở khoa học.
Dưới góc độ y học hiện đại, tế bào ung thư phát triển, di căn hay tái phát phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, bản chất sinh học của khối u, hệ miễn dịch của cơ thể, đáp ứng thuốc tốt hay không chứ hoàn toàn không bị tác động bởi "hơi lạnh" từ người đã khuất.
Tuy nhiên, thể trạng của người bệnh ung thư vẫn yếu hơn so với mọi người, đặc biệt là những ai đang trong quá trình hóa trị, xạ trị hoặc vừa trải qua phẫu thuật lớn, miễn dịch yếu. Đám tang là nơi tập trung đông người trong không gian kín, môi trường dễ tích tụ các loại vi khuẩn, virus lây truyền qua đường hô hấp (như cúm, COVID-19, lao...), gây hại sức khỏe và gián đoạn quá trình điều trị.
Đám tang là nơi đau thương, mất mát. Đối với một người đang phải chiến đấu với căn bệnh hiểm nghèo, việc chứng kiến sự ly biệt có thể kích hoạt các cảm xúc tiêu cực, gây lo âu, trầm cảm hoặc sợ hãi, gây stress, căng thẳng, ảnh hưởng sức khỏe. Người bệnh ung thư cũng không đủ thể lực để ngồi xuyên suốt, có thể bị ngất xỉu hoặc hạ huyết áp.
Nếu bắt buộc, bệnh nhân nên trang bị khẩu trang để hạn chế nhiễm virus. Nên chọn viếng vào những khung giờ vắng người để giảm tiếp xúc xã hội và có không gian thoáng đãng hơn. Tránh ở lại quá lâu hoặc tham gia các nghi thức đưa tang kéo dài dưới nắng hoặc mưa. Rửa tay sát khuẩn thường xuyên và thay quần áo, tắm rửa sạch sẽ ngay sau khi trở về nhà.
Người bệnh ung thư cũng không nên nghe lời truyền miệng, tự cô lập bản thân hay tự ý điều trị bằng lá cây hay thuốc gia truyền khiến bệnh tiến triển nhanh hơn, có thể gây vỡ u, chảy máu, tắc ruột... phải tới viện cấp cứu.
Ngày 13-6, tại tỉnh Tây Ninh, Bộ Y tế phối hợp Viện Pasteur TP.HCM, UBND tỉnh Tây Ninh tổ chức lễ mít tinh hưởng ứng Ngày ASEAN phòng, chống sốt xuất huyết lần thứ 16.
Việc chọn tỉnh Tây Ninh làm địa điểm tổ chức năm nay có ý nghĩa thiết thực, khi đây là địa phương thuộc khu vực Đông Nam Bộ, có vị trí giao thương quan trọng, giáp TP.HCM, có đường biên giới với Campuchia và điều kiện khí hậu thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển.
Vì vậy công tác phòng, chống sốt xuất huyết tại Tây Ninh nói riêng và khu vực phía Nam nói chung cần được triển khai chủ động, thường xuyên, đồng bộ và bền vững.
Ông Võ Hải Sơn - Phó cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) - cho biết sốt xuất huyết là một trong những bệnh truyền nhiễm do muỗi truyền có tốc độ lan rộng nhanh trên thế giới.
Bệnh lưu hành tại nhiều quốc gia, đặc biệt ở khu vực nhiệt đới, cận nhiệt đới, gây gánh nặng lớn cho hệ thống y tế, kinh tế - xã hội và đời sống của người dân.
Tại Việt Nam, sốt xuất huyết vẫn là bệnh truyền nhiễm lưu hành tại nhiều địa phương, nhất là khu vực phía Nam và các tỉnh, thành phố có tốc độ đô thị hóa cao, mật độ dân cư lớn, giao lưu đi lại thường xuyên.
Từ đầu năm 2026 đến nay, cả nước đã ghi nhận hơn 50.000 ca mắc sốt xuất huyết, trong đó có 5 ca tử vong.
"Hiện nay chúng ta đang bước vào thời điểm cao điểm mùa dịch. Thời tiết diễn biến phức tạp, mưa nắng đan xen, độ ẩm cao, cùng với tình trạng tồn tại các dụng cụ chứa nước, phế thải đọng nước trong hộ gia đình và khu dân cư là điều kiện thuận lợi để muỗi truyền bệnh phát triển.
Nếu không chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống dịch từ sớm, từ xa, nguy cơ số mắc tiếp tục gia tăng là rất lớn", ông Sơn lưu ý.
Ông Sơn cũng nhấn mạnh sốt xuất huyết không phải là bệnh nhẹ, có thể diễn biến khó lường. Mỗi người có thể trạng, bệnh nền và đáp ứng khác nhau, vì vậy tuyệt đối không được chủ quan khi có dấu hiệu mắc bệnh.
Nếu không được phát hiện, theo dõi, điều trị kịp thời, bệnh dễ chuyển nặng nhanh, gây sốc, xuất huyết, suy tạng và tử vong.
