5 trong số 7 người mắc kẹt từ hôm 19/5 trong một hang động ngập nước hẻo lánh thuộc huyện Longcheng, tỉnh Xaisomboun, Lào được tìm thấy hôm 27/5 sau chiến dịch tìm kiếm tiềm ẩn vô số rủi ro.
Sau nhiều ngày chờ đợi, những người này cuối cùng cũng nhìn thấy ánh đèn của lực lượng cứu nạn nhô lên từ dưới làn nước đục ngầu, khi họ cố gắng bám trụ trên mỏm đá chật hẹp trong hang ngập nước.
“Đã có người đến giúp đỡ rồi”, Norased Palasing, chuyên gia lặn hang động người Thái Lan, nói với những người mắc kẹt. “Điều quan trọng là các anh còn sống. Không sao đâu, không sao đâu, các anh đã làm rất tốt. Đừng khóc”.
Ing, một trong những người bị mắc kẹt, nói vào camera của lực lượng cứu nạn: “Mẹ đừng lo. Đội cứu nạn đã tiếp cận được chúng con rồi. Chúng con an toàn. Con nhớ bố mẹ nhiều lắm. Chắc ngày mai hoặc ngày kia chúng con sẽ ra ngoài”.
Theo một bài đăng trên Facebook của nhóm tình nguyện viên cứu nạn Lào, 5 người tìm thấy đều là đàn ông. “Tôi vẫn còn run. Nhóm của chúng tôi đã thành công”, Bounkham Luanglath, thành viên của đội cứu hộ Lào, nói và cho hay sẽ tiếp tục tìm kiếm hai người còn lại.
Mikko Paasi, thợ lặn người Phần Lan tham gia sứ mệnh giải cứu, ngạc nhiên khi thấy tình trạng sức khỏe của 5 người này tương đối tốt. Có lẽ họ đã chuẩn bị sẵn sàng để ở trong hang động vài ngày và đã mang theo đồ ăn, nước uống.
“Họ là thợ mỏ nên không bị chứng sợ không gian hẹp”, ông nói. “Họ đã quen với cảnh làm việc trong không gian chật hẹp. Đó là hai lợi ích mà tôi nhận thấy ngay lập tức, giúp họ khỏe mạnh và có sức khỏe tinh thần tốt”.
Theo Paasi, lực lượng cứu nạn đã tìm kiếm khoảng 95% hang động nhưng không thấy dấu vết của hai người còn lại. Ông cho biết 5 người được tìm thấy thậm chí không biết có hai người nữa mắc kẹt.
“Không còn nhiều nơi để tìm nữa”, ông nói. “Cơ hội tìm thấy hai người này rất mong manh”.
Họ đang cân nhắc khả năng chỉ có 5 người mắc kẹt chứ không phải 7 người. Tuy nhiên, mẹ của một người mất tích đang chờ bên ngoài cho hay trong số những người được tìm thấy không có con trai bà.
Paasi cho biết vị trí nhóm người mắc kẹt cách lối ra khoảng 300 m. Để tiếp cận vị trí của họ, đội cứu hộ phải bò hàng trăm mét và di chuyển qua những đoạn dài ngập nước, tối tăm bên trong hang. Một số đoạn đường hầm chỉ rộng 60 cm.
“Địa hình ở đây rất hẻo lánh và khắc nghiệt, bắt đầu bằng lối đi xuyên rừng dài 4 km để tiếp cận hiện trường. Khi vào đến bên trong, bạn sẽ phải dò dẫm qua hàng trăm mét đường hầm chật hẹp, ngập nước lũ, đối mặt với nguy cơ sập và rủi ro cao từ không khí nhiễm độc”, Paasi cho hay.
Video khoảnh khắc đội cứu nạn tìm thấy người mắc kẹt cho thấy họ phải vượt qua những lối đi tối tăm, chật hẹp, một số đoạn gần như chìm trong dòng nước đục ngầu đầy bùn đất.
Grant Pearce, giám đốc quốc gia của Hiệp hội Thợ lặn Hang động Australia, mô tả quá trình tìm kiếm giống như “đến thăm nhà một người bạn chưa từng đến, không có đèn đóm, phải dò dẫm tìm đường qua các phòng sao cho không bị vấp chân”.
Thợ lặn hang động được huấn luyện để định vị qua các “sump”, thuật ngữ chỉ lối đi ngập nước, cũng như xử lý tình huống trong điều kiện đường hầm nhỏ hẹp, tầm nhìn hạn chế. Họ cũng có thiết bị chuyên dụng như đèn pin siêu sáng nhưng chúng có thể vô tác dụng trong môi trường toàn bùn đất, do đó “các thợ lặn phải làm việc trong điều kiện tầm nhìn bằng không”, Pearce nói.
Đó là lý do thợ lặn phải giăng một sợi dây cố định từ mặt đất dọc theo chiều dài hang động để bám vào nhằm đảm bảo ngay cả trong điều kiện không nhìn thấy gì, họ vẫn có thể thoát khỏi hang và biết được mình đã tìm đến vị trí nào.
Thợ lặn hang động thường tuân theo “quy tắc một phần ba” để đảm bảo mang theo đủ oxy, với một phần ba sử dụng trên đường vào, một phần ba trên đường ra và một phần ba cuối cùng thường dành cho người khác.
Dù đã tìm thấy 5 người mắc kẹt, làm thế nào để đưa họ ra ngoài vẫn là thử thách lớn.
“Công việc vẫn chưa kết thúc. Bước tiếp theo là tìm cách di chuyển 5 người ra khỏi hang. Điều này không dễ dàng”, Kengkard Bongkawong, trưởng bộ phận vận hành của Metta Tham Rescue, nhóm cứu hộ Thái Lan, viết trên mạng xã hội.
Họ đang xem xét hai phương án, một là bơm nước ra khỏi hang, hai là thực hiện một cuộc lặn mạo hiểm dưới nước. Bơm nước là giải pháp an toàn nhất và đội cứu nạn đã thực hiện liên tục nhiều ngày qua, nhưng mực nước chưa cạn. Nhiều khả năng nước ngầm trong núi liên tục trút xuống sau cơn mưa lớn khiến phương án này gặp nhiều khó khăn.
Nếu phương án bơm nước thất bại, các thợ lặn có thể không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đưa những người sống sót vượt qua các đoạn hang ngập nước, dù họ không phải thợ lặn chuyên nghiệp.
Trong trường hợp khẩn cấp, thợ lặn hang động không thể trực tiếp nổi lên mặt nước. Người mắc kẹt không có kỹ năng và kinh nghiệm như thợ lặn hang động sẽ phải được gắn chặt vào nhân viên cứu nạn theo một cách nào đó.
Tình trạng sức khỏe của người được giải cứu cũng là một yếu tố khiến công tác đưa người ra ngoài thêm thách thức. Nguy cơ có thể tăng thêm nếu họ rơi vào hoảng loạn, gây khó khăn cho người cứu nạn lẫn chính họ, Pearce nói.
Kengkard, người từng giúp sức trong cuộc giải cứu các cầu thủ nhí của một đội bóng Thái Lan vào năm 2018, nằm trong số các thợ lặn đa quốc gia đang có mặt tại Lào để giúp đỡ.
“Chúng tôi cần sử dụng càng nhiều bình oxy càng tốt và muốn thành lập một trạm nạp oxy trước cửa hang”, Kengkard viết trên mạng, kêu gọi quyên góp ít nhất 30 bình oxy.
Trong cuộc giải cứu năm 2018, các cầu thủ nhí mắc kẹt được dùng thuốc an thần, trang bị mặt nạ lặn kín và được thợ lặn buộc dây vào người để đưa ra ngoài. Theo Pearce, mỗi cuộc giải cứu đều đối mặt điều kiện khác nhau, nên chiến dịch ở Thái Lan thành công “không có nghĩa là chúng tôi sẽ sử dụng cách tương tự”.
Trang Axios ngày 18.5 đưa tin trong một buổi phỏng vấn qua điện thoại, ông Trump nhấn mạnh nếu chính quyền Iran không đưa ra một đề xuất thỏa thuận tốt hơn, họ sẽ hứng chịu những đòn không kích "nặng nề hơn nhiều" và "sẽ không còn lại gì".
Viết trên mạng xã hội Truth Social sau đó, ông Trump cảnh báo: “Với Iran, thời gian đang cạn dần và họ cần hành động nhanh chóng”.
Các quan chức Mỹ tiết lộ ông Trump dự kiến triệu tập đội ngũ an ninh quốc gia cấp cao tại Phòng tình huống vào ngày 19.5 để thảo luận phương án quân sự, trong bối cảnh Iran từ chối nhượng bộ về chương trình hạt nhân.
Phản ứng trước sức ép từ Mỹ, Reuters ngày 18.5 dẫn lời ông Abolfazl Shekarchi, người phát ngôn cấp cao của lực lượng vũ trang Iran, tuyên bố rằng nếu Mỹ thực hiện các lời đe dọa, Washington sẽ "đối mặt với những kịch bản mới, quyết liệt, bất ngờ và chìm sâu vào vũng lầy do chính họ tạo ra".
Căng thẳng Trung Đông leo thang trong ngày 17.5, với loạt sự cố liên quan máy bay không người lái (UAV) tại khu vực vùng Vịnh.
Theo thông cáo từ Bộ Quốc phòng Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE), một UAV đã tấn công trúng nhà máy điện hạt nhân Barakah vào ngày 17.5, gây hỏa hoạn và làm hư hỏng máy phát điện, Reuters đưa tin.
Cơ quan Quản lý Hạt nhân UAE và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết mức độ an toàn bức xạ không bị ảnh hưởng. Giới chức UAE cũng đã đánh chặn thành công hai UAV khác xâm nhập không phận từ "hướng biên giới phía tây" và đang mở cuộc điều tra.
Axios dẫn lời một cố vấn ngoại giao UAE Anwar Gargash nói rằng: "Việc nhắm mục tiêu vào nhà máy điện hạt nhân Barakah, dù được thực hiện trực tiếp bởi chủ thể chính hay thông qua một trong các bên ủy nhiệm, đều thể hiện sự leo thang nguy hiểm”, được cho là ám chỉ đến Iran.
Giới chức Tehran chưa bình luận về vụ UAV tập kích UAE.
Cùng ngày 17.5, Ả Rập Xê Út thông báo lực lượng phòng không đã đánh chặn thành công 3 UAV xâm nhập từ không phận Iraq, đồng thời cảnh báo Riyadh sẽ áp dụng mọi biện pháp tác chiến cần thiết để bảo vệ chủ quyền quốc gia.
"Trong trường hợp Mỹ có bất cứ hành động quân sự nào mới chống lại Iran, chúng tôi sẽ triển khai các năng lực tác chiến mới của mình", Mohammad Akbarzadeh, phó chỉ huy phụ trách chính trị của Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), nói tại thành phố Minab ở miền nam Iran ngày 28/4.
Ông Akbarzadeh nói thêm rằng để đối phó với hành động gây hấn như vậy, Hải quân IRGC sẽ "sử dụng những chiến thuật bất ngờ, trong đó có cả khả năng chỉ thị mục tiêu thông minh", nhưng không nêu cụ thể.
Theo ông Akbarzadeh, Iran sẽ "sử dụng các công cụ quyền lực trên những mặt trận kháng chiến khác" và chiến thuật của họ sẽ "khiến những con tàu khổng lồ của kẻ thù bốc cháy".
Theo Presstv, kể từ khi nổ ra chiến sự, lực lượng vũ trang Iran đã đáp trả các "hành động gây hấn" bằng ít nhất 100 đợt phản công quyết liệt, nhắm vào các mục tiêu nhạy cảm và chiến lược của Mỹ, Israel ở khu vực.
CBS News tuần trước dẫn lời một số quan chức cho rằng các tuyên bố của Nhà Trắng và Bộ Quốc phòng Mỹ có thể đã "đánh giá thấp" sức mạnh quân sự còn lại của Iran.
Theo ba quan chức, khoảng một nửa kho tên lửa đạn đạo và hệ thống phóng của Iran vẫn còn nguyên vẹn khi Mỹ - Iran bắt đầu thỏa thuận ngừng bắn hôm 8/4. Họ cũng đánh giá hải quân IRGC vẫn giữ lại được khoảng 60% năng lực tấn công, trong đó có đội xuồng cao tốc vũ trang có khả năng rải thủy lôi và phóng UAV.
Mỹ và Iran từng đàm phán tìm giải pháp cho xung đột tại Islamabad hôm 11/4, nhưng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh phong tỏa các cảng biển Iran từ ngày 13/4 để gây áp lực buộc nước này chấp nhận các điều khoản của thỏa thuận, nhưng Tehran không nhượng bộ và đáp trả bằng cách siết kiểm soát eo biển Hormuz. Ông Trump sau đó gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran cho tới khi Tehran đưa ra đề xuất cụ thể với Washington.
Ngày 6-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đe dọa sẽ tiêu diệt Iran "chỉ trong một đêm" nếu Tehran không đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz trước thời hạn chót là 20h tối 7-4 (giờ Mỹ).
Theo Đài BBC, Washington gần đây đã liên tục gây áp lực quân sự, cũng như ông Trump từng kêu gọi các nước tự bảo vệ tuyến vận tải, khiến nhiều quốc gia tại châu Á đã chủ động chọn con đường ngoại giao trực tiếp với Iran để đạt được các thỏa thuận riêng về việc lưu thông qua Hormuz, thay vì chờ đợi một giải pháp quân sự từ Mỹ.
Cụ thể, Pakistan hôm 28-3 thông báo rằng Iran đã đồng ý cho 20 tàu của nước này đi qua eo Hormuz. Ngoại trưởng Pakistan gọi đây là "cử chỉ tích cực và mang tính xây dựng", đồng thời nhấn mạnh: "Đối thoại, ngoại giao và các biện pháp xây dựng lòng tin là con đường duy nhất để tiến lên phía trước".
Iran cũng công khai hoan nghênh các tàu treo cờ Ấn Độ được đi qua eo biển. Đại sứ quán Iran tại Ấn Độ viết trên X: "Những người bạn Ấn Độ của chúng tôi hoàn toàn an toàn, không có gì phải lo lắng". Đáp lại, Ngoại trưởng Ấn Độ cho biết việc tàu chở dầu của nước này được lưu thông là kết quả của ngoại giao.
Trung Quốc - nước mua dầu Iran lớn nhất - cũng xác nhận một số tàu của họ đã đi qua eo biển, dù không nêu chi tiết. Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy bất chấp xung đột, hàng triệu thùng dầu Iran (đang bị Mỹ trừng phạt) vẫn được vận chuyển tới Trung Quốc trong những tuần gần đây.
Kể từ khi chiến sự bùng nổ, Bắc Kinh đã duy trì quan hệ ngoại giao thân thiện với Tehran và cùng Pakistan nỗ lực làm trung gian cho một lệnh ngừng bắn giữa các bên tham chiến.
Mới đây nhất, Ngoại trưởng Philippines cho biết Iran đã cam kết đảm bảo "hành trình an toàn, không bị cản trở và nhanh chóng" cho các tàu nước này, sau cuộc điện đàm được đánh giá là "rất hiệu quả" nhằm đảm bảo nguồn cung năng lượng và phân bón.
Dù vậy, giới quan sát cho rằng các thỏa thuận hiện nay vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, chẳng hạn như chưa có thông tin cụ thể liệu các đảm bảo an toàn áp dụng cho toàn bộ tàu của một quốc gia hay chỉ một số chuyến cụ thể, hay việc các tàu có phải trả phí để được đi qua hay không.
Ví dụ, Công ty vận tải Mitsui OSK Lines cho biết một tàu Nhật Bản chở khí tự nhiên hóa lỏng cuối tuần qua đã an toàn đi qua eo biển Hormuz, nhưng không bình luận về việc có phải trả phí cầu đường hay không và làm thế nào thủy thủ đoàn đảm bảo được chuyến đi an toàn.
Malaysia cũng cho biết một số tàu chở dầu của họ đã được Iran cho phép đi qua miễn phí, nhưng chưa rõ liệu các tàu Malaysia khác có được hưởng bảo đảm tương tự hay không.
Ngoài ra, chuyên gia Roger Fouquet tại Đại học Quốc gia Singapore cũng nhận định Iran có thể đang "tách bạch giữa quan hệ đồng minh và mức độ tham gia thực tế vào xung đột", khi vẫn cho phép tàu của một số quốc gia có liên hệ với Mỹ - như trường hợp của Philippines - được lưu thông.
Do đó nhà kinh tế năng lượng Shi cho rằng dù các thỏa thuận này đánh dấu một bước tiến ngoại giao đáng chú ý, nhưng chúng chỉ giúp giảm áp lực ngắn hạn cho chuỗi cung ứng năng lượng, chưa phải là giải quyết triệt để cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz khi chiến sự vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
