Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) vừa đưa ra cảnh báo đáng lo ngại về tình trạng nóng lên toàn cầu khi cho biết nhiệt độ trung bình của Trái đất trong giai đoạn tới nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao kỷ lục, thậm chí có thể xuất hiện thêm những năm nóng nhất lịch sử trước năm 2031.
Theo cơ quan khí hậu của Liên Hợp Quốc, 11 năm nóng nhất từng được ghi nhận trên toàn cầu đều xuất hiện kể từ năm 2015 đến nay. Điều này cho thấy xu hướng nóng lên của khí hậu Trái đất đang ngày càng rõ rệt và chưa có dấu hiệu chững lại.
Báo cáo mới nhất của WMO dự báo nhiệt độ trung bình toàn cầu trong giai đoạn 2026 – 2030 có thể cao hơn từ 1,3 đến 1,9 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp 1850 – 1900. Đáng chú ý, cơ quan này nhận định có tới 75% khả năng nhiệt độ trung bình của cả giai đoạn 5 năm tới sẽ vượt ngưỡng 1,5 độ C – mốc giới hạn quan trọng được đặt ra trong Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu.
Ngưỡng 1,5 độ C từ lâu được xem là “ranh giới đỏ” nhằm hạn chế các tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu. Nếu mức tăng nhiệt vượt quá giới hạn này trong thời gian dài, nguy cơ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan, nước biển dâng, hạn hán và cháy rừng sẽ tăng mạnh trên phạm vi toàn cầu.
WMO cho biết, năm 2024 hiện được xem là năm nóng nhất từng ghi nhận trong lịch sử quan trắc khí hậu hiện đại, với nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn khoảng 1,55 độ C so với giai đoạn 1850 – 1900.
Một trong những nguyên nhân được nhắc đến nhiều nhất là hiện tượng El Nino. Đây là hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương, có khả năng làm thay đổi hoàn lưu khí quyển và gây ra hàng loạt biến động thời tiết trên toàn thế giới.
Theo các mô hình dự báo, El Nino có thể quay trở lại vào cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2027, thậm chí một số kịch bản cho rằng hiện tượng này có thể duy trì tới năm 2028. Nếu xảy ra với cường độ mạnh, El Nino sẽ khiến nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng cao và nguy cơ xuất hiện thêm các kỷ lục nhiệt mới là rất lớn.
Các nhà khoa học nhận định tốc độ nóng lên của Trái đất hiện nay có thể đang diễn ra nhanh hơn so với trước đây. Nếu nhiệt độ trung bình toàn cầu trong 5 năm tới tiếp tục vượt mốc 1,5 độ C, tốc độ nóng lên có thể đạt khoảng 0,25 độ C mỗi thập kỷ, cao hơn mức trung bình khoảng 0,2 độ C trong nhiều năm trước.
Báo cáo của WMO được xây dựng dựa trên khoảng 200 mô phỏng bằng máy tính sử dụng 13 mô hình khí hậu khác nhau. Kết quả cho thấy khu vực Bắc Cực đang nóng lên nhanh gấp khoảng 3,5 lần phần còn lại của thế giới do diện tích băng tuyết phản xạ ánh sáng Mặt trời ngày càng thu hẹp.
Trong giai đoạn 2020 – 2025, mùa đông tại Bắc Cực được ghi nhận ấm hơn khoảng 1,2 độ C so với mức trung bình nhiều năm. WMO dự báo trong 5 mùa đông tiếp theo, nhiệt độ tại khu vực này có thể tiếp tục tăng thêm khoảng 2,8 độ C. Băng biển Bắc Cực vào mùa hè cũng được dự báo sẽ tiếp tục suy giảm mạnh.
Không chỉ Bắc Cực, nhiều khu vực khác trên thế giới cũng được cảnh báo sẽ đối mặt nguy cơ thời tiết cực đoan gia tăng. Tại lưu vực Amazon, thời tiết được dự báo nóng và khô hơn bình thường, làm tăng nguy cơ cháy rừng nghiêm trọng và ảnh hưởng lớn tới hệ sinh thái toàn cầu.
Tại Việt Nam, các chuyên gia khí tượng cũng đưa ra cảnh báo về khả năng El Nino quay trở lại trong thời gian tới. Ông Mai Văn Khiêm – Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia – cho biết, xác suất xuất hiện El Nino vào cuối năm 2026 hiện đang tăng lên rõ rệt, với khả năng khoảng 70 – 80%.
Phần lớn các mô hình dự báo hiện nay đều nghiêng về kịch bản El Nino mạnh. Điều này đồng nghĩa Việt Nam có thể phải đối mặt với nắng nóng gay gắt hơn, lượng mưa thiếu hụt và nguy cơ hạn hán tại nhiều khu vực.
Theo nhận định của cơ quan khí tượng, mùa mưa tại Tây Nguyên và Nam Bộ có khả năng đến muộn hơn trung bình nhiều năm, đồng thời kết thúc sớm hơn. Tổng lượng mưa vào cuối năm 2026 tại nhiều khu vực được dự báo thiếu hụt đáng kể.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng trong những năm El Nino, dù tổng lượng mưa có xu hướng giảm nhưng vẫn có thể xuất hiện các đợt mưa lớn cục bộ trong thời gian ngắn. Đây là nguyên nhân dẫn tới nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị gia tăng.
Ngoài ra, hoạt động bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có thể ít hơn trung bình nhiều năm, nhưng vẫn cần đặc biệt đề phòng các cơn bão mạnh, đường đi phức tạp và khó dự báo, có khả năng gây thiệt hại lớn trong thời gian ngắn.
Các chuyên gia khí tượng nhận định những năm tới có thể sẽ là giai đoạn thế giới phải đối mặt với hàng loạt biến động thời tiết khắc nghiệt hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu tiếp tục leo thang, việc chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao khả năng phòng chống thiên tai đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Ngày 14/7, ông Trương Việt Dũng - Phó chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội đã ký, ban hành kế hoạch về triển khai đợt cao điểm 100 ngày thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm về chuyển đổi số thành phố.
Kế hoạch nhằm tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn lớn trong chuyển đổi số của thành phố, trọng tâm là hình thành hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung của thành phố, qua đó tạo chuyển biến rõ nét về hiệu quả quản trị, chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển kinh tế số, xã hội số trên địa bàn.
Đáng chú ý, trong thời gian 100 ngày kể từ khi kế hoạch được ban hành, Hà Nội sẽ triển khai đồng bộ nhiều nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, thành phố sẽ làm sạch, di trú, tích hợp, chuẩn hóa nhóm dữ liệu thiết yếu, trọng điểm về kho dữ liệu dùng chung của thành phố.
Cạnh đó, thành phố sẽ tập trung cao điểm "45 ngày" về hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai theo Chỉ thị số 05/CT-TTg của Thủ tướng.
Đồng thời, tổng rà soát, kiểm kê, đánh giá hiện trạng các phần mềm, hệ thống thông tin đang sử dụng; phân loại đề xuất phương án giữ lại, tích hợp, dừng, hợp nhất hoặc thay thế bằng nền tảng dùng chung…
Về cải cách thủ tục hành chính, Hà Nội sẽ cắt giảm 50% thời gian giải quyết và 50% thành phần hồ sơ đối với các thủ tục có tần suất phát sinh cao; 100% thủ tục hành chính dành cho doanh nghiệp được cung cấp trực tuyến; áp dụng cơ chế "im lặng là đồng ý" đối với một số thủ tục lấy ý kiến liên ngành.
Đáng chú ý, Hà Nội thí điểm miễn cấp phép xây dựng đối với các dự án nhà ở riêng lẻ trong 100 ngày để đánh giá chính thức, chuyển sang quản lý dựa vào dữ liệu, hậu kiểm.
Về thu hút đầu tư và xúc tiến xuất khẩu trong lĩnh vực kinh tế số, Hà Nội đặt mục tiêu thu hút 3-5 dự án đầu tư quy mô khoảng 50.000 tỷ đồng trong lĩnh vực công nghệ số, AI, trung tâm dữ liệu; thúc đẩy chuyển đổi số cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh, làng nghề; mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt, thương mại điện tử và phát triển du lịch số.
Đồng thời, hỗ trợ tối thiểu 20 doanh nghiệp công nghệ số của Hà Nội mở rộng xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ ra thị trường quốc tế.
Kế hoạch cũng dành trọng tâm thúc đẩy chuyển đổi số đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa, các làng nghề truyền thống. Theo đó, mỗi xã, phường phấn đấu hỗ trợ tối thiểu 30% hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa, làng nghề truyền thống trên địa bàn thực hiện chuyển đổi số; 100% nhóm hộ có doanh thu trên 1 tỷ đồng sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.
Kế hoạch cũng đặt mục tiêu mở rộng thêm 5.000 hộ kinh doanh đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử; 100% hộ nộp thuế điện tử; 100% chợ dân sinh trên địa bàn 126 xã, phường triển khai thanh toán không dùng tiền mặt. Mỗi xã, phường triển khai tối thiểu 5 tuyến phố kinh doanh không dùng tiền mặt…
Những ngày này, trên các cánh đồng hành, tỏi ở đặc khu Lý Sơn, không khí sản xuất trở nên khẩn trương. Dưới nắng gắt, người dân tất bật kéo ống, vận hành máy bơm, tận dụng từng mạch nước ngầm để cứu cây trồng.
Gia đình ông Lê Thanh Tiễn (thôn Đông An Vĩnh) vừa xuống giống vụ hành mới trên hơn 5 sào sau khi thu hoạch tỏi cuối tháng 3. Tuy nhiên, nắng nóng kéo dài khiến nguồn nước tưới khan hiếm, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng của cây.
Khu vực sản xuất của gia đình ông Tiễn nằm gần giếng Ông Lý - một trong những nguồn nước ngầm lớn trên đảo. Đây cũng là điểm nhiều hộ dân cùng khai thác.
"Dù giếng chưa cạn nhưng vào cao điểm, áp lực rất lớn. Có hộ phải kéo ống dài hàng trăm mét, thậm chí cả cây số để dẫn nước về ruộng, nên việc sử dụng phải tiết kiệm tối đa", ông Tiễn nói.
Không riêng gia đình ông Tiễn, nhiều nông dân trên đảo cũng phải "liệu cơm gắp mắm". Một số hộ chủ động giảm diện tích, chuyển sang cây trồng ít nước hơn để giảm áp lực lên nguồn nước ngầm.
Bên cạnh đó, người dân vẫn duy trì giải pháp phủ cát trắng trên ruộng – vừa giữ ẩm, giảm nhiệt cho đất, vừa giúp tiết kiệm nước tưới.
Ông Nguyễn Thành Dũng (thôn Đông An Vĩnh) cho biết, gia đình ông canh tác hơn 1 ha hành, tỏi nhưng phải chia nhỏ diện tích, ưu tiên vùng có điều kiện tưới tốt.
"Mỗi lần tưới chỉ khoảng 20 phút, luân phiên giữa các ruộng, chủ yếu vào sáng sớm hoặc buổi tối để hạn chế thất thoát nước", ông Dũng chia sẻ.
Theo thống kê, diện tích cây màu, rau, quả ở Lý Sơn khoảng hơn 300 ha. Toàn đảo hiện có hồ chứa nước Thới Lới, hai công trình cấp nước tập trung và hơn 2.000 giếng, trong đó gần một nửa là giếng đào.
Việc khai thác nước ngầm kéo dài khiến nhiều khu vực bị suy giảm trữ lượng, thậm chí xâm nhập mặn. Từ năm 2016, tỉnh Quảng Ngãi đã cấm đào, khoan giếng mới để bảo vệ nguồn nước.
Không chỉ thiếu nước tưới, người dân còn gặp khó về nước sinh hoạt. "Làm nông còn có thể xoay xở, nhưng nước sinh hoạt thì không thể thiếu. Hồ Thới Lới nên ưu tiên phục vụ dân sinh thay vì tưới tiêu", ông Dũng đề xuất.
Trước thực trạng này, người dân và chính quyền địa phương đã triển khai nhiều giải pháp. Tại đảo Bé, các hộ dân chủ động xây bể ngầm trữ nước mưa; đồng thời tăng cường sử dụng bể chứa tập trung để tích trữ nước từ sớm.
Ông Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn, cho biết, địa phương đang xây dựng thêm hai bể chứa nước mưa quy mô lớn, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Bên cạnh đó, dự án hệ thống bể chứa nước mưa với tổng vốn khoảng 75 tỷ đồng cũng đang được tái khởi động.
"Về lâu dài, Lý Sơn sẽ đầu tư nhà máy khử nước biển thành nước ngọt theo quy hoạch phát triển du lịch. Đây là giải pháp căn cơ để đáp ứng nhu cầu nước trong tương lai", ông Huy nói.
Theo Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia, ngày 22/5, thời tiết cả nước diễn biến cực đoan khi Bắc Bộ tiếp tục mưa dông diện rộng, nhiều nơi mưa rất to, trong khi Nam Bộ xuất hiện mưa lớn kèm dông mạnh, nguy cơ lốc xoáy, sét, mưa đá và ngập úng tại nhiều khu vực.
Nhiều khu vực tại Nam Bộ xuất hiện mưa vừa, mưa to kèm dông mạnh. Theo số liệu quan trắc từ 7h đến 15h, hàng loạt địa phương ghi nhận lượng mưa rất lớn, trong đó Sơn Động đạt 220,8mm và Quảng Hà vượt 210mm. Một số nơi khác như Thái Nguyên, Cà Mau và Cần Thơ cũng có mưa lớn, làm gia tăng nguy cơ ngập úng tại vùng thấp trũng và khu dân cư đông đúc.
Dự báo trong chiều tối, khu vực Bắc Bộ tiếp tục có mưa rào và dông rải rác, lượng mưa phổ biến từ 10-30mm, song cục bộ có nơi vượt 60mm. Tại Tây Nguyên và miền Đông Nam Bộ, mưa dông cũng xuất hiện trên diện rộng vào chiều tối, nhiều nơi ghi nhận lượng mưa trên 50mm. Hình thái thời tiết này có thể kéo dài trong nhiều giờ, gây ảnh hưởng đến việc đi lại và các hoạt động ngoài trời.
Có mây, chiều tối và đêm có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa to; ngày nắng nóng. Gió đông nam đến nam cấp 2-3. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét và gió giật mạnh.
Nhiệt độ thấp nhất từ: 27-29 độ.
Nhiệt độ cao nhất từ: 34-36 độ.
Tây Bắc Bộ
Đêm nhiều mây, có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa to; ngày có mây, trời nắng, có nơi nắng nóng. Gió nhẹ. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.
Nhiệt độ thấp nhất từ: 24-27 độ, có nơi dưới 24 độ.
Nhiệt độ cao nhất từ: 31-34 độ, có nơi trên 35 độ.
Đông Bắc Bộ
Đêm nhiều mây, có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa to; ngày có mây, trời nắng, có nơi nắng nóng, riêng khu vực đồng bằng Bắc Bộ có nắng nóng. Gió đông nam đến nam cấp 2-3. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.
Nhiệt độ thấp nhất từ: 25-28 độ, có nơi dưới 25 độ.
Nhiệt độ cao nhất từ: 31-34 độ, có nơi trên 35 độ; riêng khu vực Đồng bằng Bắc Bộ 35-36 độ, có nơi trên 36 độ.
Thanh Hóa đến Huế
Có mây, chiều tối và đêm có mưa rào và dông vài nơi; ngày nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt. Gió đông nam đến nam cấp 3-4. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.
Nhiệt độ thấp nhất từ: 25-28 độ.
Nhiệt độ cao nhất từ: 34-37 độ, có nơi trên 37 độ.
Duyên hải Nam Trung Bộ
Có mây, chiều tối và đêm có mưa rào và dông vài nơi; ngày nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt. Phía Bắc gió đông nam đến nam cấp 2-3, phía Nam gió tây nam cấp 2-3. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.
Nhiệt độ thấp nhất từ: 24-27 độ.
Cao nguyên Trung Bộ
Có mây, chiều tối và đêm có mưa rào và dông vài nơi; ngày nắng. Gió nhẹ. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.
Nhiệt độ thấp nhất từ: 20-23 độ.
Nhiệt độ cao nhất từ: 31-34 độ.
Nhiều mây, có mưa rào và dông vài nơi; riêng chiều tối mai có mưa rào rải rác và có nơi có dông. Gió nhẹ. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.
Nhiệt độ cao nhất từ: 30-33 độ.
Tp.Hồ Chí Minh
Nhiệt độ thấp nhất từ: 25-27 độ.
Nhiệt độ cao nhất từ: 31-33 độ.
Cơ quan khí tượng cảnh báo trong các cơn dông có thể xuất hiện lốc xoáy, sét, mưa đá và gió giật mạnh. Mưa lớn cục bộ có thể gây lũ quét trên các sông suối nhỏ, sạt lở đất tại khu vực đồi núi và ngập sâu ở vùng trũng thấp. Ngoài nguy cơ thiệt hại đối với nhà cửa, cây cối và công trình hạ tầng, thời tiết cực đoan còn tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân tại nhiều địa phương.
