Trong bài viết trên mạng xã hội Truth Social hôm 29/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nêu ra một loạt điều kiện với Iran, bao gồm các vấn đề được cho là khó đàm phán như chương trình hạt nhân hay eo biển Hormuz.
“Iran phải đồng ý rằng họ sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân hay bom hạt nhân. Eo biển Hormuz phải được mở cửa ngay lập tức, không thu phí và bảo đảm hoạt động hàng hải không bị hạn chế theo cả hai chiều”, Tổng thống Trump nêu rõ.
Theo Tổng thống Trump, “tất cả thủy lôi, nếu có, sẽ bị vô hiệu hóa”. Ông cho biết Mỹ đã loại bỏ nhiều loại thủy lôi như vậy “bằng cách kích nổ” nhờ “các tàu quét mìn dưới nước”, trong khi Iran sẽ hoàn tất việc loại bỏ và kích nổ ngay lập tức bất kỳ thủy lôi nào còn sót lại, dù số lượng không nhiều.
Ông Trump cũng thông báo Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.
“Các tàu bị mắc kẹt tại eo biển (Hormuz) do lệnh phong tỏa hải quân tuyệt vời và chưa từng có tiền lệ của chúng tôi – mà giờ đây sẽ được dỡ bỏ – có thể bắt đầu hành trình trở về nhà. Hãy gửi lời chào đến vợ, chồng, cha mẹ và gia đình của các bạn từ tôi, vị Tổng thống được yêu mến nhất của các bạn!”, nhà lãnh đạo Mỹ nhấn mạnh.
Kể từ ngày 13/4, Mỹ đã thông báo phong tỏa hàng hải đối với các cảng của Iran. Lệnh phong tỏa vẫn được duy trì bất chấp việc Mỹ gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran.
Để đáp trả lệnh phong tỏa, Iran cũng thông báo các hạn chế áp dụng đối với eo biển Hormuz sẽ trở nên nghiêm ngặt hơn. Hình ảnh vệ tinh cho thấy lưu lượng giao thông tại tuyến đường thủy quan trọng này gần như bằng không.
Iran về cơ bản đã phong tỏa eo biển Hormuz kể từ khi xung đột với Mỹ bùng phát từ cuối tháng 2. Tehran cũng đang có kế hoạch áp dụng hệ thống thu phí đối với việc đi qua eo biển nhằm bù đắp cho những tổn thất do nhiều năm chịu các lệnh trừng phạt kinh tế từ các chính phủ phương Tây.
Kho uranium làm giàu của Iran
Tổng thống Trump cũng cho biết kho uranium làm giàu của Iran sẽ được Mỹ đưa lên khỏi lòng đất và tiêu hủy với sự phối hợp cùng Iran và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế.
“Vật liệu phóng xạ đã được làm giàu, còn được gọi là “bụi hạt nhân”, được chôn sâu dưới lòng đất với những ngọn núi gần như sụp đổ do cuộc tấn công bằng máy bay ném bom B-2 mạnh mẽ của chúng ta cách đây 11 tháng, sẽ được Mỹ (quốc gia duy nhất, cùng với Trung Quốc, có khả năng để làm điều này) khai quật, phối hợp chặt chẽ với Iran và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, và tiêu hủy”, Tổng thống Mỹ nêu rõ.
Theo Tổng thống Trump, “sẽ không có khoản tiền nào được trao đổi cho đến khi có thông báo tiếp theo”, trong khi “các vấn đề khác, ít quan trọng hơn nhiều, đã được nhất trí”.
“Tôi sẽ họp ngay bây giờ, tại Phòng Tình huống, để đưa ra quyết định cuối cùng”, ông Trump cho biết thêm.
Iran hiện nắm giữ hơn 400kg uranium được làm giàu đến 60%, theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế. Mức uranium dùng để chế tạo vũ khí hạt nhân thường yêu cầu độ làm giàu từ 90% trở lên.
Một trong những điều kiện mà Mỹ đưa ra nhằm chấm dứt cuộc xung đột với Iran là Iran phải từ bỏ quyền kiểm soát đối với uranium làm giàu cao. Washington lo ngại Tehran có thể sử dụng số uranium làm giàu này để chế tạo vũ khí hạt nhân – một ngưỡng mà Mỹ coi là “lằn ranh đỏ”.
Tổng thống Trump gần đây đã vạch ra kế hoạch tiêu hủy uranium làm giàu của Iran, nói rằng số vật liệu này sẽ được vận chuyển đến Mỹ, xử lý tại chỗ hoặc đưa đến một địa điểm khác.
Iran đã nhiều lần bác bỏ cáo buộc từ Mỹ rằng họ đang phát triển vũ khí hạt nhân. Tehran khẳng định họ có quyền phát triển chương trình nguyên tử vì mục đích hòa bình.
Trong thông cáo ngày 29/4, Bộ Giáo dục Mỹ nói rằng Trung tâm Nguồn lực Hội đồng Quốc gia (NBRC) thuộc Đại học Stanford đang vận hành chương trình giúp các giáo viên tương lai, trong đó có những người "tự nhận là người da màu", được nhận chứng chỉ hành nghề cấp quốc gia.
"Hiệp hội Giáo viên California, đối tác trong nỗ lực này, từng quảng cáo rằng chương trình của Stanford nhằm mục tiêu tăng cường đa dạng trong lực lượng giáo viên được chứng nhận trên toàn quốc. Họ cũng tự hào đã trả toàn bộ học phí cho một số giáo viên thuộc nhóm 'người da đen, bản địa và da màu (BIPOC)', giúp những người này có chứng chỉ do NBRC cung cấp", thông cáo có đoạn.
Phản hồi trước thông tin, Đại học Stanford cho biết chương trình được đề cập "không còn tiếp nhận giáo viên mới và đang khép lại", khẳng định đang đáp ứng nghĩa vụ bắt buộc theo luật và "duy trì môi trường không có những hành động phân biệt đối xử bị cấm".
Đại học Stanford thêm rằng chương trình cấp chứng chỉ hành nghề giảng dạy được mở cửa cho "tất cả giáo viên tiểu học và trung học, bất kể chủng tộc".
Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump đã triển khai chiến dịch nhằm "tái định hình" giáo dục đại học Mỹ. Nỗ lực này không chỉ tập trung vào cải tổ hệ thống cấp phép, giảm tài trợ từ ngân sách liên bang, hạn chế các chương trình đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI), mà còn nhắm đến kiểm soát các cuộc biểu tình trên khuôn viên trường, hạn chế tuyển sinh viên quốc tế.
Các nhà bảo vệ dân quyền tại Mỹ cho rằng hoạt động DEI giúp giải quyết những bất công lịch sử đối với các nhóm bị gạt ra lề xã hội như phụ nữ, cộng đồng LGBT và các dân tộc thiểu số.
Tuy nhiên, ông Trump cho rằng DEI đi ngược lại nguyên tắc trọng dụng người tài. Tổng thống Mỹ coi đây là hành vi phân biệt đối xử ngược, gây bất công cho những nhóm như nam giới và người da trắng. Ông hồi năm ngoái ký nhiều sắc lệnh hành pháp nhằm xóa bỏ DEI trong chính phủ và trong khu vực tư nhân.
Chính quyền Trump cũng đe dọa sẽ đóng băng tài trợ cho các trường đại học vì những vấn đề như hoạt động DEI, các sáng kiến khí hậu, chính sách chuyển giới và biểu tình ủng hộ Palestine.
Cuộc huấn luyện nói trên bao gồm các nội dung như bắn đạn thật, hỗ trợ và yểm trợ, và tìm kiếm cứu nạn tổng hợp, nhằm kiểm tra và nâng cao khả năng huấn luyện tác chiến thực tế của lực lượng tàu sân bay, theo tài khoản WeChat chính thức của hải quân Trung Quốc. Lực lượng này do tàu sân bay Liêu Ninh dẫn đầu.
Hải quân Trung Quốc khẳng định đây là cuộc huấn luyện thường lệ được tổ chức theo kế hoạch thường niên, nhằm nâng cao khả năng thực hiện nhiệm vụ của quân đội, và hoàn toàn tuân thủ luật pháp và thông lệ quốc tế.
Khi hải quân Trung Quốc thông báo về cuộc huấn luyện, lãnh đạo Viện Hành pháp Đài Loan Trác Vinh Thái hôm nay nói rằng việc Trung Quốc tiếp tục tiến hành các cuộc tập trận với quy mô và loại hình khác nhau ở khu vực eo biển Đài Loan, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Biển Đông và thậm chí cả xung quanh Nhật Bản,
Mặt khác, Reuters dẫn lời ông Trác kêu gọi đàm phán. "Chúng tôi vẫn hy vọng vào những cuộc trao đổi lành mạnh và có trật tự giữa hai bên eo biển Đài Loan, và một cuộc đối thoại dựa trên sự bình đẳng và tôn trọng. Đây là nguyên tắc nhất quán của chúng tôi", ông Trác nhấn mạnh.
Văn phòng Sự vụ Đài Loan của Trung Quốc chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về phát ngôn trên của ông Trác.
"Chúng tôi đã nhất trí rằng trong lúc lệnh phong tỏa cảng vẫn được duy trì, 'Dự án Tự do' sẽ phải tạm dừng thời gian ngắn để xem liệu thỏa thuận với Iran có thể được hoàn tất và ký kết hay không", Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social tối 5/5 (sáng 6/5 giờ Hà Nội).
Theo Tổng thống Mỹ, quyết định được đưa ra theo đề nghị của nước trung gian Pakistan và một số quốc gia khác, đồng thời nói rằng "đã đạt được tiến triển lớn hướng tới thỏa thuận hoàn chỉnh và cuối cùng" với Tehran.
Ông Trump ngày 3/5 cho biết nhiều nước đã liên hệ với Mỹ đề nghị hỗ trợ các tàu đang mắc kẹt tại vùng Vịnh và Washington triển khai "Dự án Tự do" để hộ tống những phương tiện này qua eo biển Hormuz. Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) triển khai khoảng 100 máy bay, phương tiện không người lái và 15.000 quân nhân cho chiến dịch và đã hỗ trợ một số tàu hàng đi qua eo biển Hormuz an toàn.
Mỹ hôm 4/5 điều các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường đi qua eo biển Hormuz và hỗ trợ hai tàu treo cờ Mỹ rời khỏi đây nhằm phá vỡ thế kìm kẹp của Iran. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho rằng chiến dịch của Mỹ vi phạm lệnh ngừng bắn và đáp trả bằng cách phóng tên lửa hành trình, máy bay không người lái (UAV) và sử dụng xuồng cao tốc tấn công tàu thuyền đi qua Hormuz.
IRGC còn tập kích Fujairah, trung tâm dầu mỏ quan trọng của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nơi nằm ngoài Hormuz và được Abu Dhabi sử dụng như một kênh xuất khẩu dầu thay thế nhằm đối phó tình trạng tắc nghẽn tại eo biển.
Đáp lại những hành động từ phía Iran, Mỹ nói rằng họ đánh chìm 6 xuồng cao tốc của Iran, nhưng Tehran bác bỏ thông tin này.
Trước thông báo của ông Trump, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố chiến dịch "Cơn thịnh nộ kinh hoàng" nhằm vào Iran đã chấm dứt. Theo ông Rubio, các vấn đề liên quan chương trình hạt nhân của Iran, bao gồm kho uranium làm giàu ở mức cao, sẽ được giải quyết thông qua đàm phán.
"Về mặt đàm phán, tôi nghĩ Tổng thống đã nói rõ rằng tiến trình này không chỉ liên quan đến việc làm giàu uranium, mà còn là xử lý số vật liệu đang được lưu trữ sâu ở đâu đó. Tôi không muốn gây ảnh hưởng tiêu cực đến các cuộc đàm phán, nhưng có thể nói Tổng thống và toàn bộ đội ngũ đều nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này, và nó sẽ phải được giải quyết theo cách này hay cách khác", ông nhấn mạnh.
Nhà Trắng tuần trước thông báo với quốc hội rằng các hành động thù địch chống lại Iran đã "chấm dứt", khi chiến dịch chạm mốc 60 ngày, ngưỡng đòi hỏi phải có sự phê chuẩn của các nghị sĩ nếu muốn tiếp tục xung đột. Tuy nhiên, Tổng thống Trump không loại trừ khả năng nối lại chiến dịch không kích nếu đàm phán thất bại hoặc Iran vi phạm lệnh ngừng bắn hiện tại.
