“Chúng tôi đã nhất trí rằng trong lúc lệnh phong tỏa cảng vẫn được duy trì, ‘Dự án Tự do’ sẽ phải tạm dừng thời gian ngắn để xem liệu thỏa thuận với Iran có thể được hoàn tất và ký kết hay không”, Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social tối 5/5 (sáng 6/5 giờ Hà Nội).
Theo Tổng thống Mỹ, quyết định được đưa ra theo đề nghị của nước trung gian Pakistan và một số quốc gia khác, đồng thời nói rằng “đã đạt được tiến triển lớn hướng tới thỏa thuận hoàn chỉnh và cuối cùng” với Tehran.
Ông Trump ngày 3/5 cho biết nhiều nước đã liên hệ với Mỹ đề nghị hỗ trợ các tàu đang mắc kẹt tại vùng Vịnh và Washington triển khai “Dự án Tự do” để hộ tống những phương tiện này qua eo biển Hormuz. Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) triển khai khoảng 100 máy bay, phương tiện không người lái và 15.000 quân nhân cho chiến dịch và đã hỗ trợ một số tàu hàng đi qua eo biển Hormuz an toàn.
Mỹ hôm 4/5 điều các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường đi qua eo biển Hormuz và hỗ trợ hai tàu treo cờ Mỹ rời khỏi đây nhằm phá vỡ thế kìm kẹp của Iran. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho rằng chiến dịch của Mỹ vi phạm lệnh ngừng bắn và đáp trả bằng cách phóng tên lửa hành trình, máy bay không người lái (UAV) và sử dụng xuồng cao tốc tấn công tàu thuyền đi qua Hormuz.
IRGC còn tập kích Fujairah, trung tâm dầu mỏ quan trọng của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nơi nằm ngoài Hormuz và được Abu Dhabi sử dụng như một kênh xuất khẩu dầu thay thế nhằm đối phó tình trạng tắc nghẽn tại eo biển.
Đáp lại những hành động từ phía Iran, Mỹ nói rằng họ đánh chìm 6 xuồng cao tốc của Iran, nhưng Tehran bác bỏ thông tin này.
Trước thông báo của ông Trump, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố chiến dịch “Cơn thịnh nộ kinh hoàng” nhằm vào Iran đã chấm dứt. Theo ông Rubio, các vấn đề liên quan chương trình hạt nhân của Iran, bao gồm kho uranium làm giàu ở mức cao, sẽ được giải quyết thông qua đàm phán.
“Về mặt đàm phán, tôi nghĩ Tổng thống đã nói rõ rằng tiến trình này không chỉ liên quan đến việc làm giàu uranium, mà còn là xử lý số vật liệu đang được lưu trữ sâu ở đâu đó. Tôi không muốn gây ảnh hưởng tiêu cực đến các cuộc đàm phán, nhưng có thể nói Tổng thống và toàn bộ đội ngũ đều nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này, và nó sẽ phải được giải quyết theo cách này hay cách khác”, ông nhấn mạnh.
Nhà Trắng tuần trước thông báo với quốc hội rằng các hành động thù địch chống lại Iran đã “chấm dứt”, khi chiến dịch chạm mốc 60 ngày, ngưỡng đòi hỏi phải có sự phê chuẩn của các nghị sĩ nếu muốn tiếp tục xung đột. Tuy nhiên, Tổng thống Trump không loại trừ khả năng nối lại chiến dịch không kích nếu đàm phán thất bại hoặc Iran vi phạm lệnh ngừng bắn hiện tại.
"Đây là thiệt hại đáng kể. Lượng máy bay MQ-9 đã mất có trị giá lên tới gần một tỷ USD, tương đương 20% tổng số UAV loại này mà quân đội Mỹ sở hữu trước chiến sự", Bloomberg dẫn lời nguồn tin giấu tên am hiểu vấn đề cho biết hôm 22/5.
Tạp chí Air & Space Force trước đó cũng tiết lộ Mỹ đã mất gần 30 chiếc Reaper trong xung đột Trung Đông. Phần lớn bị phòng không Iran bắn rơi, một số bị hư hại nặng đến mức không thể sửa chữa sau những cuộc tập kích nhằm vào căn cứ đồn trú của Mỹ tại khu vực.
Con số này cao hơn thống kê được Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS) công bố hồi đầu tháng, trong đó ước tính Washington đã mất 24 chiếc MQ-9 trong xung đột với Tehran. Tuy nhiên, báo cáo của CRS được giới chuyên gia đánh giá là chưa đầy đủ, có nhiều chi tiết chưa khớp với dữ liệu thực tế được xác minh bằng thông tin nguồn mở.
Các nguồn tin cho biết UAV MQ-9 đã được triển khai với số lượng lớn trên bầu trời Iran để tìm kiếm mục tiêu như trận địa tên lửa, bệ phóng UAV, máy bay và khí tài quân sự. Chúng có thể trực tiếp tấn công hoặc cung cấp dữ liệu cho những đơn vị khác tập kích.
Bộ Quốc phòng Mỹ chưa bình luận về thông tin.
MQ-9 Reaper là UAV quân sự do tập đoàn General Atomics của Mỹ chế tạo cho không quân nước này, có thể bay ở độ cao hơn 15.000 m và hoạt động liên tục trong 24 tiếng. Nó có thể đảm nhận vai trò thu thập thông tin tình báo, giám sát, trinh sát và tấn công. Mỗi chiếc MQ-9 có giá xuất xưởng khoảng 30 triệu USD.
Không rõ Mỹ hiện có bao nhiêu chiếc MQ-9 trong biên chế, song một quan chức nước này cho biết Washington còn 230 phi cơ trong kho tính đến tháng 12/2024. Trong giai đoạn tháng 10/2023-5/2025, nhóm vũ trang Houthi tại Yemen đã bắn hạ gần 20 chiếc Reaper của Mỹ, gây thiệt hại ước tính hơn 500 triệu USD.
CBS nhận định MQ-9 dễ bị bắn hạ do được thiết kế để làm nhiệm vụ chống khủng bố và phiến quân với trang bị thô sơ, chứ không phải nhằm đối phó với những quốc gia sở hữu năng lực phòng không hiện đại.
Trong phiên điều trần trước Tiểu ban Không quân - Lục quân thuộc Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ ngày 13/5, phó tư lệnh không quân Mỹ David Tabor thừa nhận mức độ tiêu hao của phi đội MQ-9. "Chúng tôi đang xem xét phương án mua lại càng nhiều máy bay MQ-9A càng tốt", ông nói.
Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink ngày 20/5 khẳng định quân chủng này không có ý định loại bỏ dòng MQ-9. "Chúng tôi đã mất một số chiếc MQ-9 và đang nỗ lực bù đắp thiếu hụt. Song song với đó, không quân Mỹ đang xem xét UAV thay thế cho MQ-9, có lẽ sẽ là nhiều loại khác nhau", ông cho hay.
Tại buổi họp báo vài giờ sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố ngừng bắn giữa Mỹ và Iran trong sáng 8.4, ông Caine đã tiết lộ về lượng cà phê và nước tăng lực được các quân nhân sử dụng để giữ sự tỉnh táo trong xung đột với Iran kéo dài gần 6 tuần, Đài CBS News đưa tin.
"Trong suốt cuộc chiến, chúng tôi đã tiêu thụ hơn 6 triệu bữa ăn và theo ước tính của tôi, chúng tôi đã dùng hơn 950.000 gallon cà phê (gần 3,6 triệu l), 2 triệu lon nước tăng lực và rất nhiều nicotine (chất thường có trong thuốc lá)”, ông nói.
Lượng cà phê nói trên tương đương 7,6 triệu tách cà phê. Ông Caine không nêu rõ cách quân đội thống kê lượng cà phê, nước tăng lực đã sử dụng. Việc quan chức quân đội Mỹ đưa ra con số trên phần nào nêu bật tính chất căng thẳng của chiến dịch “Epic Fury” của Mỹ nhằm vào Iran. Ông Dan Caine khẳng định số lượng chất kích thích sử dụng được công khai không nói rằng quân đội Mỹ đang gặp vấn đề.
Ông Caine bày tỏ lòng biết ơn đối với các quân nhân đã chịu đựng những ngày tháng khó khăn. “Đây là công việc gian khổ và khắc nghiệt. Nó hỗn loạn, nóng bức, tối tăm, khó lường và luôn tiềm ẩn những điều không biết trước”, ông nói.
Quân đội Mỹ có sự gắn kết mật thiết đến văn hóa uống cà phê. Trong thời kỳ Nội chiến Mỹ (giữa thế kỷ 19), binh sĩ đôi khi đình chiến và phe miền bắc dùng hạt cà phê để đổi lấy thuốc lá từ miền nam, trước khi trở lại giao tranh, theo trang Grand Pinnacle Tribune.
Người Mỹ cũng sử dụng từ lóng để gọi 1 tách cà phê là “cup of Joe”. từ này bắt nguồn từ thời Thế chiến 1, khi cố Bộ trưởng Hải quân Mỹ Josephus Daniels đã cấm sử dụng rượu trên các tàu chiến, biến cà phê trở thành thức uống “mạnh nhất” trên tàu. Các thủy thủ khi đó đã gọi tách cà phê là “cup of Joe” như một cách chơi chữ dựa theo tên của ông Daniels.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trong chương trình podcast Pod Force One phát sóng ngày 3/6 cho hay ông nghe nói Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei "không được khỏe lắm" nhưng vẫn ủng hộ các cuộc đàm phán. Ông thêm rằng bản thân chưa có cơ hội gặp ông Khamenei.
"Tôi muốn gặp ông ấy. Chúng tôi chắc sẽ gặp nhau vào một thời điểm nào đó, tùy thuộc vào diễn biến tình hình", Tổng thống Mỹ nói.
Khi được hỏi liệu ông Khamenei có tham gia vào quá trình đàm phán chấm dứt xung đột với Mỹ hay không, ông Trump nói "chắc chắn rồi và tôi nghĩ họ rất tôn trọng ông ấy. Họ nói rằng ông ấy là người phê chuẩn quyết định".
Ông Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, được bầu làm Lãnh tụ Tối cao Iran ngày 8/3, sau khi cha ông là cố lãnh tụ Ali Khamenei thiệt mạng trong cuộc không kích phối hợp giữa Mỹ và Israel vào ngày 28/2. Ông Mojtaba Khamenei được cho là đã bị thương trong cuộc không kích đó và đến nay chưa xuất hiện trước công chúng.
Tổng thống Trump cho biết ông coi cuộc chiến với Iran là thành công vì quân đội nước này đã bị đánh bại.
"Chiến dịch Iran là một thành công lớn. Chúng ta sẽ xem điều gì xảy ra. Chúng ta đang làm việc để đạt được một thỏa thuận và mọi chuyện sẽ ổn thôi. Nếu nó không xảy ra, điều đó cũng không sao. Chúng ta sẽ làm theo cách khác", ông nói, thêm rằng Iran "đồng ý rằng sẽ không sở hữu vũ khí hạt nhân".
Ông Trump không nói rõ "cách khác" được đề cập là gì, nhưng trước đây ông từng cảnh báo Mỹ sẽ nối lại các cuộc tấn công vào Iran.
Chương trình hạt nhân của Iran được xem là một trong những điểm nghẽn của cuộc đàm phán chấm dứt xung đột giữa Washington và Tehran. Iran đang sở hữu hơn 400 kg uranium làm giàu cấp độ cao, được cho là gần ngưỡng cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân.
Các quan chức Israel cho biết lượng uranium này đủ để Iran sản xuất 11 quả bom hạt nhân nếu làm giàu thêm. Tuy nhiên, các quan chức Iran nhiều lần tuyên bố chương trình hạt nhân của họ để phục vụ mục đích hòa bình, không phải để chế tạo bom nguyên tử.
Mohsen Rezaee, thành viên Hội đồng Phân định Lợi ích Quốc gia Iran, cho hay Tehran sẽ đáp trả "mỗi phát súng và hành động gây hấn" bằng cách phóng loạt tên lửa và máy bay không người lái vào mục tiêu Mỹ và các đồng minh trong khu vực.
"Dù là trong các cuộc đàm phán hay trong quá trình tiến tới lệnh ngừng bắn, chúng tôi cũng sẽ không cho phép Mỹ lấn lướt", Rezaee, cựu chỉ huy Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), viết trong bài đăng trên X.
