Ihor Fedirko, CEO Hội đồng Công nghiệp Quốc phòng Ukraine (UCDI), cho biết quân đội Ukraine dự định mua 25.000 thiết bị không người lái mặt đất trong nửa đầu năm 2026. Nếu xe điện không bị áp thuế giá trị gia tăng đến 20% từ tháng 1, họ đã đủ sức mua thêm 5.000 chiếc.
“Đó là con số rất lớn đối với quân đội”, ông cho hay.
UCDI là hiệp hội công nghiệp được thành lập năm 2025 để đại diện và điều phối hoạt động của các nhà sản xuất quốc phòng tư nhân ở Ukraine.
Fedirko cho biết mức thuế mới đã khiến ngành công nghiệp thiết bị không người lái (drone) mặt đất nội địa của Ukraine rơi vào hỗn loạn từ đầu năm nay. Các nhà sản xuất đã trải qua nhiều tháng không có hợp đồng, một số doanh nghiệp lớn thậm chí suýt phá sản.
Nina Yuzhanina, nghị sĩ Ukraine thuộc đảng Đoàn kết châu Âu, tuần trước nói rằng thuế giá trị gia tăng (VAT) với xe điện đã khiến nguồn cung drone mặt đất cho binh sĩ ở một số khu vực “gần như bị đình trệ”. Một số chính trị gia cho rằng loại thuế này đang kìm hãm ngành công nghiệp quan trọng mà Ukraine đang cố gắng mở rộng.
Giới lập pháp Ukraine đang gấp rút tìm cách hủy bỏ thuế VAT đối với drone mặt đất. Bà Yuzhanina cùng 44 nghị sĩ hôm 19/5 đưa ra dự luật nhằm giải quyết khúc mắc cốt lõi, đó là hệ thống phân loại hàng hóa của nước này đang xếp drone mặt đất chung với xe điện.
Dự luật mới sẽ xác định drone mặt đất là hàng hóa riêng, giúp thiết bị này không phải chịu thuế VAT 20%. Dự luật sẽ được thảo luận trong vòng hai tuần tới, song nghị sĩ Yuzhanina thừa nhận ngay cả khi nó được thông qua ngay lập tức, vẫn cần khoảng hai tháng để tác động có thể lan tỏa đầy đủ và khôi phục hoạt động sản xuất.
Bộ Quốc phòng Ukraine dự tính mua tổng cộng 50.000 drone mặt đất trong năm nay. Mỗi thiết bị có giá 5.000-100.000 USD tùy chủng loại và cấu hình. “Được miễn thuế sẽ giúp tiết kiệm khoảng 200 triệu USD. Đây là con số rất lớn với chúng tôi”, ông Fedirko cho hay.
Trong thời kỳ thiết quân luật, hầu hết sản phẩm thuộc ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine đều không bị áp thuế. Xe điện cũng được miễn thuế từ năm 2018, song điều này chỉ kéo dài trong vòng 7 năm và đã hết hạn ngày 1/1.
Bước sang năm 2026, các bộ phận phụ trách mua sắm quân sự đột ngột phát hiện cần tăng thêm 20% ngân sách dành cho drone mặt đất. Họ cảm thấy bối rối trước quy trình mới, do vũ khí và thiết bị quân sự vốn mặc định được miễn thuế VAT.
Các nhà sản xuất drone không ký được hợp đồng nào với nhà nước trong suốt 3 tháng, dù đây vốn là nguồn sống của nhiều hãng lớn. “3 tháng mà không có ai mua hàng là điều điên rồ. Chúng tôi không thể sống thiếu hợp đồng được”, lãnh đạo UCDI cho hay.
Bộ Quốc phòng Ukraine hồi tháng 4 thừa nhận vấn đề, cho biết đang nhanh chóng “gỡ rối” cho các hợp đồng và đẩy nhanh tiến độ giao hàng. Cơ quan này cũng đảm bảo với các nhà sản xuất rằng sẽ mua 25.000 drone mặt đất trong nửa đầu năm 2026.
Trong khi đó, nhiều công ty phải chật vật tìm cách tồn tại. Bị giảm đi 20% ngân sách có thể là đòn giáng chí mạng đối với ngành công nghiệp đang khát tiền này. Thuế VAT còn khiến các doanh nghiệp quốc phòng mất thêm nhiều tuần để xử lý thủ tục hành chính, do phải liên hệ với cơ quan thuế và kê khai quy trình mua sắm.
Ông Fedirko cho biết một số công ty có thể đã phải giảm sản lượng xuống còn 30% so với năm ngoái để duy trì hoạt động, cũng như cắt giảm nhân sự.
Một vài doanh nghiệp đã tìm cách phân loại drone mặt đất thành xe tăng hoặc thiết giáp, trong khi những công ty khác bán sản phẩm cho các tổ chức tình nguyện như Come Back Alive, đơn vị cung cấp trang thiết bị cho quân đội theo kênh không chính thống.
Tencore, hãng chế tạo drone mặt đất TerMIT đang được sử dụng rộng rãi, cho biết phải dựa vào những tổ chức tình nguyện do không ký hợp đồng với nhà nước trong 5 tháng. “Đối với các nhà sản xuất drone mặt đất, thuế VAT không đơn thuần chỉ là vấn đề sổ sách kế toán”, đại diện công ty cho hay.
Ukraine mất gần 6 tháng để bắt đầu giải quyết vấn đề áp thuế đối với drone mặt đất, vì đây là thiết bị rất mới và khiến giới lập pháp gặp khó khăn khi định nghĩa. Quy định về hàng hóa của Liên minh châu Âu, vốn là cơ sở để Ukraine xây dựng hệ thống phân loại trong nước, cũng chưa có tiêu chuẩn rõ ràng dành cho drone mặt đất.
Dù hoạt động mua sắm drone được nối lại từ mùa xuân, tức là khoảng tháng 3 ở Ukraine, các nhà sản xuất như Tencore cho biết sự chậm trễ đã khiến binh sĩ ở tiền tuyến lâm vào cảnh thiếu hụt thiết bị cần thiết.
“Đối với Ukraine, 6 tháng dài như vô tận”, ông Fedirko nói, dường như đề cập quãng thời gian tính từ lúc thuế VAT có hiệu lực đến khi giới lập pháp đưa ra dự luật gỡ rối.
Bộ Quốc phòng Ukraine từ chối bình luận về dự luật, cho biết không được phép gây ảnh hưởng tới quá trình xem xét hoặc tranh luận. Dù vậy, cơ quan này tuyên bố số công ty sản xuất drone mặt đất nội địa đã tăng lên hơn 280, với 550 sản phẩm đang được chào bán.
Quân đội Ukraine ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào drone mặt đất để tiến hành nhiệm vụ ở tiền tuyến, trong đó có hậu cần, sơ tán và tấn công. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết chỉ riêng trong 3 tháng đầu năm, quân đội Ukraine đã sử dụng drone mặt đất để thực hiện hơn 22.000 nhiệm vụ.
Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cũng nêu mục tiêu để “các hệ thống robot” đảm nhận 100% nhiệm vụ hậu cần ở tiền tuyến.
NATO đang thảo luận khả năng hỗ trợ tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz bị phong tỏa nếu tuyến hàng hải này không được mở lại vào đầu tháng 7, một quan chức cấp cao của liên minh quân sự này nói với Bloomberg.
Theo nguồn tin, ý tưởng này nhận được sự ủng hộ từ một số thành viên của NATO nhưng hiện vẫn chưa đạt được sự đồng thuận cần thiết. Cả hai nguồn tin đều yêu cầu giấu tên. Lãnh đạo các nước NATO sẽ họp tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ vào ngày 7-8/7.
“Khi có chỉ đạo chính trị trước, việc lập kế hoạch chính thức mới diễn ra sau đó. Liệu tôi có đang nghĩ đến chuyện đó không? Chắc chắn là có", Tư lệnh tối cao NATO tại châu Âu Alexus Grynkewich nói trong cuộc họp báo ngày 19/5 khi được hỏi về khả năng này.
Nếu được triển khai, đây sẽ là sự thay đổi trong chiến lược của NATO đối với xung đột ở Trung Đông. Cho tới nay, các đồng minh khẳng định họ chỉ tham gia tại eo biển này sau khi giao tranh kết thúc và khi có thể hình thành một liên minh rộng lớn bao gồm nhiều nước ngoài NATO.
Tuy nhiên, áp lực kinh tế đang gia tăng khi eo biển Hormuz bị đình trệ lưu thông khiến giá năng lượng tăng vọt và triển vọng tăng trưởng suy giảm.
Hiện chưa rõ chính xác các nước NATO có thể bảo đảm an toàn cho tàu thương mại đi qua eo biển như thế nào. Một nỗ lực gần đây của Mỹ nhằm làm điều này đã dừng lại chỉ sau vài ngày, bất chấp năng lực quân sự đáng kể của Washington.
Iran bắt đầu siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, sau khi Mỹ và Israel bắt đầu không kích nước này hồi cuối tháng 2.
Kể từ đó, tuyến hàng hải này đã trở thành nguồn căng thẳng giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu trong NATO, khi họ từ chối đáp ứng yêu cầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc hỗ trợ mở lại eo biển.
Ông Trump nhiều lần công khai không hài lòng trước phản ứng này, và Washington gần đây thông báo sẽ rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức.
Quan chức NATO cấp cao nói rằng dù một số đồng minh vẫn phản đối việc cho phép NATO triển khai nhiệm vụ tại eo biển Hormuz, họ có thể sẽ ủng hộ nếu tình trạng phong tỏa kéo dài.
Nhà ngoại giao NATO cho biết một số đồng minh ủng hộ can thiệp để hỗ trợ mở lại eo biển, nhưng cảnh báo rằng nhiều nước khác vẫn không muốn bị kéo sâu vào cuộc xung đột.
Tướng Grynkewich nói rằng việc khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz là lợi ích chung của các đồng minh.
“Việc đình trệ này đang tác động rất tiêu cực tới toàn bộ nền kinh tế của chúng ta và khi kinh tế bị ảnh hưởng, năng lực công nghiệp quốc phòng của chúng ta về lâu dài cũng bị ảnh hưởng", ông nói.
Dù các nước NATO đều muốn eo biển Hormuz được mở lại, họ có những cách tiếp cận khác nhau đối với cuộc chiến.
Một số nước như Tây Ban Nha phản đối xung đột một cách rõ ràng. Madrid thậm chí cấm Mỹ sử dụng không phận và căn cứ quân sự của mình để tấn công Iran. Tuy nhiên, phần lớn các đồng minh khác âm thầm cho phép Mỹ sử dụng căn cứ để hỗ trợ hậu cần.
Một liên minh do Pháp và Anh dẫn đầu cũng đang xây dựng kế hoạch hỗ trợ bảo đảm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz sau khi giao tranh lắng xuống. Một số quốc gia thậm chí đã triển khai lực lượng tới khu vực để chuẩn bị.
"Chủ tịch Tập Cận Bình nói một cách rất dứt khoát rằng ông ấy sẽ không cung cấp thiết bị quân sự cho Iran. Ông ấy muốn thấy eo biển Hormuz được mở trở lại và nói rằng 'nếu có thể giúp theo cách nào đó, tôi sẵn sàng giúp'", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói trong cuộc phỏng vấn với Fox News hôm nay, sau cuộc gặp lãnh đạo Trung Quốc tại Bắc Kinh.
Trung Quốc có quan hệ mật thiết với Iran và cũng là khách hàng tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất của quốc gia Tây Á.
"Chủ tịch Tập muốn thấy một thỏa thuận được ký kết. Ông ấy thực sự mong muốn như vậy", Tổng thống Trump nói thêm, đề cập thỏa thuận tiềm năng nhằm chấm dứt xung đột Trung Đông.
Trung Quốc chưa lên tiếng về phát biểu của Tổng thống Mỹ.
Trong cuộc phỏng vấn, ông Trump cũng cho biết Trung Quốc đã đồng ý đặt hàng 200 máy bay Boeing. CEO Boeing Kelly Ortberg, thành viên đoàn tháp tùng Tổng thống Mỹ, trước đó bày tỏ hy vọng chính quyền Trump sẽ giúp hãng giành đơn đặt hàng lớn từ Trung Quốc.
Trước khi Tổng thống Mỹ lên đường thăm Trung Quốc, nhiều người dự đoán ông sẽ hối thúc Bắc Kinh gây áp lực lên Tehran để nước này chấp nhận thỏa thuận hòa bình và mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải trọng yếu đã gần như bị phong tỏa từ khi chiến sự bùng phát.
Trong thông cáo sau cuộc gặp thượng đỉnh giữa lãnh đạo hai nước ở Bắc Kinh, Nhà Trắng cho biết Trung Quốc nhất trí rằng eo biển "phải được duy trì tình trạng mở cửa". Bắc Kinh cũng phản đối quân sự hóa cũng như thu phí qua eo biển.
Trả lời phỏng vấn NBC News cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington không đề nghị Bắc Kinh giúp đỡ trong vấn đề với Tehran. "Chúng tôi đã nêu vấn đề này để làm rõ lập trường của mình và để họ hiểu, bởi điều đó là hợp lý. Chúng tôi sẽ thảo luận vì đây là vấn đề rất quan trọng", ông nói.
Reuters ngày 23.4 dẫn nhiều nguồn thạo tin cho biết Mỹ đã bắt đầu sử dụng công nghệ chống UAV của Ukraine tại căn cứ ở Ả Rập Xê Út, qua đó ngầm xác nhận những lỗ hổng phòng thủ của Mỹ trước các cuộc tấn công bằng UAV từ Iran.
Công nghệ được sử dụng là hệ thống Sky Map, một nền tảng chỉ huy điều khiển giúp phát hiện UAV tấn công từ xa, theo dõi mục tiêu, điều khiển UAV đánh chặn để phản công.
Các chuyên gia quân sự Ukraine được cho là đã trực tiếp đến căn cứ Prince Sultan để huấn luyện binh sĩ Mỹ sử dụng hệ thống này. Các đợt tấn công của Iran tại căn cứ đã làm ít nhất một quân nhân thiệt mạng và nhiều máy bay, tòa nhà bị phá hủy.
Sky Map đã được Ukraine dùng rộng rãi trong xung đột với Nga, đặc biệt để đối phó với UAV Shahed do Iran phát triển.
Reuters cho biết quân đội Mỹ cũng đã sử dụng UAV đánh chặn Merops của công ty Project Eagle tại căn cứ Prince Sultan nhưng chưa đạt sự tin cậy. Trong một cuộc thử nghiệm vào tháng này, UAV Merops bị mất kiểm soát và đâm xuống khu nhà vệ sinh của căn cứ.
Bên cạnh đó, căn cứ còn được bảo vệ bằng một số hệ thống chống tên lửa và UAV khác như nền tảng chỉ huy và kiểm soát FAAF của Northrop Grumman, UAV đánh chặn Coyote của RTX. UAV này được cho là có giá 100.000 - 125.000 USD mỗi chiếc, đắt hơn nhiều so với các mẫu UAV Iran thường sử dụng.
Giới chuyên gia nhận định rằng việc sử dụng hệ thống của Ukraine cho thấy mạng lưới phòng không của Mỹ đã bộc lộ điểm yếu và chưa được giải quyết. Bên cạnh đó, việc này cũng cho thấy chính quyền Tổng thống Donald Trump đã thay đổi thái độ, sau khi nhà lãnh đạo nói không cần sự giúp đỡ của Ukraine vì công nghệ UAV của Mỹ là số 1. "Chúng tôi không cần sự giúp đỡ của họ trong việc phòng thủ UAV", ông Trump nói với Fox News vào ngày 6.3.
Các bên liên quan chưa bình luận về thông tin của Reuters.
