Mỗi mùa tổng kết năm học, mạng xã hội lại ngập tràn hình ảnh giấy khen, phần thưởng và những dòng trạng thái đầy tự hào của cha mẹ. Là phụ huynh, hẳn ai cũng hạnh phúc khi thấy nỗ lực của con cái được ghi nhận. Nhưng tôi nghĩ, phía sau những lời tung hô ấy còn có những cảm xúc ít khi được nói ra.
Tôi từng là một trong những phụ huynh lặng lẽ chạnh lòng khi thấy con mình không có tên trong danh sách được tuyên dương cuối năm của lớp. Không phải vì tôi yêu con ít hơn những người khác. Cũng không phải vì tôi cho rằng con mình giỏi giang hơn tất cả. Chỉ đơn giản là khi nhìn những đứa trẻ khác bước lên nhận giấy khen, còn con mình đứng dưới sân trường như bao học sinh bình thường khác, tôi không tránh khỏi cảm giác hụt hẫng.
Tôi bắt đầu tự hỏi: Liệu con có đang bị đánh giá chưa công bằng? Liệu giáo viên có vô tình thiên vị những học sinh nổi bật, ngoan ngoãn hoặc hợp với cách nhìn của mình hơn? Liệu năng lực và nỗ lực của con có bị bỏ sót?
Tôi nghĩ những băn khoăn ấy không phải vô cớ. Giáo viên, dù tận tâm đến đâu, vẫn là con người. Mà đã là con người thì khó tránh khỏi cảm xúc cá nhân, những thiện cảm hay định kiến vô thức. Trong thực tế, không phải lúc nào việc đánh giá học sinh cũng hoàn toàn khách quan. Có những em được chú ý nhiều hơn vì năng động hơn, lễ phép hơn, tương tác tốt hơn hoặc đơn giản là tạo được ấn tượng tích cực với thầy cô.
Nhưng rồi, sau những bức xúc ban đầu, tôi buộc phải đối diện với một câu hỏi khó hơn nhiều: Liệu mình đang thật sự bảo vệ con trước sự bất công, hay chỉ đang bảo vệ cái tôi của một người cha khi thấy con mình không được công nhận như những đứa trẻ khác?
>> Tôi khoe con ‘không bị đúp’ trên Facebook
Cha mẹ nào cũng yêu con và chính tình yêu ấy đôi khi khiến chúng ta mất đi sự khách quan cần thiết. Chúng ta nhìn thấy nỗ lực của con ở nhà, nhìn thấy những điểm mạnh, những tiến bộ và cả những thiệt thòi mà con có thể đang chịu đựng. Trong khi đó, giáo viên lại nhìn con trong một môi trường khác: lớp học, tập thể, kỷ luật, kết quả học tập và cách con tương tác với bạn bè.
Có thể cha mẹ chưa nhìn thấy toàn bộ bức tranh. Tôi từng nhận ra mình mang sự thất vọng đó về nhà sau buổi họp phụ huynh. Không phải bằng những lời trách mắng nặng nề với con, nhưng bằng ánh mắt, bằng những câu hỏi vô tình tạo áp lực. Và rồi tôi hiểu rằng nếu tôi để cảm xúc ấy chi phối, người tổn thương không phải giáo viên, mà chính là con.
Một đứa trẻ khi nghe cha mẹ buồn vì mình không có giấy khen thường chỉ nghĩ rất đơn giản: “Mình kém cỏi nên ba mẹ thất vọng”. Từ đó, trẻ có thể hình thành một suy nghĩ nguy hiểm: giá trị của bản thân phụ thuộc vào thành tích và sự công nhận của người lớn. Có giấy khen thì mình giỏi, còn không có nghĩa là mình kém hơn người khác. Đó không phải là điều tôi muốn con học được sau một năm học.
Suy cho cùng, giấy khen chỉ là một hình thức ghi nhận. Nhưng trong nhiều trường hợp, người lớn lại vô tình biến nó thành thước đo giá trị của trẻ, thậm chí là thước đo thành công của chính mình. Tôi từng tự hỏi: từ khi nào mùa tổng kết năm học lại trở thành mùa so sánh giữa các gia đình? Từ khi nào niềm vui học tập của trẻ em lại bị thay thế bằng nỗi lo của người lớn về việc con mình có “bằng bạn bằng bè” hay không?
Sau nhiều lần tự vấn, tôi nghĩ điều cần thiết nhất có lẽ là sự công bằng từ cả hai phía. Với giáo viên, đó là sự minh bạch trong đánh giá, sự cẩn trọng trong lời nói và ý thức rằng mọi học sinh đều cần được nhìn thấy, không chỉ những em nổi bật nhất hay hợp ý mình nhất. Với phụ huynh, đó là sự tỉnh táo để phân biệt giữa việc bảo vệ con và việc áp đặt kỳ vọng của bản thân lên con. Không phải lúc nào con không được khen cũng là thất bại.
Điều một đứa trẻ cần nhất sau một năm học đôi khi chỉ là câu hỏi của người lớn: “Năm nay con đã cố gắng điều gì? Điều gì khiến con vui nhất? Con muốn mình tiến bộ ở điểm nào trong năm tới?”. Nếu con còn hạn chế, hãy dạy con cải thiện nhưng không mặc cảm. Nếu con không được ghi nhận, hãy giúp con hiểu rằng giá trị của bản thân không nằm trọn trong một tờ giấy khen.
Tôi viết những dòng này không phải để phê phán phụ huynh. Tôi viết từ trải nghiệm của chính mình, từ những lần nhận ra rằng đôi khi tôi nhìn câu chuyện của con bằng nỗi so sánh và kỳ vọng của người lớn nhiều hơn là bằng nhu cầu thật sự của một đứa trẻ. Cuối cùng, điều chúng ta mong muốn ở con là gì? Một đứa trẻ luôn được gọi tên trong các lễ tuyên dương, hay một con người có năng lực, có nhân cách, biết nỗ lực, biết đối diện với những điều chưa công bằng mà vẫn giữ được lòng tự trọng?
Nếu câu trả lời là điều thứ hai, có lẽ chính người lớn cũng cần học lại cách nhìn về giấy khen, về giáo viên, về con cái và về những kỳ vọng của mình. Bởi vết thương lớn nhất của trẻ không đến từ việc thiếu một tờ giấy khen, mà đến từ ánh mắt thất vọng của cha mẹ khi các em không đạt được điều người lớn mong đợi.
Đọc các bài viết: "Sống trong nhà 10 tỷ nhưng không có nổi 100 triệu đồng" hay "Vợ chồng ở thuê 5,5 triệu một tháng sướng hơn bỏ 4 tỷ mua nhà", tôi cho rằng, thật ra trong cuộc sống mỗi người sẽ có một quan điểm, một hoàn cảnh riêng và điều kiện tài chính khác nhau. Có người ưu tiên tiền để tiền đầu tư kinh doanh; có người lại tập trung cho con cái học hành; cũng có người thích tận hưởng cuộc sống, đi du lịch, ăn uống, làm đẹp; người khác đã có nhà ba mẹ để lại nên không cần áp lực phải mua thêm.
Phần lớn những người luôn khao khát sở hữu một căn nhà ở các thành phố lớn như Hà Nội hay TP HCM đều là những người từng trải qua nhiều năm sống trong những căn phòng trọ chật hẹp, từ thời sinh viên đến lúc đi làm. Sau nhiều năm bươn chải, chuyển hết phòng trọ này đến phòng trọ khác, ai rồi cũng sẽ có lúc mong muốn một nơi thật sự thuộc về mình. Khi lập gia đình, có con nhỏ, ước mơ ấy lại càng lớn hơn.
Nhưng mua nhà ở thành phố lớn chưa bao giờ là điều dễ dàng. Nhà càng rộng, càng gần trung tâm thì áp lực tài chính càng lớn. Vì vậy, nếu muốn có căn nhà đầu tiên, tôi cho rằng cần có vài điều người trẻ cần ghi nhớ:
Thứ nhất, liệu cơm gắp mắm. Nhiều người thường mơ những thứ quá xa khả năng rồi đặt cược tương lai bằng may rủi. Đó là một sai lầm khi mua nhà. Thay vào đó, hãy đặt mục tiêu căn nhà trị giá tối đa khoảng 60 tháng thu nhập hiện tại của bản thân. Nếu đã có gia đình thì nên tính theo thu nhập của người có mức lương cao hơn thay vì tổng thu nhập của hai vợ chồng, vì cuộc sống gia đình còn rất nhiều khoản khác phải lo.
Ví dụ thu nhập 30 triệu một tháng thì tôi chỉ hướng tới căn nhà khoảng 1,8 tỷ đồng. Nếu số tiền đó chưa mua được nhà ở trung tâm thì tôi chấp nhận ra vùng ven, hoặc cố gắng nâng thu nhập lên 50-70 triệu để đáp ứng điều kiện mua nhà 3-4 tỷ. Và quan trọng nhất, khi xuống tiền, mỗi người nên có sẵn tiền tích lũy ít nhất 30-50% giá trị căn nhà.
>> Cú 'tất tay' vay nợ giúp tôi nay có căn nhà Sài Gòn 5 tỷ đồng
Thứ hai, chọn thật kỹ. Mua nhà là chuyện rất lớn, nên không thể quyết định chỉ vì sau vài lời giới thiệu của môi giới. Ngay cả khi đó là bà con quen biết hay bạn bè, đôi khi họ đều có quyền lợi phía sau một giao dịch. Lời khuyên của tôi là nên tham khảo thật nhiều nguồn khác nhau, hỏi ý kiến của những người có kinh nghiệm và không liên quan lợi ích.
Một kinh nghiệm của tôi là đi xem nhà vào lúc trời mưa lớn, nắng gắt, buổi tối muộn hay lúc triều cường để thấy hết vấn đề thực tế của căn nhà. Trước khi đặt cọc, bạn cũng cần nhớ kiểm tra kỹ quy hoạch, tranh chấp, lộ giới và pháp lý.
Thứ ba, tự trả lời câu hỏi: "Nếu sống ở đây 10 năm, bạn có thấy ổn không? Vợ, chồng và con cái có thoải mái không? Thời gian đi làm có dưới 45 phút không? Sau này nếu cần bán lại có dễ không? Ngân hàng có hỗ trợ vay tốt không? Nếu có quá nhiều câu trả lời là "không", thì bạn nên cân nhắc lại. Còn nếu bạn cảm thấy mọi thứ đều phù hợp, hãy mạnh dạn lên kế hoạch cho căn nhà đầu tiên của mình.
Một gia đình nhỏ có một mái nhà riêng luôn là cảm giác rất đặc biệt. Và đôi khi, chính căn nhà ấy sẽ trở thành nền tảng vững chắc để bạn tiếp tục theo đuổi những mục tiêu lớn hơn trong cuộc sống.
Tôi tình cờ thấy một chia sẻ trên mạng xã hội về việc một bà mẹ dẫn con nhỏ đi bệnh viện khám bệnh, cô này ngồi với con chờ tới lượt khám thì trên màn hình hiển thị 3-4 bé tên "An Nhiên".
Nhiều người khác cũng chia sẻ rằng nếu xem danh sách lớp học của con sẽ thấy ít nhất một bạn tên An Nhiên, nhiều thì tận 5 bạn tên An Nhiên.
Riêng tôi, thấy các bạn thuộc thế hệ 9X nếu sinh con trai, họ sẽ nghĩ ngay trong đầu cái tên Gia Bảo. Thực tế tôi biết rất nhiều cháu tên Gia Bảo.
Tôi đã từng đem vấn đề này ra thảo luận, các bạn tôi bảo đó là "trend" đặt tên con.
Như thế hệ của chúng tôi đa số tên chỉ có ba chữ, sau này thế hệ 9X thường có tên ghép họ bố và họ mẹ vì nam Văn nữ Thị đã lỗi thời, còn thế hệ 2000 trở đi thì tên An Nhiên và Gia Bảo rất phổ biến vì luôn muốn con gái có "tâm hồn bình yên, thư thái", con trai là "báu vật của gia đình".
Tôi thấy điều này cũng thú vị, bởi thông thường đặt tên cho con, cha mẹ thường chọn những chữ muốn gửi gắm mong ước của họ như Dũng (lòng dũng cảm), Tuấn (đẹp đẽ, khôi ngô), Ngọc (trong sáng, thanh cao)...
Vậy phải chăng nhiều cha mẹ trẻ hiện nay đặt tên con là Gia Bảo, An Nhiên vì trẻ con trong mỗi gia đình ít và họ gặp áp lực cuộc sống, công việc nên mới mong con "An Nhiên"?
"Nhiều người nói với tôi rằng nếu ngày trước biết tính toán hơn, có lẽ giờ tôi đã sở hữu nhiều nhà đất, mua được ở thời điểm giá còn thấp thay vì phải mua khi bất động sản đã tăng rất cao như hiện nay. Tôi hiểu điều đó. Nhưng nếu được quay lại để lựa chọn một lần nữa, tôi vẫn sẽ làm như vậy. Bởi điều khiến tôi cảm thấy mãn nguyện nhất trong cuộc đời không phải là mua được bao nhiêu căn nhà, mà là đã làm được những gì có thể cho cha mẹ khi các cụ còn sống.
Gia đình tôi đông anh chị em. Bố mẹ tôi đã ngoài 100 tuổi. May mắn là các cụ chỉ mắc những bệnh tuổi già và đến nay vẫn rất minh mẫn. Hai anh trai tôi sống ở quê, nhà liền kề với nhà bố mẹ. Gia cảnh các anh không khá giả, lại phải lo cho con cái học hành nên điều kiện kinh tế hạn chế. Vì thế, các anh chủ yếu góp công chăm sóc cha mẹ hàng ngày.
Còn tôi làm ăn xa nhà nhưng kinh tế có phần dễ thở hơn. Có lẽ cũng vì vậy mà tôi tự thấy mình phải có trách nhiệm nhiều hơn với đấng sinh thành. Suốt nhiều năm, tiền kiếm được bao nhiêu tôi lại dành phần lớn để chăm lo cho bố mẹ. Từ việc xây nhà, thuốc men, sinh hoạt hằng ngày cho đến những khoản dự phòng tuổi già.
Đến bây giờ, tôi vẫn để riêng cho mẹ một sổ tiết kiệm trị giá hơn một tỷ đồng để phòng những tình huống cấp bách về sức khỏe. Trong khi đó, các anh chị em của tôi gần như không phải đóng góp tiền bạc cho việc chăm sóc bố mẹ. Không những thế, vợ chồng tôi còn nhiều lần hỗ trợ thêm cho anh chị em và giúp các cháu có điều kiện học đại học.
Chính vì dành phần lớn nguồn lực cho gia đình nên tôi bỏ lỡ không ít cơ hội mua nhà đất ở những giai đoạn giá còn thấp. Nhưng tôi không tiếc. Tôi vẫn nhớ rất rõ thời điểm năm 1997, khi mới tự lập được một thời gian, tôi có trong tay khoảng 200 triệu đồng - một khoản tiền không nhỏ vào thời điểm ấy. Tôi dành 100 triệu đồng để báo hiếu cha mẹ. 100 triệu đồng còn lại, tôi chia đều cho 10 anh chị em, mỗi người 10 triệu đồng. Sau đó, tôi gần như không giữ lại gì cho bản thân mà tiếp tục lao động, làm việc khoảng 10 tiếng mỗi ngày để gây dựng lại từ đầu.
>> Tôi thương chồng 50 tuổi vẫn phải lăn lộn kiếm tiền 'gánh' mẹ già
Những năm tiếp theo cũng vậy. Ngoài việc phụng dưỡng cha mẹ, tôi thường xuyên san sẻ cho anh chị em khi có điều kiện. Tôi cho đi nhiều đến mức sau này bố mẹ và các anh chị em đều từ chối nhận thêm. Mọi người bảo tôi nên giữ lại để lo cho bản thân và tương lai của mình. Nhưng lúc ấy, nhìn thấy người thân bớt khó khăn, tôi lại thấy vui.
Đến năm 2004, tôi lập gia đình. Ngày cưới, vợ chồng tôi gần như bắt đầu với hai bàn tay trắng. Điều tôi biết ơn nhất là vợ tôi luôn đồng lòng với những lựa chọn của chồng. Hai vợ chồng cùng suy nghĩ, cùng cố gắng nên công việc ngày càng thuận lợi hơn. Kinh tế khá hơn, chúng tôi lại càng giúp đỡ nhiều hơn cho cả bên nội lẫn bên ngoại.
Từ đó đến nay, vợ chồng tôi vẫn là người gánh phần lớn trách nhiệm chăm lo cho bố mẹ. Các cụ sống ở nông thôn, không có lương hưu, nên mọi chi phí sinh hoạt, thuốc men vẫn cần con cái hỗ trợ. Suốt hàng chục năm qua, chúng tôi vừa lo cho cuộc sống riêng, vừa chăm sóc cha mẹ.
Là người tự kinh doanh nên tôi chủ động được thời gian. Mỗi năm, tôi đều dành từ khoảng sáu tuần đến vài tháng để ở bên chăm sóc bố mẹ. Nhiều người cho rằng như vậy là thiệt thòi. Nhưng tôi thì không nghĩ thế. Tiền bạc có thể kiếm lại được, nhà đất có thể mua muộn hơn, nhưng thời gian dành cho cha mẹ thì không thể lấy lại.
Bây giờ nhìn lại, tôi thấy mình không phải người thành công nhất trong số những người cùng thế hệ. Nếu xét về đầu tư, có lẽ tôi đã bỏ lỡ nhiều cơ hội. Thế nhưng điều khiến tôi hạnh phúc là bố mẹ tôi được sống trong điều kiện đầy đủ, an tâm và được con cháu chăm sóc khi tuổi đã rất cao.
Tôi cũng vui vì các anh chị em trong gia đình vẫn giữ được tình cảm tốt đẹp với nhau, các cháu có thêm điều kiện học hành, cuộc sống của mọi người đều dần ổn định hơn. Còn vợ chồng tôi, dù mua nhà đất muộn hơn người khác, cuối cùng cũng gây dựng được cuộc sống ở mức trung lưu và sở hữu vài căn nhà ở Hà Nội.
Có lẽ cuộc đời mỗi người đều có những ưu tiên khác nhau. Có người chọn tích lũy tài sản trước. Có người chọn đầu tư cho sự nghiệp trước. Còn tôi chọn dành phần lớn những năm tháng sung sức nhất để báo hiếu cha mẹ và giúp đỡ người thân. Đến giờ, điều quý giá nhất mà tôi nhận được không nằm trong sổ đỏ hay tài khoản ngân hàng. Đó là cảm giác thanh thản khi biết rằng mình đã làm tròn bổn phận với những người đã sinh thành, nuôi dưỡng mình nên người. Với tôi, như thế đã là đủ để thấy mãn nguyện".
Đó là chia sẻ của độc giả Podononga xung quanh câu chuyện gánh nặng chăm sóc cha mẹ già. Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa nhanh chưa từng có. Chỉ trong vài thập kỷ, xã hội đã dịch chuyển từ "quốc gia trẻ" sang "xã hội đang già", với hàng chục triệu người cao tuổi. Điều đó vô tình kéo theo những áp lực cho thế hệ trẻ trong việc chăm sóc cha mẹ già.
Trong nhiều gia đình, hiếu thảo vẫn được hiểu như việc tự tay chăm sóc cha mẹ. Nhưng khi thiếu kiến thức và nguồn lực, sự chăm sóc này dễ dẫn đến kiệt sức - không chỉ cho người chăm sóc, mà cả cho người được chăm sóc. Còn với những gia đình không có điều kiện tài chính cho cha mẹ sử dụng dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp thì sao? Đó là câu hỏi không dễ có lời giải với nhiều người trẻ.
