Một chú chim nhỏ màu trắng với sọc màu nâu và chiếc mỏ rộng màu đen lắc lư thân hình tròn trịa trên màn hình điện thoại của Li Jiahe, 24 tuổi, sinh viên Trung Quốc đang theo học ngành kỹ thuật ở Hà Lan. Anh dừng lướt màn hình, khựng lại và nhíu mày khi biết loài chim này còn hiếm hơn cả gấu trúc và đang được bảo hộ ở mức cao nhất tại Trung Quốc.
Quảng Tây ghi nhận 14 cá thể chim rẽ mỏ thìa dọc theo bờ biển thị trấn Tây Trường của thành phố Bắc Hải năm 2021, con số giúp vùng đất ngập nước này đủ điều kiện xếp vào danh sách có “tầm quan trọng quốc tế” theo các tiêu chí bảo tồn quốc tế.
Bất chấp thực tế này, kế hoạch xây dựng một đường cao tốc trong khu vực đã được tiến hành. Là một phần trong mạng lưới đường cao tốc quốc gia của Trung Quốc, tuyến đường cao tốc 6 làn xe sẽ chạy dọc bờ biển tỉnh Quảng Tây, rút ngắn thời gian di chuyển giữa vùng nông thôn và Bắc Hải, thành phố cảng ở bờ biển phía nam của tỉnh.
Tuyến đường dài khoảng 47 km với tổng vốn đầu tư là 5,1 tỷ nhân dân tệ (710 triệu USD) và thời gian xây dựng dự kiến kéo dài ba năm. Theo báo cáo đánh giá tác động môi trường công bố hôm 7/4, dự án sẽ chiếm dụng hơn 24 ha “sinh cảnh quan trọng” và “các vùng sinh thái nhạy cảm” như rừng ngập mặn, nơi có gần 20.000 cá thể chim thuộc 46 loài dừng lại nghỉ ngơi trong mùa di cư và mùa đông. Trong số này có chim rẽ mỏ thìa, loài nằm trong danh sách nguy cấp và khắp thế giới chỉ còn 443 cá thể.
Theo luật pháp Trung Quốc, tất cả các dự án trước khi triển khai bắt buộc phải có báo cáo đánh giá tác động môi trường. Báo cáo lập luận rằng tuyến đường cao tốc này đủ điều kiện để được miễn trừ theo Luật Bảo vệ Động vật hoang dã của Trung Quốc với lý do đây là dự án cơ sở hạ tầng quốc gia lớn và khó tìm được phương án thay thế do “địa hình ven biển và mạng lưới giao thông hiện có còn hạn chế”.
Báo cáo khiến Li và nhiều người nữa quyết định hành động. Li đã gửi email cho Công ước Ramsar, còn được gọi là Công ước về các Vùng Đất ngập nước, một tổ chức hiệp ước liên chính phủ mà Trung Quốc là thành viên, từ giữa tháng 4.
“Đây là lần đầu tiên tôi hành động vì một vấn đề như thế này”, Li nói. “Tôi không muốn bất kỳ loài nào bị tuyệt chủng trong thế hệ của chúng ta”.
Cùng thời gian đó, Liu Yang, chuyên viên pháp lý 24 tuổi sống tại Quảng Tây, cũng nhìn thấy tin tức này. Ngoài giờ làm việc, Liu còn có sở thích ngắm chim và điều hành một nhóm ngắm chim trực tuyến với hơn 200 thành viên. Liu và các bạn liên tục gọi điện tới các cơ quan môi trường và gửi email đến chính quyền địa phương.
“Chim chóc không thể tự lên tiếng. Chúng ta có trách nhiệm phải lên tiếng thay cho chúng”, Liu nói.
Ảnh chế và tranh hoạt hình về chim rẽ mỏ thìa mang thông điệp “Hãy cứu tôi” được chia sẻ khắp mạng xã hội Trung Quốc. Nhiều người kêu gọi giúp đỡ loài chim này và giống Li, đây là lần đầu tiên họ hành động vì bảo tồn động vật hoang dã.
“Rẽ mỏ thìa và nhiều loài chim bờ biển khác phụ thuộc rất lớn vào các vùng đất ngập nước bãi bùn ven biển trong suốt quá trình di cư và trú đông”, Giáo sư Ma Zhijun, nhà sinh thái học về chim tại Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải, cho biết. “Chúng cũng rất trung thành với các địa điểm cụ thể”.
“Đối với các loài chim, những vùng đất ngập nước này giống như các trạm tiếp nhiên liệu của máy bay”, ông Ma nói. “Nếu bạn phá hủy một trạm, máy bay không thể dừng ở đó và nhiên liệu từ chặng dừng trước đó sẽ không đủ. Kết quả là tai nạn sẽ xảy ra”.
Ông dẫn chứng việc cải tạo quy mô lớn các bãi triều ở Hàn Quốc vào năm 2006, động thái đã làm chết khoảng 90.000 cá thể rẽ lớn, một loài chim bờ biển khác.
Jia Yifei, phó giáo sư về sinh thái và bảo tồn thiên nhiên tại Trung tâm Nghiên cứu Đường bay Đông Á – Australia thuộc Đại học Lâm nghiệp Bắc Kinh, cho biết rẽ mỏ thìa phụ thuộc vào các sinh cảnh trải dài ở hơn 10 quốc gia. Mỗi mùa thu, các loài chim di cư từ vùng đông bắc Siberia băng qua Hoàng Hải để đến các bãi trú đông ở miền nam Trung Quốc, Đông Nam Á và Nam Á.
Bất chấp nỗ lực của các nhà hoạt động, chính quyền tỉnh ngày 30/4 đã phê duyệt dự án. Bất ngờ xảy ra khi một đoàn thanh tra môi trường trung ương tới Quảng Tây ngày 9/5 để kiểm tra định kỳ và người dùng mạng Trung Quốc đã hướng dẫn nhau khiếu nại trực tiếp đến đường dây nóng của đoàn thanh tra.
Ngày 25/5, chính quyền trung ương và tỉnh kết luận báo cáo môi trường của dự án thiếu cơ sở khoa học và ra lệnh dừng thi công. Chính quyền tỉnh cam kết sẽ tìm kiếm các tuyến đường thay thế và tổ chức tham vấn ý kiến chuyên gia cũng như công chúng.
Bảo vệ sinh thái được chính quyền Trung Quốc thúc đẩy trong nhiều thập kỷ, nhưng làm thế nào để cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên, cũng như cân bằng sự khác biệt giữa ưu tiên của trung ương và địa phương, vẫn là một thách thức.
Li và nhiều nhà hoạt động cảm thấy phấn khởi trước sự thay đổi của chính quyền, nhưng họ vẫn lo ngại về hiệu quả của việc nâng cao nhận thức cộng đồng trong giải quyết các vấn đề môi trường.
“Tôi không biết kết quả cuối cùng sẽ ra sao”, Li nói. “Tất cả chúng tôi đều là những người bình thường và nhỏ bé. Nhưng nếu có thể nâng cao nhận thức và gieo một hạt giống vào tâm trí mọi người đã là tốt rồi”.
Phó giáo sư Jia đánh giá quyết định đình chỉ của chính quyền tỉnh cho thấy “một số ranh giới đỏ phải được tôn trọng”. Theo ông, việc chuyển dịch tuyến đường đi vài km có thể bảo toàn cả mục tiêu giao thông lẫn sinh cảnh quan trọng.
Giáo sư Ma cho rằng bảo vệ sinh thái và phát triển kinh tế không phải lúc nào cũng xung đột. Ở một số vùng của Trung Quốc, việc bảo tồn chim đã giúp vùng nông thôn phát triển ngành du lịch ngắm chim, tạo ra nguồn thu nhập mới. Sở thích ngắm chim đang ngày càng phổ biến ở Trung Quốc với khoảng 340.000 thành viên tính đến năm 2023.
“Chúng tôi thường nói rằng với những loài chim nguy cấp như rẽ mỏ thìa, mỗi năm đều có thể là một trong những cơ hội cuối cùng để nhìn thấy chúng”, Liu nói. “Tôi hy vọng các thế hệ tương lai có cơ hội được nhìn thấy những sinh vật đáng yêu này”.
Theo Reuters dẫn thông cáo của Tòa án nhân dân trung cấp Trường Châu ngày 6.7, ông Yang Youlin, cựu Phó giám đốc điều hành của Ủy ban quản lý Khu phát triển kinh tế và công nghệ Nam Kinh, bị kết tội nhận hối lộ, tham ô, biển thủ công quỹ, lạm dụng quyền lực và rửa tiền. Đây là phán quyết sơ thẩm.
Tòa tuyên án tử hình, tước quyền tham gia chính trị suốt đời đối với ông Yang, đồng thời ra lệnh tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân. Các khoản thu bất chính và lợi nhuận phát sinh từ những khoản này sẽ bị thu hồi, chuyển vào ngân khố nhà nước.
Theo South China Morning Post, tòa án xác định ông Yang đã nhận tiền và tài sản bất hợp pháp trị giá hơn 2,2 tỉ nhân dân tệ (khoảng 324 triệu USD) trong thời gian giữ nhiều chức vụ trong chính quyền từ năm 1993 đến năm 2023.
Cáo buộc cho thấy ông Yang đã lợi dụng vị trí tại một quận ở Nam Kinh để hỗ trợ trái phép cho các doanh nghiệp tư nhân và cá nhân. Trước khi giữ chức tại Khu phát triển kinh tế và công nghệ Nam Kinh, ông từng là Giám đốc Sở Xây dựng quận Giang Ninh và Tổng giám đốc Tập đoàn phát triển kinh tế và công nghệ Giang Ninh.
Tòa án cho rằng ông Yang đã thao túng các hợp đồng kỹ thuật, hoạt động kinh doanh, chuyển nhượng đất đai và nguồn thu tài chính để đổi lấy các khoản hối lộ lớn. Theo phán quyết, số tiền nhận hối lộ trong vụ án là đặc biệt lớn, với tính chất vụ việc "đặc biệt nghiêm trọng" và gây tác động xã hội đặc biệt nặng nề.
"Tại phiên tòa, ông Yang Youlin đã nói lời sau cùng, thừa nhận tội lỗi và bày tỏ sự hối hận trước tòa", theo thông cáo của tòa án.
Phán quyết trên gây chú ý trong bối cảnh Trung Quốc nhiều năm qua duy trì chiến dịch chống tham nhũng quy mô lớn dưới thời Chủ tịch nước Tập Cận Bình. Hàng triệu cán bộ, đảng viên và quan chức trong bộ máy công quyền đã bị điều tra hoặc xử lý kỷ luật.
Dù vậy, án tử hình trong các vụ án tham nhũng ở Trung Quốc vẫn tương đối hiếm. Trong nhiều trường hợp nghiêm trọng, các quan chức bị kết án tử hình treo, và có thể giảm án xuống tù chung thân.
Trong những vụ án tham nhũng lớn được công bố gần đây, án tử hình thường xuất hiện khi số tiền liên quan vượt ngưỡng 1 tỉ nhân dân tệ. Năm 2024, ông Li Jianping, một quan chức tại khu vực Nội Mông, đã bị thi hành án tử hình sau khi bị kết tội trong vụ án liên quan hơn 3 tỉ nhân dân tệ.
Một trường hợp khác là ông Zhang Zhongsheng, cựu quan chức tỉnh Sơn Tây, bị kết tội nhận hối lộ hơn 1 tỉ nhân dân tệ và bị tuyên án tử hình vào năm 2018. Tuy nhiên, sau kháng cáo, bản án của ông được giảm xuống án tử hình treo và tù chung thân vào năm 2021.
Bộ tư lệnh không quân Ukraine hôm nay thông báo Nga tập kích nước này bằng 8 tên lửa siêu vượt âm Zircon, 33 tên lửa đạn đạo Iskander-M, 32 tên lửa hành trình Kh-101 và Kalibr, cùng 656 máy bay không người lái (UAV) tự sát và mồi bẫy.
Mục tiêu tấn công chủ chốt là thủ đô Kiev, cùng các thành phố Dnipro, Kharkov, Zaporizhzhia, tỉnh Poltava và nhiều địa phương khác. Video được công bố cho thấy hàng loạt vụ nổ lớn bùng lên tại Kiev, cùng đám cháy lớn tại nhà máy của Ukroboronprom, tập đoàn sản xuất vũ khí lớn nhất Ukraine.
"Các đơn vị phòng không đã bắn hạ 11 tên lửa Iskander-M, 29 tên lửa hành trình Kh-101 và Kalibr, cùng 602 UAV các loại. 30 tên lửa đạn đạo, 3 quả đạn hành trình và 33 phi cơ đã đánh trúng 38 địa điểm, mảnh vỡ rơi xuống 15 khu vực", cơ quan này cho hay.
Chính quyền thủ đô Kiev cho biết đòn tấn công bằng tên lửa đạn đạo đã gây hỏa hoạn và làm mất điện tại một số khu vực.
Thị trưởng Vitali Klitschko nói rằng 4 người đã thiệt mạng và ít nhất 58 người bị thương trong đợt tấn công quy mô lớn của Nga. Ông cáo buộc một tên lửa đã đánh sập tòa chung cư 24 tầng, nhiều người có thể kẹt dưới đống đổ nát. Hàng loạt công trình, trong đó có một chung cư 9 tầng, cũng bị cháy do mảnh vỡ rơi xuống.
Phóng viên AFP nghe thấy một số tiếng nổ tại Kiev và chứng kiến cột khói lớn bốc lên từ trung tâm thành phố, trong khi người dân đổ xô đến các hầm trú ẩn.
Tỉnh trưởng Dnipropetrovsk Oleksandr Ganzha cho hay 5 người thiệt mạng và 25 người bị thương trong vụ tập kích nhằm vào thủ phủ Dnipro. Thị trưởng Kharkov Igor Terekhov cho biết 10 người bị thương ở thành phố.
AMK Mapping, tài khoản X chuyên theo dõi chiến sự, nhận định một số quả đạn trong số "tên lửa đạn đạo Iskander-M" bị Ukraine phát hiện là đạn phòng không S-400 hoán cải, có nhiệm vụ gây rối loạn và buộc phòng không đối phương tiêu tốn tên lửa đánh chặn đắt tiền.
"Các mục tiêu chính của đòn tập kích nhằm vào Kiev là trung tâm tuyển quân số 8041, nhà máy quốc phòng Ukroboronprom và Mayak, cùng một số trung tâm công nghiệp và hậu cần. Nhà máy động cơ phản lực Motor Sich ở thành phố Zaporizhzhia và hàng loạt cơ sở hạ tầng năng lượng cũng hứng đòn", tài khoản này cho hay.
Bộ Quốc phòng Nga chưa đưa ra thông báo về chiến dịch trên.
Alexander Khinshtein, lãnh đạo tỉnh Kursk của Nga, cùng ngày thông báo một người đã thiệt mạng trong đòn tấn công bằng UAV của Ukraine nhằm vào địa phương này. Một UAV cũng gây hỏa hoạn tại nhà máy lọc dầu ở thành phố Krasnodar.
Cuộc tập kích diễn ra hơn một tuần sau khi Nga tuyên bố sẽ tấn công hàng loạt cơ sở công nghiệp quốc phòng tại Kiev, kêu gọi công dân và phái đoàn ngoại giao nước ngoài rời thành phố.
Nga cho biết đây là một phần chiến dịch đáp trả vụ Ukraine tấn công trường cao đẳng nghề ở tỉnh Lugansk hôm 22/5, khiến 21 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương. Quân đội Ukraine phủ nhận cáo buộc, nói rằng họ đã nhắm vào "một sở chỉ huy của Rubikon" gần thị trấn Starobelsk, đề cập đơn vị vận hành thiết bị không người lái tinh nhuệ thuộc Bộ Quốc phòng Nga.
Theo Business Insider ngày 7.5, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết họ đã phát hiện tàu chở dầu M/T Hasna di chuyển qua vùng biển quốc tế để hướng tới một cảng của Iran trên vịnh Oman.
Theo CENTCOM, con tàu đã "không tuân thủ" các cảnh báo lặp đi lặp lại của quân đội Mỹ về việc vi phạm lệnh phong tỏa của Mỹ ở vùng biển Trung Đông. Ngay sau đó, một tiêm kích F/A-18 Super Hornet cất cánh từ tàu sân bay USS Abraham Lincoln đã nã nhiều phát đạn từ pháo 20 mm vào bánh lái của chiếc tàu chở dầu.
CENTCOM tuyên bố đã vô hiệu hóa chiếc tàu chở dầu và con tàu hiện "không còn tiếp tục hành trình đến Iran", đồng thời nhấn mạnh lệnh phong tỏa các cảng của Iran "vẫn đang có hiệu lực toàn diện".
Ngoài các tên lửa mang dưới cánh, dòng tiêm kích Super Hornet còn được trang bị một khẩu pháo xoay 6 nòng M61A2 20 mm gắn trong thân.
Đây là lần thứ hai Hải quân Mỹ sử dụng vũ lực để vô hiệu hóa một tàu thương mại của Iran, kể từ khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt đầu phong tỏa các tuyến giao thông hàng hải ra vào cảng của Iran hồi tháng trước.
Trước đó, vào cuối tháng 4, một tàu khu trục của Hải quân Mỹ nã 9 phát đạn trơ (đạn không chứa thuốc nổ) vào buồng máy của một tàu chở hàng mang cờ Iran đang tìm cách vượt phong tỏa.
Tàu khu trục USS Spruance đã đánh chặn tàu hàng M/V Touska khi nó đang hướng về phía Iran qua biển Ả Rập. Hải quân Mỹ cho hay tàu chiến của họ đã phát đi nhiều cảnh báo nhưng bị phớt lờ. USS Spruance sau đó yêu cầu sơ tán toàn bộ buồng máy trước khi nổ súng. Loạt đạn đã vô hiệu hóa tàu Touska, mở đường cho Thủy quân lục chiến Mỹ đổ bộ lên tàu ngay sau đó.
Tổng thống Trump đầu tuần công bố sáng kiến "Dự án Tự do", theo đó quân đội Mỹ sẽ triển khai các hoạt động nhằm hộ tống tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, vào ngày 6.5, ông Trump bất ngờ tuyên bố Dự án Tự do bị tạm dừng trong bối cảnh Washington và Tehran đang đàm phán để đạt thỏa thuận.
