Ngày 2/4 hàng năm được Liên Hợp Quốc chọn là Ngày Thế giới Nhận thức về Rối loạn phổ tự kỷ, nhằm nâng cao hiểu biết cộng đồng để trẻ được phát hiện và can thiệp sớm, dễ hòa nhập. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, cứ 100 trẻ có một trẻ mắc tự kỷ – một rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến giao tiếp, ngôn ngữ và quan hệ xã hội.
TS.BS Đinh Thạc, Trưởng khoa Tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 1, giải thích tự kỷ là một rối loạn, không phải bệnh và không lây lan. Hiểu đúng về tự kỷ sẽ giúp gia đình phát hiện và can thiệp sớm, giữ được “thời gian vàng” cho trẻ là trước 3 tuổi, chậm nhất là 5 tuổi. Qua mốc 5 tuổi, quá trình can thiệp sẽ mất nhiều thời gian hơn và khó đạt hiệu quả cao.
Bác sĩ Thạc lưu ý phụ huynh cần đặc biệt chú ý nếu trẻ có các dấu hiệu bất thường thuộc ba nhóm chính:
Ngôn ngữ: Chậm nói hoặc thoái lui ngôn ngữ (đã biết nói nhưng sau đó không nói nữa).
Tương tác xã hội: Kém tương tác, tiếp xúc mắt kém, gọi tên không quay lại, chỉ thích lủi thủi chơi một mình.
Hành vi: Lặp đi lặp lại một hành động (rập khuôn) như đi nhón chân, cử động tay chân như múa, xoay bánh xe, xé giấy. Trẻ cũng có thể có những sở thích thu hẹp bất thường như mải mê nhìn quạt đang xoay.
BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng – Phục hồi chức năng – Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, lưu ý phụ huynh cần đặc biệt chú ý các mốc phát triển ngôn ngữ – giao tiếp theo độ tuổi, vì đây là dấu hiệu sớm giúp nhận diện nguy cơ tự kỷ. Theo bác sĩ, nếu trẻ chậm hoặc lệch các mốc này, cần được đánh giá chuyên môn càng sớm càng tốt.
Cụ thể, phụ huynh nên đưa trẻ đi kiểm tra nếu có một hoặc nhiều biểu hiện như 12 tháng chưa bập bẹ hoặc không giao tiếp bằng cử chỉ, 16 tháng chưa nói được từ đơn, 24 tháng chưa nói được cụm từ có ý nghĩa, trẻ có kỹ năng nhưng sau đó bị thoái lui, ít tương tác với người khác hoặc có hành vi lặp lại, sở thích hạn chế.
Hiện nay, nhiều rào cản trong quá trình điều trị xuất phát từ những hiểu lầm của cộng đồng. Bác sĩ Thạc chỉ ra một số quan niệm sai lầm phổ biến như cho rằng trẻ tự kỷ không có cảm xúc, không muốn kết bạn, không có khả năng học hỏi hay giao tiếp. Thậm chí, nhiều người lầm tưởng tự kỷ do tiêm vaccine hoặc cho rằng trẻ không nên học tập trong môi trường bình thường vì sợ ảnh hưởng đến xung quanh.
Những định kiến này không chỉ làm tăng sự kỳ thị mà còn gây áp lực tâm lý, khiến cha mẹ tự trách bản thân. Quan trọng hơn, sự e ngại này làm chậm trễ quá trình đánh giá và can thiệp sớm, vô tình tạo rào cản khiến trẻ ngày càng khó phát triển.
Tại khoa Tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 1, thống kê cho thấy cứ 100 bé đến khám thì có 3-4 bé được chẩn đoán mắc rối loạn phổ tự kỷ. Điều này cho thấy bên cạnh việc nâng cao nhận thức cộng đồng, khâu hỗ trợ tâm lý cho chính gia đình các bé cũng đóng vai trò then chốt. Chính cha mẹ là nhà trị liệu đầu tiên và quan trọng nhất của trẻ tự kỷ.
Bác sĩ Sang khuyến cáo không có yếu tố đơn lẻ nào quyết định sự tiến bộ của trẻ tự kỷ, mà cần phối hợp can thiệp y khoa, hỗ trợ tâm lý, giáo dục đặc biệt và đặc biệt là sự đồng hành của gia đình. Trong đó, gia đình giữ vai trò then chốt vì là người gắn bó lâu dài, tạo môi trường yêu thương, kiên nhẫn và nhất quán cho trẻ.
Cụ thể, đối tượng lạ tiếp xúc với phụ huynh các bệnh nhi khai thác thông tin, sử dụng hình ảnh đăng tải trên các trang mạng xã hội để kêu gọi từ thiện.
Đáng chú ý, những trường hợp bị nhắm đến hầu hết là người dân tộc thiểu số, người sống ở vùng nông thôn, người hiền lành, cả tin, thiếu cảnh giác... Có trường hợp bệnh nhi và gia đình được "người lạ" cho 700.000 đồng hoặc nhu yếu phẩm để lấy thông tin cá nhân.
Nhằm ngăn chặn tình trạng này và kịp thời bảo vệ các bệnh nhi, không để tình trạng trục lợi các tấm lòng hảo tâm diễn ra, Bệnh viện Nhi đồng 2 đề nghị phụ huynh bệnh nhi nâng cao cảnh giác, không tự ý cung cấp thông tin cá nhân, hồ sơ bệnh án, hình ảnh hoặc hoàn cảnh gia đình cho người lạ.
Khi không có nhân viên y tế bệnh viện, thân nhân bệnh nhi không cho phép người chưa rõ danh tính tiếp cận. Khi có người tiếp cận với mục đích đăng tải thông tin kêu gọi thiện nguyện, phụ huynh nên thông báo ngay với nhân viên y tế để được hỗ trợ phù hợp.
Nếu phát hiện cá nhân có dấu hiệu lợi dụng hoạt động thiện nguyện, tự ý tiếp cận bệnh nhi hoặc giả danh người nhà để ra vào nơi điều trị, bệnh nhân và thân nhân cần báo ngay cho y bác sĩ hoặc nhân viên bảo vệ bệnh viện.
Với bệnh nhi có hoàn cảnh khó khăn, vui lòng thông báo với nhân viên y tế để được hướng dẫn thực hiện các thủ tục theo đúng quy định.
"Bệnh viện có phòng Công tác xã hội là cầu nối trong việc gắn kết các nhà hảo tâm với bệnh nhi có hoàn cảnh khó khăn, đã được xác minh đúng sự thật.
Quý nhà hảo tâm có nhu cầu, xin liên hệ tổ trợ giúp bệnh nhân nghèo của Phòng Công tác xã hội Bệnh viện Nhi đồng 2 qua số điện thoại (028)38295723, số nội bộ 295.
Chúng tôi lưu ý quý nhà hảo tâm hãy hết sức cảnh giác, thận trọng tìm hiểu thông tin trước khi thực hiện việc quyên góp, tránh việc hỗ trợ đến các trường hợp không phù hợp, vô tình tiếp tay cho kẻ xấu lợi dụng lòng tốt để trục lợi", đại diện Bệnh viện Nhi đồng 2 khuyến cáo.
Vào cuối năm 2025, Bệnh viện Nhi đồng 2 cũng phát cảnh báo "nóng" về những hoàn cảnh không đúng sự thật trên mạng xã hội. Trong đó, có trường hợp cháu bé tên A. (sinh năm 2022, ngụ tỉnh Lâm Đồng) mắc bệnh viêm ruột mạn tính, bị nhiều đối tượng đăng hình ảnh và nội dung khó khăn để liên tục quyên góp viện phí.
Tuy nhiên theo BSCKII Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó Trưởng khoa Tiêu hóa của Bệnh viện Nhi đồng 2, bệnh nhi trên đã điều trị nhiều lần tại khoa và có sử dụng bảo hiểm y tế, nên chi phí điều trị hoàn toàn không cao như các bài đăng xin tiền.
Tuy nhiên tại Việt Nam, nhận thức về vai trò của giấc ngủ vẫn còn nhiều hạn chế, không ít người xem nhẹ các rối loạn giấc ngủ hoặc tự điều trị sai cách.
Đây là thông tin được các chuyên gia nhấn mạnh tại Hội nghị y học giấc ngủ quốc tế Việt - Pháp lần thứ nhất và Hội nghị khoa học lần thứ VII của Hội Y học giấc ngủ Việt Nam, diễn ra ngày 20-6 tại Hà Nội.
Phát biểu tại hội nghị, PGS.TS Nguyễn Viết Nhung, Phó chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, cho biết y học giấc ngủ tại Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây.
Theo ông Nhung, xu hướng của y học hiện đại cho thấy giấc ngủ không còn được xem đơn thuần là một trạng thái sinh lý, mà đã trở thành một chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe cá nhân và sức khỏe cộng đồng.
"Chất lượng giấc ngủ liên quan chặt chẽ đến sức khỏe hô hấp, tim mạch, chuyển hóa, sức khỏe tâm thần, khả năng học tập, năng suất lao động, an toàn giao thông, chất lượng cuộc sống và tuổi thọ của con người", ông Nhung nhấn mạnh.
Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số, các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, các rối loạn giấc ngủ..., đặc biệt là hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ đang trở thành một vấn đề y tế công cộng đáng quan tâm, nhưng vẫn chưa được phát hiện và điều trị đầy đủ.
Theo các chuyên gia, nhiều người mắc hội chứng này chưa được chẩn đoán kịp thời, làm tăng nguy cơ tai nạn giao thông, giảm năng suất lao động và tạo thêm gánh nặng cho hệ thống y tế cũng như xã hội.
"Mỗi người dành khoảng một phần ba cuộc đời để ngủ. Một giấc ngủ khỏe mạnh không chỉ giúp phục hồi thể chất và tinh thần, mà còn là nền tảng cho học tập, sáng tạo, năng suất lao động và hạnh phúc", ông Nhung nói.
Chia sẻ thêm với Tuổi Trẻ Online, PGS.TS Dương Quý Sỹ, Chủ tịch Hội Y học giấc ngủ Việt Nam, cho biết sau gần 7 năm hoạt động kể từ khi thành lập, nhận thức của cộng đồng về sức khỏe giấc ngủ đã có nhiều chuyển biến nhưng vẫn còn rất nhiều hiểu lầm.
Một trong những quan niệm phổ biến là xem nhẹ thời lượng và chất lượng giấc ngủ. Ông Sỹ khuyến cáo trẻ em cần ngủ khoảng 9-10 giờ mỗi ngày; người trưởng thành nên ngủ ít nhất 6-7 giờ, còn người cao tuổi ngủ tối thiểu 6 giờ để đảm bảo sức khỏe.
Bên cạnh đó nhiều người vẫn duy trì các thói quen gây ảnh hưởng đến giấc ngủ như sử dụng điện thoại, máy tính hoặc xem tivi ngay trước khi đi ngủ; uống cà phê, rượu bia hay các chất kích thích vào buổi tối.
Ông khuyến cáo người dân nên hạn chế sử dụng thiết bị điện tử ít nhất một giờ trước khi ngủ, và tránh các chất kích thích từ 4-6 giờ trước giờ đi ngủ để cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Một thực trạng đáng lo ngại khác là nhiều người bị mất ngủ kéo dài nhưng tự ý sử dụng thuốc ngủ. Theo ông, với tình trạng mất ngủ mạn tính kéo dài trên ba tháng, giải pháp tối ưu không phải là lạm dụng thuốc, mà là thay đổi hành vi, thực hiện vệ sinh giấc ngủ và điều chỉnh nhận thức về giấc ngủ.
"Chăm sóc sức khỏe giấc ngủ hoàn toàn có thể trở thành một trong những giải pháp góp phần nâng cao tầm vóc người Việt, bởi hormone tăng trưởng được tiết ra chủ yếu trong giấc ngủ sâu của trẻ", ông Sỹ cho biết.
Đó cũng là lý do hội nghị năm nay lựa chọn chủ đề "Ưu tiên cho sức khỏe giấc ngủ", với kỳ vọng đưa chăm sóc giấc ngủ trở thành một trong những ưu tiên của ngành y tế trong thời gian tới. Hội nghị có sự tham gia của nhiều chuyên gia hàng đầu từ Hiệp hội Y học giấc ngủ thế giới, Hội Nghiên cứu giấc ngủ Pháp, Hội Y học giấc ngủ châu Á và Hiệp hội Bệnh phổi Pháp - Việt.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết thực tế việc ăn sữa chua ngay sau bữa ăn không những không mang lại tác dụng "nhẹ bụng" như mong đợi mà còn có thể gây ra những hệ lụy ngược lại cho sức khỏe.
Giá trị cốt lõi của sữa chua nằm ở hàng tỷ lợi khuẩn sống (như Lactobacillus hay Bifidobacterium). Tuy nhiên, ngay sau một bữa ăn no, dạ dày đang tiết ra một lượng lớn axit để phân giải thức ăn, làm độ pH trong dạ dày giảm xuống mức rất thấp (khoảng 1.5 - 2.0). Môi trường axit khắc nghiệt này sẽ tiêu diệt phần lớn các lợi khuẩn trước khi chúng kịp đi xuống ruột non để phát huy tác dụng.
Khi bạn vừa ăn xong một bữa chính, thể tích dạ dày đã giãn nở đáng kể. Việc nạp thêm một hũ sữa chua lúc này sẽ làm tăng áp lực bên trong dạ dày, khiến quá trình nhào trộn thức ăn bị đình trệ. Hậu quả tức thời là cảm giác ách tắc, đầy bụng, ợ hơi và tăng nguy cơ trào ngược dạ dày thực quản.
Hầu hết các loại sữa chua thương mại đều chứa một lượng đường bổ sung không nhỏ. Khi bạn ăn sữa chua ngay sau một bữa cơm vốn đã cung cấp nhiều carbohydrate, bạn đang cộng dồn trực tiếp lượng đường này vào tổng tải lượng đường huyết của toàn bộ bữa ăn.
Sự dư thừa năng lượng cùng với đỉnh đường huyết kéo dài sẽ kích thích tuyến tụy tiết ra lượng lớn insulin. Trong môi trường dư thừa calo, insulin sẽ làm nhiệm vụ chuyển hóa toàn bộ lượng đường và năng lượng dư thừa này thành mỡ dự trữ, đặc biệt là mỡ nội tạng (mỡ bụng).
Để tối ưu hóa việc hấp thu vi chất, bảo toàn lợi khuẩn và không gây rối loạn các chỉ số đường huyết, bạn nên tuân thủ các mốc thời gian sau:
Thời điểm khuyến cáo: 1 đến 2 giờ sau bữa ăn chính. Lúc này, phần lớn thức ăn thô đã được tiêu hóa và đẩy xuống ruột non. Độ pH của dịch vị dạ dày đã bắt đầu trung hòa trở lại (tăng lên mức lớn hơn 4.5), tạo điều kiện sinh tồn lý tưởng cho các lợi khuẩn probiotic an toàn vượt qua dạ dày đi vào đường ruột. Đồng thời, việc ăn cách xa bữa chính giúp rải đều tải lượng đường huyết, tránh gây áp lực lên hệ thống chuyển hóa.
Dùng như một bữa phụ buổi xế chiều (15 - 16 giờ): Một hũ sữa chua (đặc biệt là sữa chua Hy Lạp giàu protein) vào buổi chiều sẽ cung cấp lượng axit amin và canxi cần thiết, giúp giảm cảm giác thèm ăn, duy trì năng lượng làm việc mà không làm đường huyết tăng vọt.
Buổi tối (1 - 2 giờ trước khi ngủ): Ăn sữa chua vào thời điểm này giúp cơ thể hấp thu canxi tối đa. Hơn nữa, sữa chua chứa tryptophan - một axit amin hỗ trợ quá trình tổng hợp melatonin, giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ. Tuy nhiên, nếu ăn thời điểm này thì bắt buộc phải sử dụng sữa chua không đường để tránh tình trạng tích mỡ và hỏng men răng qua đêm.
Để kiểm soát tốt cân nặng và các chỉ số sinh hóa, hãy ưu tiên các loại sữa chua không đường.
