Ngày 2/4 hàng năm được Liên Hợp Quốc chọn là Ngày Thế giới Nhận thức về Rối loạn phổ tự kỷ, nhằm nâng cao hiểu biết cộng đồng để trẻ được phát hiện và can thiệp sớm, dễ hòa nhập. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, cứ 100 trẻ có một trẻ mắc tự kỷ – một rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến giao tiếp, ngôn ngữ và quan hệ xã hội.
TS.BS Đinh Thạc, Trưởng khoa Tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 1, giải thích tự kỷ là một rối loạn, không phải bệnh và không lây lan. Hiểu đúng về tự kỷ sẽ giúp gia đình phát hiện và can thiệp sớm, giữ được “thời gian vàng” cho trẻ là trước 3 tuổi, chậm nhất là 5 tuổi. Qua mốc 5 tuổi, quá trình can thiệp sẽ mất nhiều thời gian hơn và khó đạt hiệu quả cao.
Bác sĩ Thạc lưu ý phụ huynh cần đặc biệt chú ý nếu trẻ có các dấu hiệu bất thường thuộc ba nhóm chính:
Ngôn ngữ: Chậm nói hoặc thoái lui ngôn ngữ (đã biết nói nhưng sau đó không nói nữa).
Tương tác xã hội: Kém tương tác, tiếp xúc mắt kém, gọi tên không quay lại, chỉ thích lủi thủi chơi một mình.
Hành vi: Lặp đi lặp lại một hành động (rập khuôn) như đi nhón chân, cử động tay chân như múa, xoay bánh xe, xé giấy. Trẻ cũng có thể có những sở thích thu hẹp bất thường như mải mê nhìn quạt đang xoay.
BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng – Phục hồi chức năng – Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, lưu ý phụ huynh cần đặc biệt chú ý các mốc phát triển ngôn ngữ – giao tiếp theo độ tuổi, vì đây là dấu hiệu sớm giúp nhận diện nguy cơ tự kỷ. Theo bác sĩ, nếu trẻ chậm hoặc lệch các mốc này, cần được đánh giá chuyên môn càng sớm càng tốt.
Cụ thể, phụ huynh nên đưa trẻ đi kiểm tra nếu có một hoặc nhiều biểu hiện như 12 tháng chưa bập bẹ hoặc không giao tiếp bằng cử chỉ, 16 tháng chưa nói được từ đơn, 24 tháng chưa nói được cụm từ có ý nghĩa, trẻ có kỹ năng nhưng sau đó bị thoái lui, ít tương tác với người khác hoặc có hành vi lặp lại, sở thích hạn chế.
Hiện nay, nhiều rào cản trong quá trình điều trị xuất phát từ những hiểu lầm của cộng đồng. Bác sĩ Thạc chỉ ra một số quan niệm sai lầm phổ biến như cho rằng trẻ tự kỷ không có cảm xúc, không muốn kết bạn, không có khả năng học hỏi hay giao tiếp. Thậm chí, nhiều người lầm tưởng tự kỷ do tiêm vaccine hoặc cho rằng trẻ không nên học tập trong môi trường bình thường vì sợ ảnh hưởng đến xung quanh.
Những định kiến này không chỉ làm tăng sự kỳ thị mà còn gây áp lực tâm lý, khiến cha mẹ tự trách bản thân. Quan trọng hơn, sự e ngại này làm chậm trễ quá trình đánh giá và can thiệp sớm, vô tình tạo rào cản khiến trẻ ngày càng khó phát triển.
Tại khoa Tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 1, thống kê cho thấy cứ 100 bé đến khám thì có 3-4 bé được chẩn đoán mắc rối loạn phổ tự kỷ. Điều này cho thấy bên cạnh việc nâng cao nhận thức cộng đồng, khâu hỗ trợ tâm lý cho chính gia đình các bé cũng đóng vai trò then chốt. Chính cha mẹ là nhà trị liệu đầu tiên và quan trọng nhất của trẻ tự kỷ.
Bác sĩ Sang khuyến cáo không có yếu tố đơn lẻ nào quyết định sự tiến bộ của trẻ tự kỷ, mà cần phối hợp can thiệp y khoa, hỗ trợ tâm lý, giáo dục đặc biệt và đặc biệt là sự đồng hành của gia đình. Trong đó, gia đình giữ vai trò then chốt vì là người gắn bó lâu dài, tạo môi trường yêu thương, kiên nhẫn và nhất quán cho trẻ.
Sau hai tuần y bác sĩ tiến hành cấy ghép, các bệnh nhân nhận tạng đều cho thấy dấu hiệu hồi phục tích cực. Nam bệnh nhân 41 tuổi nhận tim hiện đã tỉnh táo, ăn uống bình thường.
Người bệnh 64 tuổi nhận gan phục hồi chức năng gan tốt, chỉ số Billirubin máu trở về mức chuẩn. Hai nam bệnh nhân 34 và 30 tuổi nhận thận đang bài tiết 2,5-3,5 lít nước tiểu mỗi ngày, chỉ số creatinin cải thiện rõ rệt.
Các bác sĩ cũng phẫu thuật ghép giác mạc thành công cho hai người bệnh từng mất thị lực hoàn toàn do loét giác mạc nặng.
Để có được kết quả này, gần 200 cán bộ y tế thuộc nhiều chuyên khoa đã đồng loạt thực hiện chiến dịch phẫu thuật tại 5 phòng mổ. Lúc 20h45 ngày 16/4, ngay trước ca mổ lấy tạng, Giám đốc Bệnh viện Trung ương Huế Phạm Như Hiệp cùng êkíp phẫu thuật dành một phút mặc niệm tri ân người hiến.
Ngay khi Hội đồng đánh giá xác nhận người đàn ông chết não, bệnh viện lập tức báo cáo Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia nhằm chọn người nhận phù hợp nhất từ danh sách chờ.
Trước đó hai tuần, người hiến tạng nhập viện trong tình trạng chấn thương sọ não nặng do tai nạn, hôn mê sâu. Dù y bác sĩ nỗ lực điều trị tích cực, diễn tiến lâm sàng của anh vẫn không cải thiện. Nhằm trao cơ hội sống cho những người mắc bệnh hiểm nghèo, gia đình anh đã quyết định hiến tạng.
Tính từ năm 2010 đến nay, Việt Nam ghi nhận gần 270 trường hợp chết não hiến tạng. Riêng giai đoạn 2024-2025, nhờ nỗ lực của các đội vận động tại bệnh viện và tư duy cởi mở hơn từ phía gia đình, số ca hiến từ người cho chết não tăng gần gấp đôi so với các năm trước cộng lại.
Việt Nam hiện dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về số lượng ca ghép tạng và là quốc gia duy nhất duy trì hơn 1.000 ca ghép mỗi năm kể từ 2022. Tuy nhiên, nguồn tạng từ người cho chết não vẫn rất hạn chế so với nhu cầu thực tế. Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người nhằm hoàn thiện khung pháp lý, mở rộng nguồn hiến để tăng cơ hội sống cho hàng nghìn bệnh nhân trong danh sách chờ.
Tuy nhiên, trong một số tình huống, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nghiêm trọng như đột quỵ, xuất huyết não, nhiễm trùng hệ thần kinh hoặc khối u não. Điều quan trọng là cần phân biệt giữa triệu chứng thông thường với dấu hiệu nguy hiểm, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Nhức đầu và chóng mặt thường được chia thành 2 nhóm chính gồm nguyên phát và thứ phát. Nhóm nguyên phát bao gồm nhức đầu do căng thẳng, đau nửa đầu hoặc chóng mặt do rối loạn tiền đình. Những trường hợp này không liên quan đến tổn thương cấu trúc trong não và hiếm khi nguy hiểm.
Ngược lại, nhóm thứ phát là khi triệu chứng xuất hiện do một bệnh lý tiềm ẩn như nhiễm trùng, chấn thương, vấn đề mạch máu hoặc khối u. Đây là nhóm cần đặc biệt chú ý vì có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu không được phát hiện sớm. Ví dụ, nhức đầu thứ phát có thể do xuất huyết não hoặc viêm màng não, trong khi chóng mặt có thể xuất phát từ tổn thương thần kinh trung ương.
Điểm khó là triệu chứng giữa 2 nhóm này đôi khi khá giống nhau. Vì vậy, y học thường dựa vào các dấu hiệu cảnh báo.
Với nhức đầu, một trong những dấu hiệu cảnh báo quan trọng nhất là cơn đau xuất hiện đột ngột, dữ dội, thường được mô tả là đau như búa bổ. Đây có thể là biểu hiện của xuất huyết não, cần cấp cứu ngay.
Ngoài ra, nếu nhức đầu đi kèm sốt và cứng cổ thì người mắc cũng cần cảnh giác với các bệnh nhiễm trùng như viêm màng não. Trường hợp xuất hiện thêm các triệu chứng thần kinh như yếu tay chân, nói khó hoặc nhìn mờ cũng là dấu hiệu nguy hiểm, có thể do đột quỵ hoặc tổn thương não.
Trong khi đó, chóng mặt thường bị xem nhẹ. Nhưng trong một số trường hợp, đây lại là dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Nếu chóng mặt đi kèm yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, mất thăng bằng nghiêm trọng hoặc nhìn đôi, người bệnh cần đi khám ngay vì có thể liên quan đến đột quỵ hoặc tổn thương thần kinh trung ương.
Ngược lại, chóng mặt lành tính thường xuất hiện trong thời gian ngắn, liên quan đến thay đổi tư thế và không kèm triệu chứng thần kinh. Chẳng hạn, chóng mặt khi đứng lên đột ngột hoặc xoay đầu nhanh thường không nguy hiểm.
Trong sinh hoạt hằng ngày, người mắc có thể theo dõi các yếu tố như tần suất, mức độ đau và các triệu chứng đi kèm. Nếu cơn đau nhẹ, ổn định và quen thuộc thì có thể nghỉ ngơi, uống đủ nước và giảm căng thẳng để cải thiện. Tuy nhiên, nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, đi khám sớm là lựa chọn an toàn hơn, Medical News Today.
Các bác sĩ Bệnh viện K (Hà Nội) mới đây tiếp nhận bệnh nhân L.Đ.T vào viện do vùng mặt có khối u to vỡ loét, chảy dịch.
Trước nhập viện lần này, bệnh nhân T. đã 2 lần phẫu thuật tại địa phương. Năm 2025, khối u tiếp tục tái phát nhưng do hoàn cảnh khó khăn, gia đình thuộc hộ cận nghèo, bệnh nhân T. trì hoãn nhập viện điều trị.
Khi khối u phát triển nhanh hơn, kích thước lớn (7 cm) gây biến dạng vùng mặt, T. mới nhập viện Bệnh viện K.
TS-bác sĩ Ngô Xuân Quý, Trưởng khoa Ngoại đầu cổ (Bệnh viện K), cho biết, qua thăm khám, bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân T. là trường hợp ung thư da vỡ loét. Khối ung thư da vùng thái dương nếu kéo dài không điều trị có thể xâm lấn mắt, nguy cơ bỏ nhãn cầu, ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe, chất lượng sống của bệnh nhân.
"Chúng tôi cho rằng phẫu thuật là chỉ định can thiệp cần sớm thực hiện để đảm bảo về sức khỏe, thẩm mỹ cho người bệnh", bác sĩ Quý nhận định.
Ngày 19.5, bệnh nhân T. đã được phẫu thuật. Bệnh nhân được phẫu tích cắt rộng khối u, đảm bảo triệt căn, đồng thời bảo tồn được mắt. Để đảm bảo an toàn và tối ưu điều trị, các bác sĩ đã lên phương án kiểm soát tốt nguy cơ mất máu trong mổ; khuyết hổng do khối được tái tạo bằng vạt xoay da đầu đảm bảo thẩm mỹ cho người bệnh.
Ca mổ thành công. Bệnh nhân hồi phục tốt, tiếp tục được theo dõi, điều trị.
Với ung thư da, các bác sĩ Bệnh viện K khuyến cáo, một số dấu hiệu thường dễ bị nhầm lẫn với các bệnh da liễu thông thường, vì vậy, mọi người không nên chủ quan nếu thấy vết loét không lành, nốt ruồi thay đổi màu sắc, kích thước, hình dạng, mảng da bong tróc sần sùi, tổn thương dạng nốt, dạng loét; dạng mảng đỏ...
Ngay khi vùng da trên cơ thể xuất hiện thay đổi về màu sắc, hình thái, nên đến cơ sở chuyên khoa để thăm khám, đánh giá và điều trị kịp thời, bởi nếu được phát hiện sớm, ung thư da hoàn toàn có thể kiểm soát, điều trị khỏi.
