Có phải là trong thời đại trí tuệ nhân tạo thì học văn không còn cần thiết? Học văn chỉ là những điều viển vông, không tạo ra nhiều giá trị kinh tế như các môn học khác?
Chia sẻ bên lề kỳ thi vào lớp 10 TP.HCM vừa qua, sau giờ thí sinh làm bài thi môn ngữ văn, thạc sĩ truyền thông Phạm Công Nhật, giảng viên báo chí – truyền thông hệ Deakin (Úc), Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), kể một câu chuyện anh gặp khi đi dạy. Sinh viên hỏi anh, trong thời đại công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), các bạn thường thấy học toán thì mới ra tiền, còn học văn toàn là viển vông, “sến súa”, vậy mình phải học văn làm gì?
Anh Nhật thừa nhận, đang có một thực tế diễn ra hiện nay: Nhiều bạn trẻ không thích học văn, không thích dành thời gian cho môn văn vì không thấy lợi của môn văn là như thế nào. Song, trong thực tế, văn học là nhân học. Văn luôn là môn học cực kỳ lợi hại, mà bất cứ ngành nghề nào mà các bạn trẻ theo đuổi, đều liên quan và đều phải ứng dụng nó trong suốt cả cuộc đời.
Thạc sĩ Phạm Công Nhật nêu một ví dụ đơn giản, như trong thời đại AI, nếu mọi người viết câu lệnh (prompt) cho máy, nếu không đúng, chuẩn, cụ thể, bài bản, sẽ không thể nào ra một kết quả đúng như mong muốn.
Học môn văn còn có thể giúp học sinh, sinh viên hiểu nghĩa, cảm thụ được ý nghĩa ca từ sâu sắc trong những ca khúc nổi tiếng của thần tượng mình, hiểu được cái hay trong bài “Golden”, nhạc phim hoạt hình “KPop Demon Hunters” hay điều sâu sắc trong lời ca khúc “How you like that” của BLACKPINK… Giỏi văn, bạn mới có thể kể được câu chuyện của chính mình, một cách chân thật, có cảm xúc, để chinh phục được học bổng du học. Để làm được những điều đó, bạn không chỉ cần biết ngoại ngữ, cái gốc của bạn cần, là giỏi văn – giỏi tiếng Việt.
“Đặc biệt, mọi ngành nghề đều cần khả năng giao tiếp tốt, dù bạn có là bác sĩ, kỹ sư, ca sĩ, quản lý bất cứ mọi lĩnh vực nào. Kỹ năng giao tiếp phải được xây dựng từ những kiến thức kỹ năng cơ bản từ môn văn. Doanh nghiệp, công ty bây giờ không đánh giá một ứng viên qua bảng điểm, thành tích học tập nữa, họ nhìn qua cách bạn “kể câu chuyện riêng” của cá nhân mình. Càng đi sâu, các bạn trẻ sẽ càng thấy cái lợi hại của môn văn, từ đó biết cách để thay đổi thái độ học tập của mình về môn học này”, thạc sĩ Phạm Công Nhật nói.
Mới đây, hồi giữa tháng 5, tác giả Cecilia Anh Vân (tên thật là Nguyễn Thị Hồng Vân), một nhà báo, người làm truyền thông ở TP.HCM, ra mắt cuốn sách của chính mình mang tên “Content từ tim”.
Đáng chú ý, suốt 5 năm qua, chị cũng là người dạy những lớp học viết nội dung (content) chân thật, nhiều cảm xúc, với tên gọi “Content từ tim” và “Content 5AM” (bởi mọi người cùng vào học lúc… 5 giờ sáng).
Trong một thế giới đang dần bị bủa vây bởi những dòng nội dung được tạo ra từ thuật toán và AI, những lớp học viết của chị Vân, dạy trực tuyến, thu hút hơn 3.000 người học, cho đến nay. Người đi học viết ít tuổi nhất là 13. Và người đi học viết lớn nhất là 78 tuổi, nhiều người Việt ở nước ngoài cũng tham gia học viết.
Vậy thì có phải chỉ học toán mới được quan tâm, còn học văn, học viết, với những con chữ, đều là điều viển vông? Chị Trang Trần, làm giáo dục tại TP.HCM cùng con trai 15 tuổi tham gia lớp học viết lúc 5 giờ sáng kể: “Con trai tôi ở tuổi 15 đã bắt đầu biết cách dùng ngôn từ để diễn đạt những suy nghĩ bên trong một cách tự tin và rành mạch. Đây không chỉ là học viết, mà là hành trình để các thế hệ trong gia đình thấu hiểu và kết nối với nhau sâu sắc hơn”.
Còn anh Nguyễn Hoàng Đức, nhà sáng lập ABC Digi, một người đi học viết trong thời đại AI, cho rằng, trong lĩnh vực marketing của anh, những con chữ cần phải được kết hợp thật bài bản giữa những kỹ thuật bài bản và cảm xúc chân thật. Môn văn luôn hiện diện trong cuộc sống của chúng ta. Và học viết chưa bao giờ thôi cần thiết với mỗi người.
Chị Cecilia Anh Vân, người dạy những lớp học viết, chia sẻ với PV Báo Thanh Niên: “Viết là 1 kỹ năng rất “người”. Chẳng phải điều “học” chính thức đầu tiên của chúng ta ở ghế nhà trường là tập viết sao? Tại các lớp học “viết”, tôi nhận ra rằng điều người ta học được, không chỉ là những cách viết câu văn – viết đoạn văn – viết sách. Bởi vì, viết trước khi là một kỹ năng, nó còn là một hình thức trò chuyện, kết nối, để hiểu mình, để hiểu nhau. Khi viết ra những dòng chữ, chúng ta là độc giả đầu tiên của chính mình. Đọc chữ mình thì nhận thấy mình, tâm hồn mình, trí tuệ mình, cảm xúc mình, cuộc sống mình”.
Môn văn, như chị Vân nói, giúp mỗi chúng ta sống thật sự con người hơn trong thời đại đâu đâu cũng thấy máy móc, thấy AI.
“Viết có chủ đích tạo tiền đề cho soi chiếu có chủ đích, lựa chọn có chủ đích, sống có chủ đích. Đặc biệt trong thời đại AI, máy móc có thể làm nhiều thứ, tôi vẫn viết “cùng” AI, chứ không viết “bằng” AI. AI là copy-writing, còn chỉ con người mới có thể “writing”, chị Vân bày tỏ.
Ngày 23/4, trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP HCM, trao bằng tốt nghiệp cho khoảng 1.200 sinh viên, học viên cao học.
Trong gần 900 tân cử nhân, Nguyễn Hồ Phước Hiền, ngành Khoa học máy tính, là người duy nhất hoàn thành chương trình trong vòng 3,5 năm với điểm trung bình loại xuất sắc (GPA) 3.6/4. Riêng đồ án tốt nghiệp, Hiền đạt điểm gần tuyệt đối 9,74/10.
Cách đây 4 năm, cựu học sinh trường THPT Cái Bè, Đồng Tháp, đỗ vào trường bằng phương thức ưu tiên xét tuyển cho học sinh tài năng cũng với điểm số ấn tượng. Hiền đạt 27,4 điểm khối A01 (Toán, Lý, Tiếng Anh), 993/1200 điểm đánh giá năng lực, kèm học bạ 9,6/10.
Hiền cho biết không đặt mục tiêu tốt nghiệp sớm từ đầu. Nhưng khi xem chương trình đào tạo, nam sinh nhận thấy có thể chủ động lộ trình, đăng ký học thêm một số môn mà không bị quá tải.
Thử thách lớn nhất với Hiền là học kỳ II năm thứ ba. Nam sinh bước vào các môn chuyên ngành khó, thực tập ở doanh nghiệp, chuẩn bị làm đồ án tốt nghiệp và tham gia nghiên cứu khoa học. Áp lực càng đè nặng khi Hiền bị một số công ty từ chối nhận thực tập. Phải đến khi được một doanh nghiệp khác nhận, chàng trai quê Đồng Tháp mới thả lỏng tinh thần.
Hiền sắp xếp, xin dồn lịch các môn học hoặc trao đổi nghiên cứu với giảng viên vào 1-2 ngày cố định trong tuần để dành thời gian đi làm. Buổi tối, nam sinh hoàn thành bài vở và các việc tồn đọng, làm đồ án tốt nghiệp.
"Đến giờ, mình vẫn thấy khó tin khi vượt qua được giai đoạn cam go đó", Hiền chia sẻ.
Quá trình học, Hiền tham gia nhiều dự án nghiên cứu về Khoa học máy tính. Nam sinh tâm đắc với đề tài "Bảo vệ tính riêng tư trong hệ thống chăm sóc sức khỏe thông minh tại nhà". Đây là đề tài cấp Đại học Quốc gia dưới sự hướng dẫn của thạc sĩ Lê Thị Bảo Thu, giảng viên khoa Khoa học Kỹ thuật và máy tính.
Hiền nhìn nhận đây là hướng nghiên cứu thiết thực trong thời đại số, bởi bên cạnh sức khỏe thì dữ liệu cá nhân cũng là một tài sản quý giá. Nam sinh phụ trách phần xây dựng giải pháp, giả lập và đánh giá mô hình. Sau đó, Hiền tiếp tục đánh giá một số tính chất của hệ thống, thực hiện các kịch bản tấn công để kiểm tra khả năng bảo mật và mức độ bảo vệ quyền riêng tư cho dữ liệu người dùng.
Thạc sĩ Lê Thị Bảo Thu đánh giá Hiền có năng lực nghiên cứu độc lập, thái độ lắng nghe và học hỏi tốt. Dù bài báo nghiên cứu đã được chấp nhận đăng ở một hội nghị chuyên ngành, Hiền vẫn tiếp tục chỉnh sửa theo góp ý của thầy cô.
"Em ấy rất trách nhiệm, không ngại khó, sẵn sàng thảo luận chi tiết các góp ý để hoàn thiện tốt nhất có thể", cô Thu nhận xét.
Sau tốt nghiệp, Hiền muốn tiếp tục theo đuổi nghiên cứu và ứng dụng khoa học máy tính. Nam sinh dự định xin làm trợ giảng để củng cố kiến thức, rèn kỹ năng truyền đạt, song song làm việc tại các doanh nghiệp trong lĩnh vực kinh doanh, giáo dục hoặc y tế nhằm tích lũy kinh nghiệm, hiểu thị trường.
Tại Hội thảo “hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục mầm non”, do Viện Khoa học Giáo dục tổ chức ngày 8/4, GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cho biết, thời gian qua, Nhà nước đã có rất nhiều chế độ hỗ trợ phát triển giáo dục mầm non.
Tuy vậy, giáo viên mầm non vẫn đang quá tải, thời gian dành cho công việc trên trường rất lớn.
“Theo khảo sát cho thấy, họ làm việc khoảng 10 tiếng/ngày, đến trường từ khi mới mở cửa và ra về khi đã đóng cửa trường. Nhiều thầy cô phản ánh họ chỉ chăm sóc con người khác, không có thời gian chăm sóc con mình và gia đình”, theo lời GS Lê Anh Vinh.
Vì vậy ông cho rằng, cần phải thiết kế chế độ làm việc linh hoạt, phù hợp với nhóm giáo viên mầm non trên cả nước.
Hiện các tỉnh có điều kiện kinh tế tốt đề xuất đón trẻ linh hoạt, trả tiền trông trẻ ngoài giờ, đón muộn nhưng điều này không thể áp dụng với học sinh vùng khó khăn, các khu công nghiệp, khu chế xuất bởi phụ huynh không thể đáp ứng.
Theo GS.TS Lê Anh Vinh, giáo dục mầm non cần được nhìn nhận không chỉ là lĩnh vực giáo dục mà còn là câu chuyện chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo vệ trẻ trong những năm đầu đời, bởi giai đoạn 0-6 tuổi được xem là giai đoạn vàng.
Chuyên gia này cho rằng, đây là giai đoạn nền tảng có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của mỗi con người. Những gì trẻ được tiếp cận trong giai đoạn này sẽ ảnh hưởng lâu dài đến kết quả học tập, khả năng học tập suốt đời và năng suất lao động khi trưởng thành.
"Giáo dục mầm non phải là câu chuyện của tiếp cận sớm, cơ hội sớm và đầu tư sớm, không chỉ trong ngành giáo dục mà trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế - xã hội", ông Vinh nhấn mạnh.
Trao đổi thêm về vấn đề trên, ông Lê Quang Tuấn, chủ Nhóm lớp mầm non độc lập Hoa Huệ Minh Hằng, Phú Thọ cho biết, giáo dục mầm non vô cùng khó khăn. Họ vừa làm cô, vừa làm bác sĩ vì nhiều bố mẹ gửi thuốc cho con uống hàng ngày, vừa thay vai trò bố mẹ, vừa làm lao công. Ngược lại, mức thu nhập cho giáo viên chưa xứng đáng, đặc biệt giai đoạn dịch bệnh hoặc giá cả tăng cao.
Tại hội thảo, bà Hoàng Thị Dinh, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Mầm non, Bộ GD&ĐT, cho biết đang triển khai chương trình nâng cao chất lượng giáo dục mầm non tại khu đô thị, khu công nghiệp, với mục tiêu đến năm 2035, 100% trẻ từ 6 đến 36 tháng tuổi là con công nhân, người lao động có nhu cầu sẽ được đến trường.
Dưới góc độ quản lý, bà nhấn mạnh sự cần thiết của việc triển khai đồng bộ chương trình quốc gia, chú trọng tại các địa phương có khu công nghiệp lớn.
Ở bảng THPT, giải nhất thuộc về học sinh Hồ Phú Đức (lớp 11, Trường THPT Dầu Tiếng).
Giải nhì có 5 giải, thuộc về học sinh các trường THPT Nguyễn Huệ, THPT Dương Văn Thì, THCS và THPT Đinh Thiện Lý, THPT Thủ Đức, THPT An Nghĩa. Ban tổ chức cũng trao 11 giải ba cho các thí sinh ở bảng THPT.
Ở bảng THCS, giải nhất thuộc về học sinh Trần Thụy Khánh An (lớp 9, Trường THCS Ngô Quyền).
Giải nhì có 5 giải, thuộc về các trường THCS Cách Mạng Tháng Tám, THCS Phú Cường, THCS Lai Uyên, THCS Lê Văn Hưu, THCS Nguyễn Du. Khối này cũng có 11 giải ba được trao.
Ngoài các giải chính, ban tổ chức còn trao thêm nhiều giải khuyến khích nhằm ghi nhận nỗ lực và sáng tạo của các thí sinh.
Xem danh sách thí sinh đoạt giải tại đây.
Hội thi sáng tác ảnh Tuổi Xanh do Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM phối hợp báo Tuổi Trẻ cùng Công ty cổ phần Đầu tư và phát triển giáo dục Phương Nam (SEDIDCO) và Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Việt Hồng - nhà phân phối độc quyền Nikon tại Việt Nam - tổ chức.
Vòng chung kết năm nay được tổ chức theo hình thức sáng tác ảnh thực tế tại khu vực cảng cá Bình Châu, với chủ đề "Long lanh sắc màu".
Mỗi thí sinh phải hoàn thành bộ ảnh gồm hai phần: phần bắt buộc ghi lại các khoảnh khắc trong hành trình trải nghiệm, và phần tự chọn khai thác đời sống, con người tại địa điểm thi.
Bài thi được đánh giá dựa trên bố cục, khả năng quan sát và cách kể chuyện bằng hình ảnh, đòi hỏi thí sinh xây dựng được mạch nội dung rõ ràng và truyền tải cảm xúc qua từng khung hình.
