Bác sĩ Đinh Trần Ngọc Mai, Khoa Dinh dưỡng – Tiết chế, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, cho biết phở là món ăn tương đối cân bằng về dinh dưỡng khi cung cấp đủ ba nhóm chất chính, gồm tinh bột từ bánh phở, chất đạm từ thịt bò hoặc gà và chất xơ từ rau ăn kèm như hành, giá, rau thơm. Đây cũng là lý do phở trở thành bữa sáng phổ biến của nhiều người Việt.
Tuy nhiên, món ăn này chỉ thực sự có lợi cho sức khỏe khi được sử dụng đúng cách, với khẩu phần hợp lý, lượng bánh phở vừa phải, đủ rau và lựa chọn phần thịt phù hợp. Theo bác sĩ Mai, thay vì chọn các phần thịt nhiều mỡ như nạm, gầu, người ăn nên ưu tiên thịt nạc hoặc phở gà để giảm lượng chất béo nạp vào cơ thể. Nếu ăn phở sai cách, nguy cơ tăng cân và rối loạn mỡ máu sẽ gia tăng.
Một trong những sai lầm phổ biến là ăn quá nhiều bánh phở, đồng nghĩa nạp dư tinh bột, đặc biệt không phù hợp với người đang giảm cân hoặc kiểm soát đường huyết. Việc lựa chọn thịt nhiều mỡ hoặc sử dụng nước dùng quá béo cũng làm tăng đáng kể lượng cholesterol. Lớp mỡ nổi trên bề mặt nước phở nếu không được loại bỏ có thể trở thành yếu tố nguy cơ với sức khỏe tim mạch.
Ngoài ra, lượng muối trong một tô phở có thể vượt mức khuyến nghị nếu người ăn có thói quen uống hết nước dùng và nêm thêm nước mắm, tương hoặc sa tế. Điều này đặc biệt bất lợi với người tăng huyết áp hoặc cần kiểm soát lượng natri.
Bên cạnh đó, nước phở ninh từ xương thường chứa một lượng chất béo nhất định. Nếu không được hớt bỏ mỡ, phần nước này có thể làm tăng nguy cơ rối loạn lipid máu khi tiêu thụ thường xuyên.
“Người ăn nên chọn nước dùng trong, ít béo, hạn chế uống hết nước và không nên nêm nếm thêm quá nhiều gia vị”, bác sĩ Mai khuyến cáo. Với người mắc bệnh tim mạch, mỡ máu cao hoặc đang ăn kiêng, giảm độ béo và độ mặn của nước dùng là yếu tố quan trọng để biến phở thành lựa chọn an toàn hơn.
Theo bác sĩ Mai, quẩy là món ăn kèm quen thuộc giúp tăng hương vị và tạo cảm giác ngon miệng hơn. Tuy nhiên, đây cũng là yếu tố khiến bữa phở trở nên kém lành mạnh nếu ăn thường xuyên. Quẩy được chiên ngập dầu ở nhiệt độ cao để tạo độ giòn. Nếu sử dụng dầu kém chất lượng hoặc dầu chiên tái sử dụng nhiều lần, thực phẩm có thể phát sinh chất béo chuyển hóa (trans fat) – một loại chất béo có hại cho sức khỏe.
Trans fat làm tăng cholesterol xấu (LDL), giảm cholesterol tốt (HDL), từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Đáng lo ngại, người tiêu dùng gần như không thể kiểm soát chất lượng dầu chiên khi ăn ngoài hàng.
“Quẩy sẽ không phải là vấn đề nếu được chiên bằng dầu tốt và không tái sử dụng, nhưng thực tế điều này rất khó đảm bảo”, bác sĩ nói.
Bên cạnh đó, quẩy còn làm tăng đáng kể lượng calo của bữa ăn. Khi kết hợp với bánh phở và nước dùng chứa chất béo, tổng năng lượng của một tô phở có thể vượt xa nhu cầu cơ thể, đặc biệt vào buổi sáng. Với người đang giảm cân hoặc có nguy cơ rối loạn mỡ máu, thói quen ăn phở kèm quẩy thường xuyên có thể khiến việc kiểm soát cân nặng trở nên khó khăn hơn.
Để tận dụng lợi ích của phở mà vẫn hạn chế rủi ro, bác sĩ đưa ra một số nguyên tắc như sau:
– Chọn khẩu phần vừa phải, không ăn quá nhiều bánh phở.
– Ưu tiên thịt nạc, thịt gà thay vì nạm, gầu.
– Tăng cường rau ăn kèm để bổ sung chất xơ.
– Hạn chế uống hết nước dùng, chọn nước trong, ít béo.
Bà Lý, 61 tuổi, bị những cơn ớn lạnh và co giật dai dẳng, phải chạy chữa khắp nơi. Song mọi chẩn đoán ban đầu đều bị bác bỏ, đến khi bác sĩ Bệnh viện Não 39 Quảng Đông phát hiện một con sán dải dài 8 cm còn sống đang làm tổ trong não bà, theo Sina.
Ông Lưu, chồng bệnh nhân, kể năm 2021, bà Lý phẫu thuật điều trị vấn đề về cột sống thắt lưng. Tuy nhiên, sau ca mổ, bà bị tê bì tay chân bên trái, các chi thường bị run rẩy vào ban đêm. Hai năm qua, bà Lý luôn cảm thấy tê dại toàn bộ da đầu, thậm chí từng có ý định cạo trọc cho bớt khó chịu. Gia đình vẫn đinh ninh đây là di chứng từ bệnh cột sống. Tháng 6 năm ngoái, dù Quảng Đông đang trong đợt nắng nóng gay gắt, bà bị ớn lạnh toàn thân, đắp hai lớp chăn vẫn thấy lạnh. Tại bệnh viện địa phương, người phụ nữ được chẩn đoán nhồi máu não và xuất viện sau một tuần dùng thuốc.
Rạng sáng một ngày tháng 12 năm ngoái, bà Lý lên cơn co giật, sùi bọt mép và méo miệng. Sau vài ngày theo dõi tại bệnh viện, bà được cho về nhà song ngay đêm đó, các cơn co giật lại xuất hiện dồn dập. Suốt nhiều tháng sau, bà đi các bệnh viện và bị nghi ngờ mắc u tế bào thần kinh đệm hoặc ung thư di căn não. Bà đã được cạo tóc để chuẩn bị phẫu thuật nhưng ca mổ đột ngột bị đình chỉ vào ngày hôm sau. Sau khi hội chẩn, các chuyên gia nghi ngờ bà bị viêm hạt do nhiễm ký sinh trùng nhưng mọi xét nghiệm đều không tìm thấy dấu vết sán, khiến nguyên nhân vẫn là một ẩn số.
"Nghe tên bệnh nào cũng thấy sợ, chỉ nghĩ thôi đã thấy rùng mình khiến tôi mất ngủ hàng đêm", ông Lưu nhớ lại. Với hy vọng cuối cùng, gia đình đã đưa bà Lý đến Bệnh viện Não 39 Quảng Đông, một cơ sở chuyên khoa về não bộ.
Sau khi thăm khám, bác sĩ Lục Minh, Trưởng khoa Ngoại thần kinh số 5, phát hiện một manh mối quan trọng trên hình ảnh: vùng tổn thương không chỉ di chuyển mà còn để lại "dấu hiệu đường hầm", những vệt rãnh do sán bò để lại trong nhu mô não. Với kinh nghiệm nhiều năm "bắt sán", bác sĩ Lục cho hay đó là bệnh ấu trùng sán nhái ở não (cerebral sparganosis). Kết quả xét nghiệm huyết thanh sau đó đã xác nhận có kháng thể sán dải. Êkíp tiến hành phẫu thuật và gắp thành công một con sán còn sống từ não bà Lý.
"Con sán này rất tinh ranh. Khi chúng tôi tiến hành bắt, nó không ở trong 'nhà' mà đã bò ra ngoài 'đi chơi'. Cuối cùng, chúng tôi tìm thấy nó ở vị trí khá xa tổ của nó", bác sĩ Lục Minh chia sẻ với phóng viên khi chỉ vào video ghi lại ca mổ.
Ông Lưu cho biết những triệu chứng đeo bám vợ ông nhiều năm như tê da đầu và run rẩy chi trái đã cải thiện rõ rệt sau phẫu thuật. Theo bà Lý, thời thiếu nữ, mỗi khi đau răng, mẹ bà thường bắt ếch sống ngoài đồng, cắt đùi nhét vào kẽ răng khoảng nửa tiếng để "bắt sâu răng". Bà đã làm vậy nhiều lần, cho biết đây là mẹo dân gian rất phổ biến ở quê bà. Ngoài ra, hơn 20 năm trước, bà thường xuyên uống nước suối, gần đây còn uống rượu ngâm rắn sống và ăn cá sống.
Bác sĩ Lục Minh cảnh báo việc đắp thịt ếch, thịt rắn sống lên vết thương là hành vi rủi ro cực cao dẫn đến nhiễm ký sinh trùng. "Đặc biệt cần tránh các mẹo dân gian như 'nhét đùi ếch vào răng'", ông nói.
Ấu trùng sán dải chủ yếu ký sinh trên động vật hoang dã. Sau khi xâm nhập vào cơ thể người, chúng có thể di chuyển và xuyên thủng các cơ quan quan trọng như não, mắt, gây ra những tổn thương không thể phục hồi. Người dân tuyệt đối không tin vào các phương pháp chữa bệnh thiếu cơ sở khoa học và thực hiện ăn chín uống sôi.
Ngày 28/5, các bác sĩ khoa Phẫu thuật tiết niệu và nam học, Bệnh viện E chia sẻ về một ca tán sỏi qua da đặc biệt khó.
TS.BS Nguyễn Đình Liên, Trưởng khoa Phẫu thuật Tiết niệu và Nam học, cho biết, nam bệnh nhân 65 tuổi nhập viện trong tình trạng đau thắt lưng dữ dội hai bên, cơ thể mệt mỏi kéo dài.
Bệnh nhân được xác định bị thận ứ nước do sỏi thận và sỏi niệu quản gây bít tắc. Tuy nhiên, điều khiến ca bệnh trở nên đặc biệt phức tạp chính là tình trạng gù vẹo cột sống nặng tồn tại suốt nhiều năm.
Khai thác bệnh sử, nam bệnh nhân cho biết từng bị tai nạn giao thông 18 năm trước. Sau tai nạn, cột sống bệnh nhân dần biến dạng nghiêm trọng, cơ thể ngày càng gập xuống và mất khả năng vận động bình thường.
Gần một năm trước, người bệnh tiếp tục được phát hiện mắc sỏi thận, được đưa đi khám nhiều nơi nhưng với thể trạng yếu, cột sống biến dạng phức tạp cùng nhiều bệnh lý nền đi kèm nên việc can thiệp điều trị gặp rất nhiều khó khăn.
Các bác sĩ quyết định tán sỏi tiết niệu cho người bệnh. Tuy nhiên, bệnh nhân có thận ở vị trí bất thường, “chui” sát lên vòm ngực, trong khi các xương sườn chụm hẹp khiến đường tiếp cận viên sỏi gần như bị “khóa kín”; cơ thể gần như gập cứng, không thể nằm thẳng. Đây là yếu tố khiến cả gây mê lẫn phẫu thuật đều tiềm ẩn nhiều nguy cơ.
TS Liên cho biết, tình trạng viêm cột sống dính khớp khiến cột sống cổ và lưng bệnh nhân gần như mất hoàn toàn khả năng vận động. Người bệnh không thể nằm thẳng mà chỉ có thể duy trì ở một tư thế gập cố định. Điều này khiến việc kiểm soát đường thở trở nên đặc biệt khó khăn.
Do người bệnh ở tư thế “gập con tôm”, các bác sĩ gây mê phải sử dụng ống soi mềm để đặt nội khí quản, kỹ thuật thường chỉ áp dụng trong những ca đường thở khó, đòi hỏi nhiều kinh nghiệm.
Ê-kíp cũng phải chuyển phương pháp từ nội soi ngược dòng sang tán sỏi qua da, vì đường niệu quản của người bệnh bị biến dạng nghiêm trọng do cột sống gù vẹo kéo dài, đường niệu quản gấp góc bất thường khiến việc đưa dụng cụ tiếp cận viên sỏi trở nên cực kỳ khó khăn.
Tuy nhiên, ê-kíp lại đối mặt thêm thách thức, do biến dạng giải phẫu kéo dài nhiều năm, thận của người bệnh nằm ở vị trí rất cao, gần sát vòm ngực, các xương sườn chụm hẹp khiến khoảng tiếp cận vào bể thận trở nên vô cùng hạn chế.
“Đây là một trong những ca bệnh rất hiếm gặp bởi giải phẫu của người bệnh thay đổi gần như hoàn toàn", TS.BS Nguyễn Đình Liên cho biết.
Sau nhiều nỗ lực, ê-kíp cuối cùng cũng tạo được đường vào bể thận an toàn. Sau khoảng 10 phút thực hiện tán sỏi, viên sỏi niệu quản 1/3 trên với bề mặt nhám, bám chắc gây tắc nghẽn kéo dài đã được loại bỏ thành công ra ngoài, giải phóng đường tiết niệu.
Bác sĩ cho biết, nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng tắc nghẽn kéo dài có thể khiến chức năng thận suy giảm nghiêm trọng, làm gia tăng nguy cơ nhiễm khuẩn tiết niệu và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.
Bác sĩ cũng khuyến cáo, người dân không nên chủ quan với các triệu chứng đau vùng thắt lưng, tiểu buốt, tiểu khó hoặc đau kéo dài vùng hông lưng… vì đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý sỏi tiết niệu.
Việc thăm khám sớm giúp phát hiện và điều trị kịp thời, tránh nguy cơ biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến chức năng thận.
Huyết áp cao kéo dài khiến mạch máu chịu áp lực liên tục, từ đó làm tổn thương tim, thận, não, mắt và hệ tuần hoàn, theo trang Onlymyhealth (Ấn Độ).
Theo ông Sanjay Bhat, bác sĩ chuyên khoa tim mạch Ấn Độ, tăng huyết áp không kiểm soát có thể gây hại trong nhiều năm trước khi xuất hiện dấu hiệu. Ông cho biết nguy hiểm nằm ở tổn thương lâu dài trên mạch máu và cơ quan, không phải cảm giác hằng ngày.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết huyết áp cao có liên quan trực tiếp đến các bệnh lý nguy hiểm như tim mạch, đột quỵ và suy thận. Ước tính đến năm 2025, có hơn 1,28 tỉ người trưởng thành trên toàn cầu mắc tình trạng này, trong đó gần một nửa không hề biết mình bị bệnh.
Huyết áp là lực máu tác động lên thành động mạch để vận chuyển oxy và dưỡng chất. Khi lực này duy trì quá cao, lớp nội mạc mạch máu bị tổn thương. Tình trạng này gây xơ cứng, viêm, tích tụ mảng bám, làm hẹp mạch và giảm lưu lượng máu đến cơ quan.
Việc tăng huyết áp kéo dài làm hỏng cả mạch máu lớn và nhỏ, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng các cơ quan.
Tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu. Lâu dần, cơ tim dày lên, đặc biệt ở thất trái.
Nghiên cứu đăng trên Frontiers in Cardiovascular Medicine năm 2022 cho thấy huyết áp cao làm tổn thương động mạch vành, thúc đẩy xơ vữa. Mạch máu hẹp lại khiến tim thiếu máu, làm tăng nguy cơ đau thắt ngực và nhồi máu cơ tim.
Báo cáo năm 2025 của Hiệp hội Tim mạch Mỹ khẳng định tăng huyết áp là nguyên nhân lớn gây bệnh mạch vành.
Khi tim làm việc quá sức trong thời gian dài, nguy cơ suy tim tăng rõ rệt. Triệu chứng thường gặp gồm khó thở, mệt mỏi và phù chân.
Thận chứa nhiều mạch máu nhỏ giúp lọc chất thải. Huyết áp cao làm hẹp và tổn thương các mạch này, khiến khả năng lọc suy giảm.
Khi bệnh tiến triển, thận mất dần chức năng, dẫn đến bệnh thận mạn. Trường hợp nặng có thể phải chạy thận hoặc ghép thận.
Não cần nguồn máu giàu oxy ổn định. Huyết áp cao làm tổn thương mạch máu não, tăng nguy cơ đột quỵ.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ cho biết phần lớn ca đột quỵ liên quan đến huyết áp cao. Ông Bhat nhận định tình trạng này làm tăng nguy cơ cả đột quỵ do tắc mạch và vỡ mạch.
Nghiên cứu năm 2024 trên Journal of Clinical Medicine cho thấy tăng huyết áp kéo dài làm giảm lưu lượng máu lên não, từ đó ảnh hưởng trí nhớ và khả năng tập trung.
Huyết áp cao làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở mắt, gây bệnh võng mạc. Tình trạng nặng có thể dẫn đến giảm thị lực hoặc mất thị lực. Mạch máu toàn cơ thể cũng bị ảnh hưởng với tình trạng xơ cứng, tích tụ mảng bám và lưu thông kém.
Do đó, kiểm soát huyết áp sớm giúp bảo vệ tim, não, thận và mạch máu.
Các biện pháp kiểm soát huyết áp gồm dùng thuốc theo chỉ định, giảm muối, vận động đều, kiểm soát cân nặng và theo dõi huyết áp thường xuyên.
