Huyết áp cao kéo dài khiến mạch máu chịu áp lực liên tục, từ đó làm tổn thương tim, thận, não, mắt và hệ tuần hoàn, theo trang Onlymyhealth (Ấn Độ).
Theo ông Sanjay Bhat, bác sĩ chuyên khoa tim mạch Ấn Độ, tăng huyết áp không kiểm soát có thể gây hại trong nhiều năm trước khi xuất hiện dấu hiệu. Ông cho biết nguy hiểm nằm ở tổn thương lâu dài trên mạch máu và cơ quan, không phải cảm giác hằng ngày.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết huyết áp cao có liên quan trực tiếp đến các bệnh lý nguy hiểm như tim mạch, đột quỵ và suy thận. Ước tính đến năm 2025, có hơn 1,28 tỉ người trưởng thành trên toàn cầu mắc tình trạng này, trong đó gần một nửa không hề biết mình bị bệnh.
Huyết áp là lực máu tác động lên thành động mạch để vận chuyển oxy và dưỡng chất. Khi lực này duy trì quá cao, lớp nội mạc mạch máu bị tổn thương. Tình trạng này gây xơ cứng, viêm, tích tụ mảng bám, làm hẹp mạch và giảm lưu lượng máu đến cơ quan.
Việc tăng huyết áp kéo dài làm hỏng cả mạch máu lớn và nhỏ, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng các cơ quan.
Tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu. Lâu dần, cơ tim dày lên, đặc biệt ở thất trái.
Nghiên cứu đăng trên Frontiers in Cardiovascular Medicine năm 2022 cho thấy huyết áp cao làm tổn thương động mạch vành, thúc đẩy xơ vữa. Mạch máu hẹp lại khiến tim thiếu máu, làm tăng nguy cơ đau thắt ngực và nhồi máu cơ tim.
Báo cáo năm 2025 của Hiệp hội Tim mạch Mỹ khẳng định tăng huyết áp là nguyên nhân lớn gây bệnh mạch vành.
Khi tim làm việc quá sức trong thời gian dài, nguy cơ suy tim tăng rõ rệt. Triệu chứng thường gặp gồm khó thở, mệt mỏi và phù chân.
Thận chứa nhiều mạch máu nhỏ giúp lọc chất thải. Huyết áp cao làm hẹp và tổn thương các mạch này, khiến khả năng lọc suy giảm.
Khi bệnh tiến triển, thận mất dần chức năng, dẫn đến bệnh thận mạn. Trường hợp nặng có thể phải chạy thận hoặc ghép thận.
Não cần nguồn máu giàu oxy ổn định. Huyết áp cao làm tổn thương mạch máu não, tăng nguy cơ đột quỵ.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ cho biết phần lớn ca đột quỵ liên quan đến huyết áp cao. Ông Bhat nhận định tình trạng này làm tăng nguy cơ cả đột quỵ do tắc mạch và vỡ mạch.
Nghiên cứu năm 2024 trên Journal of Clinical Medicine cho thấy tăng huyết áp kéo dài làm giảm lưu lượng máu lên não, từ đó ảnh hưởng trí nhớ và khả năng tập trung.
Huyết áp cao làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở mắt, gây bệnh võng mạc. Tình trạng nặng có thể dẫn đến giảm thị lực hoặc mất thị lực. Mạch máu toàn cơ thể cũng bị ảnh hưởng với tình trạng xơ cứng, tích tụ mảng bám và lưu thông kém.
Do đó, kiểm soát huyết áp sớm giúp bảo vệ tim, não, thận và mạch máu.
Các biện pháp kiểm soát huyết áp gồm dùng thuốc theo chỉ định, giảm muối, vận động đều, kiểm soát cân nặng và theo dõi huyết áp thường xuyên.
Hôm 25/5, chính phủ Uganda đóng cửa biên giới với Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) trong 4 tuần và yêu cầu người nhập cảnh cách ly 21 ngày. Quyết định này nối tiếp cảnh báo của WHO hôm 17/5 khi tổ chức này xếp đợt dịch Ebola do chủng Bundibugyo tại DRC vào nhóm Tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế. Giới chức y tế ghi nhận hơn 900 ca nghi nhiễm cùng 220 người tử vong ở tâm dịch DRC, đồng thời lo ngại virus lan rộng sang các nước láng giềng.
Tại Mỹ, chính quyền Washington cấm nhập cảnh đối với người nước ngoài và người có thẻ xanh từng đến DRC, Uganda hoặc Nam Sudan trong vòng 21 ngày. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ phân luồng hành khách ở hai sân bay Washington Dulles và Hartsfield-Jackson Atlanta. Cơ quan này đưa toàn bộ công dân Mỹ từ vùng dịch về khu vực chỉ định để đo thân nhiệt và theo dõi y tế.
Tương tự, Canada cấm nhập cảnh 90 ngày đối với người đến từ ba quốc gia trên từ ngày 26/5, đồng thời buộc công dân và thường trú nhân cách ly 21 ngày kể từ ngày 30/5.
Bộ trưởng Y tế Mexico David Kershenovich cũng siết chặt quy trình sàng lọc sân bay, khuyến cáo người dân tránh đến DRC và yêu cầu hành khách từ vùng dịch cách ly 21 ngày.
Ở vùng Caribbean, Bahamas đình chỉ người đến từ ba quốc gia châu Phi nhập cảnh trong 30 ngày, trong khi Quần đảo Cayman lập tức tăng cường sàng lọc sau khi phát hiện hai hành khách vừa trở về từ DRC.
Ở châu Á, Bộ Y tế Công cộng Thái Lan chỉ định hành khách từ DRC và Uganda nhập cảnh qua Sân bay Suvarnabhumi. Cơ quan này buộc người không triệu chứng cách ly 21 ngày và đưa các ca nghi nhiễm vào khu điều trị.
Ấn Độ nhanh chóng triển khai hệ thống giám sát tại những cửa khẩu lớn và khuyên công dân hạn chế đến vùng dịch.
Tại Trung Đông, Jordan cùng Bahrain dừng tiếp nhận hành khách từ các nước châu Phi đang có dịch. Về phía các nước láng giềng, Bộ Y tế Kenya kích hoạt cơ sở cách ly biên giới và giao Viện Y tế Công cộng Quốc gia tăng cường sàng lọc.
Đi ngược lại xu hướng chung, Ủy ban An ninh Y tế Liên minh châu Âu (EU) chưa áp dụng các biện pháp kiểm soát với hành khách đến từ DRC và Uganda do họ đánh giá rủi ro lây nhiễm cộng đồng tại châu lục này vẫn ở mức thấp.
Giới chức y tế thế giới hiện chưa tìm ra vaccine phòng ngừa hay phương pháp điều trị đặc hiệu cho biến thể Ebola Bundibugyo. Chủng virus này lây từ dơi ăn quả sang người, sau đó phát tán mạnh trong cộng đồng khi người dân tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể qua da trầy xước hoặc chạm vào thi thể trong các nghi lễ mai táng. Bệnh nhân ủ bệnh từ 2 đến 21 ngày, thường khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt, uể oải, đau cơ trước khi nhanh chóng tiến triển thành nôn mửa, tiêu chảy, suy gan và suy thận.
Trước tình hình trên, Bộ Y tế Việt Nam đã phát đi cảnh báo và chuẩn bị sẵn sàng ứng phó. Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân không nên hoang mang. Những người trở về từ vùng dịch cần chủ động tự cách ly và theo dõi sức khỏe trong vòng 21 ngày. Đến nay, Việt Nam chưa ghi nhận bất kỳ ca Ebola nào. Bộ Y tế đánh giá Ebola khó xâm nhập và bùng phát thành dịch tại nước ta, do loại virus này chỉ truyền bệnh qua tiếp xúc trực tiếp.
Ung thư đại trực tràng là ung thư phát triển ở đại tràng hoặc trực tràng - phần cuối của ruột già. Bệnh thường khởi phát từ các polyp (khối tế bào nhỏ, lành tính) và có thể tiến triển thành ung thư theo thời gian. Yếu tố di truyền, lối sống và môi trường được cho là có liên quan.
Nếu được phát hiện sớm, tỷ lệ sống sau 5 năm có thể đạt cao, đặc biệt ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, triệu chứng ban đầu thường nhẹ và dễ nhầm với rối loạn tiêu hóa hoặc nhiễm trùng đường ruột, vì vậy cần lưu ý các dấu hiệu cảnh báo sớm.
Thay đổi thói quen đại tiện
Một trong những dấu hiệu ung thư sớm là sự thay đổi rõ rệt trong thói quen đại tiện. Người bệnh có thể bị tiêu chảy hoặc táo bón thường xuyên hơn, hoặc xen kẽ giữa hai tình trạng này. Phân có thể nhỏ và mỏng hơn bình thường.
Những thay đổi này dễ bị nhầm với chế độ ăn uống, căng thẳng hoặc nhiễm trùng đường ruột. Tuy nhiên, nếu kéo dài hoặc tái diễn, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo khối u ảnh hưởng đến hoạt động của đại tràng.
Có máu trong phân
Máu trong phân là dấu hiệu không nên bỏ qua bất kể nguyên nhân là gì. Máu có thể xuất hiện dưới dạng đỏ tươi hoặc phân sẫm màu, đen như hắc ín do máu cũ.
Trong một số trường hợp, lượng máu rất ít, không nhìn thấy bằng mắt thường nhưng có thể gây thiếu máu theo thời gian. Dù tình trạng này có thể liên quan đến bệnh trĩ hoặc nhiễm trùng, song vẫn cần loại trừ ung thư đại tràng, đặc biệt khi xuất hiện lặp lại hoặc kèm triệu chứng khác.
Đau hoặc khó chịu vùng bụng
Cảm giác khó chịu kéo dài ở bụng cũng là dấu hiệu sớm thường bị bỏ qua. Người bệnh có thể bị đau quặn, đầy hơi, chướng bụng hoặc cảm giác no kéo dài. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa thông thường. Tuy nhiên, nếu không liên quan đến ăn uống hoặc thay đổi lối sống và kéo dài dai dẳng, đây có thể là dấu hiệu của khối u gây kích thích hoặc tắc nghẽn trong đại tràng.
Mệt mỏi và suy nhược bất thường
Cảm giác mệt mỏi, yếu sức không rõ nguyên nhân cũng có thể là dấu hiệu tiềm ẩn của ung thư đại trực tràng, đặc biệt khi đi kèm các triệu chứng khác. Nguyên nhân có thể do chảy máu âm thầm trong đại tràng dẫn đến thiếu máu thiếu sắt.
Khi cơ thể thiếu hồng cầu, khả năng vận chuyển oxy giảm, gây mệt mỏi, khó thở và suy nhược. Những biểu hiện này dễ bị bỏ qua hoặc nhầm với căng thẳng, thiếu ngủ.
Sụt cân nhanh
Giảm cân không chủ ý là triệu chứng thường gặp ở nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư đại tràng. Khi cơ thể phải chống lại ung thư, hệ miễn dịch hoạt động quá mức, đồng thời khối u có thể ảnh hưởng đến tiêu hóa và cảm giác thèm ăn. Nếu sụt cân đáng kể mà không thay đổi chế độ ăn hay vận động, nên đi khám. Dấu hiệu này thường xuất hiện muộn hơn nhưng đôi khi cũng có thể là cảnh báo sớm.
Phát hiện sớm ung thư đại trực tràng gặp khó khăn do các triệu chứng thường không đặc hiệu. Những biểu hiện như đau bụng, tiêu chảy hay thiếu máu cũng có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác như viêm loét đại tràng, bệnh Crohn, ngộ độc thực phẩm hoặc viêm dạ dày ruột do virus.
Tuy nhiên, khi triệu chứng kéo dài hoặc bất thường, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân, ngay cả khi nghi ngờ chỉ là các bệnh lành tính như trĩ.
Theo khuyến nghị, người trưởng thành từ 45 đến 75 tuổi nên tầm soát định kỳ và có thể thực hiện sớm hơn nếu có yếu tố nguy cơ hoặc dấu hiệu nghi ngờ.
"Không tồn tại ranh giới an toàn giữa khu vực hút thuốc và không hút thuốc trong không gian kín. Người không hút thuốc vẫn có nguy cơ hít phải khói thuốc thụ động dù đứng ngoài phòng hút thuốc", Bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, nói tại hội thảo chuyên đề sau lễ phát động Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá năm 2026, hôm 29/5.
Báo cáo giám sát năm 2025 của Trường Đại học Y tế công cộng tại các cơ sở ăn uống, giải trí, nồng độ bụi mịn PM2.5 tại nơi cho phép hút thuốc lên tới 64,64 µg/m³, cao gần gấp 4 lần so với các địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà (16,98 µg/m³).
Khảo sát năm 2026 tại sân bay, tàu hỏa và du thuyền cho thấy các khu vực dành riêng cho người hút thuốc (DSA) gần như không phát huy hiệu quả ngăn khói thuốc. Do dùng chung hệ thống thông gió và tác động từ việc đóng mở cửa, khói thuốc vẫn liên tục phát tán sang khu vực bên cạnh.
Nồng độ PM2.5 tại phòng hút thuốc trong sân bay lên tới 262,59 µg/m³, cao hơn 10 lần mức an toàn khuyến nghị của WHO, theo bà Thủy. Trên tàu hỏa, con số này là 121,76 µg/m³ và trên du thuyền là 63,79 µg/m³.
Từ thực trạng trên, các chuyên gia y tế và đại diện WHO khuyến nghị Việt Nam sớm sửa đổi quy định hiện hành, tiến tới loại bỏ hoàn toàn phòng hút thuốc trong nhà tại nhà hàng, khách sạn, sân bay và phương tiện công cộng nhằm bảo vệ quyền được hít thở không khí sạch của người dân.
Tại lễ phát động, chùa Bổ Đà (Bắc Ninh) - ngôi chùa cổ nổi tiếng miền Bắc, lưu giữ vườn tháp và kho mộc bản Phật giáo cổ lớn nhất Việt Nam, đón hàng chục nghìn lượt du khách và phật tử hành hương - được lựa chọn là nơi thí điểm mô hình du lịch không khói thuốc.
Theo kế hoạch kéo dài đến cuối năm 2026, toàn bộ khu vực di tích sẽ được lắp đặt biển báo cấm hút thuốc, pano tuyên truyền. Cán bộ quản lý và người dân địa phương được tập huấn về môi trường không khói thuốc. Các tình nguyện viên cũng sẽ nhắc nhở du khách nếu phát hiện hút thuốc trong khuôn viên chùa.
Ông Nguyễn Văn Bình, Phó giám đốc Sở Y tế Bắc Ninh, cho biết tỉnh đang mở rộng các mô hình "không khói thuốc" tại di tích, điểm du lịch và nơi công cộng nhằm xây dựng hình ảnh điểm đến văn minh, an toàn cho du khách. Giai đoạn 2026-2030, Bắc Ninh đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới xuống dưới 36%, đồng thời đưa tỷ lệ tiếp xúc khói thuốc thụ động trên phương tiện công cộng và trong trường học về 0%.
Còn bà Đoàn Thị Thu Huyền, Giám đốc Quốc gia Tổ chức Campaign for Tobacco-Free Kids tại Việt Nam, nói thực tiễn cho thấy môi trường không khói thuốc không làm giảm sức hút của các điểm đến di sản mà còn nâng cao trải nghiệm của nhân dân và du khách. Việc xây dựng chùa Bổ Đà thành điểm du lịch không khói thuốc được kỳ vọng sẽ góp phần lan tỏa thông điệp sống lành mạnh, hạn chế tác hại của hút thuốc lá thụ động tại cộng đồng.
WHO năm nay phát động chiến dịch toàn cầu với thông điệp "Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo", kêu gọi các quốc gia tăng cường kiểm soát thuốc lá truyền thống và thuốc lá điện tử để bảo vệ giới trẻ khỏi nghiện nicotine.
