Đây là mối nguy sức khỏe khó nhận biết, bởi khi ăn phải thịt heo không bảo đảm chất lượng, các triệu chứng thường nhẹ, diễn tiến âm thầm, dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa thông thường và có thể tích lũy theo thời gian.
Theo bác sĩ chuyên khoa 1 Trần Hùng Dũng, Trưởng khoa Nhi và Hồi sức Sơ sinh, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), trong thực phẩm bẩn có thể tồn tại các độc tố nguy hiểm do vi khuẩn sinh ra hoặc do tồn dư kháng sinh, hóa chất bảo quản, nitrat, nitrit, aflatoxin. Việc nấu chín có thể tiêu diệt phần lớn vi khuẩn, nhưng một số độc tố đã hình thành trước đó không bị phá hủy hoàn toàn ở nhiệt độ nấu ăn thông thường. Nguy cơ nhiễm chéo trong quá trình chế biến cũng có thể khiến thực phẩm tái nhiễm khuẩn ngay cả sau khi đã được nấu chín.
Bác sĩ Dũng cho biết, việc trẻ tiếp xúc lặp lại với thịt kém an toàn có thể dẫn đến các hậu quả:
Suy giảm miễn dịch lâu dài và chậm phát triển thể chất: Những đợt nhiễm khuẩn tái đi tái lại làm hệ tiêu hóa tổn thương, kém hấp thu dinh dưỡng.
Tổn thương các cơ quan nội tạng (gan, thận): Tích tụ độc tố từ hóa chất bảo quản, dư lượng thuốc kháng sinh trong thực phẩm làm suy giảm chức năng gan, thận.
Nguy cơ ung thư và các bệnh mãn tính: Tế bào có thể bị tổn thương bởi các chất độc như nitrat, nitrit, aflatoxin; việc ăn thịt còn dư lượng kháng sinh có thể góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh trong cơ thể.
Ảnh hưởng tới thần kinh và não bộ: Do ký sinh trùng như giun xoắn, sán dây hoặc độc tố hóa học.
“Trong thực tế, nhiều trẻ có biểu hiện rất nhẹ nên dễ bị bỏ qua, có thể gồm đau bụng lâm râm, đầy hơi, chướng nhẹ; buồn nôn thoáng qua, ăn kém; phân hơi lỏng, đi ngoài nhiều lần hơn nhưng chưa rõ tiêu chảy; sốt nhẹ 37,5 – 38°C hoặc ớn lạnh thoáng qua. Trẻ cũng có thể mệt mỏi, ít chơi. Một số trường hợp hiếm có đau cơ nhẹ (có thể liên quan ký sinh trùng) hoặc đau đầu, khó tập trung. Dù không đặc hiệu và dễ nhầm với rối loạn tiêu hóa hoặc cảm cúm nhẹ, đây vẫn có thể là dấu hiệu sớm của nhiễm khuẩn thực phẩm”, bác sĩ Dũng nói.
Khi nghi ngờ trẻ đã ăn phải thịt bẩn hoặc thực phẩm nhiễm bệnh, bác sĩ Hùng Dũng khuyên phụ huynh cần theo dõi sát tình trạng của trẻ trong 24 – 48 giờ đầu, vì đây là khoảng thời gian các triệu chứng thường xuất hiện rõ nhất.
Nếu trẻ đi ngoài từ 3 lần/ngày trở lên, phân lỏng, có nhầy hoặc có máu, kèm theo đau bụng từng cơn hoặc âm ỉ, buồn nôn hay nôn, cần đặc biệt lưu ý vì đây là những biểu hiện thường gặp khi nhiễm vi khuẩn đường ruột như Salmonella hoặc E. coli.
Trẻ có thể sốt nhẹ từ 37,5 – 38°C hoặc sốt cao trên 38,5°C, kèm ớn lạnh, run. Sốt càng cao càng gợi ý tình trạng nhiễm khuẩn rõ rệt và cần được theo dõi kỹ hơn.
Một dấu hiệu nguy hiểm khác là mất nước, đặc biệt dễ xảy ra ở trẻ nhỏ. Phụ huynh cần quan sát nếu trẻ khô môi, khô miệng, ít đi tiểu (6 – 8 giờ không tiểu), mắt trũng, da nhăn, trẻ lừ đừ và ít chơi hơn bình thường.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu thần kinh như lơ mơ, ngủ li bì, co giật hoặc đau đầu nhiều, đây là dấu hiệu cảnh báo nặng, có thể gặp trong nhiễm độc nghiêm trọng hoặc nhiễm vi khuẩn nguy hiểm như Listeria monocytogenes.
Phụ huynh không nên chờ đủ 48 giờ mà cần đưa trẻ đi khám ngay nếu thấy trẻ nôn liên tục không uống được nước, tiêu chảy nhiều kèm dấu hiệu mất nước, sốt cao trên 39°C, phân có máu hoặc trẻ lừ đừ, khó đánh thức.
"Tiên lượng của bệnh nhân nguy kịch trong khi ngoài cửa phòng có mẹ và anh trai bệnh nhân chờ tôi bằng ánh mắt lo lắng", bác sĩ Hà nhớ lại hôm 21/4.
Bác sĩ Hà quyết định không đọc thẳng các con số cho người nhà bệnh nhân. Thay vào đó, anh mời cả gia đình vào một căn phòng riêng và bắt đầu giải thích từng phần, "đúng nhưng không đột ngột". Hai tháng sau, bệnh nhân vẫn đang chiến đấu với di chứng. Nhưng gia đình, nhờ được chuẩn bị tâm lý từ những ngày đầu, vẫn đứng vững bên cạnh bệnh nhân và êkíp điều trị.
"Cuộc chiến khó khăn nhất không chỉ nằm ở phác đồ điều trị, mà là giây phút đối diện với nỗi đau của người thân bệnh nhân", chuyên gia chia sẻ.
Trong y học, kỹ năng thông báo tin xấu cho bệnh nhân và gia đình, được gọi là "breaking bad news", từ lâu đã được xem là một năng lực lâm sàng riêng biệt, không kém phần quan trọng so với chẩn đoán hay phẫu thuật. Giáo sư Stewart Dunn, chuyên gia Y học Tâm lý tại Trường Y Sydney, Bệnh viện Royal North Shore, ước tính một bác sĩ chuyên khoa ung thư sẽ thông báo khoảng 20.000 tin xấu trong suốt sự nghiệp. Hành động đó có thể đẩy nhịp tim người thông báo lên tới 168 lần mỗi phút, hơn gấp đôi mức bình thường.
Tại Việt Nam, áp lực đó diễn ra thầm lặng hơn, và phần lớn bác sĩ phải tự tìm cách ứng phó. Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, một nghịch lý phổ biến trong thực hành lâm sàng là bác sĩ có xu hướng thổi phồng rủi ro để bảo vệ bản thân trước khiếu kiện.
Câu nói quen thuộc kiểu "ca này chỉ còn 1% hy vọng, nhưng nếu gia đình quyết tâm chúng tôi vẫn làm" được sử dụng như một lá chắn pháp lý. Nếu bệnh nhân tử vong, bác sĩ đã cảnh báo trước. Nếu bệnh nhân sống, bác sĩ thành "bàn tay vàng". Song, hệ quả là nhiều gia đình khi nghe tỷ lệ thành công chỉ 1 đến 10% đã chọn đưa người thân về nhà. Cơ hội điều trị mất đi không phải vì bệnh, mà vì cách truyền đạt.
Để thoát khỏi vòng luẩn quẩn đó, bác sĩ Hiếu dựa vào dữ liệu thực tế từ hệ thống bệnh án điện tử mà bệnh viện triển khai gần 5 năm nay. Thay vì trích dẫn số liệu y văn, ông nói thẳng từ kết quả của chính mình: "Trong 5 năm qua, tôi đã bít dù ống động mạch cho 200 ca và chỉ có một ca gặp biến chứng rơi dụng cụ. Tỷ lệ biến chứng của tôi là 0,5%". Cách nói đó vừa chính xác, vừa cụ thể, vừa tạo được niềm tin thực sự.
Trên thế giới, các trung tâm y tế lớn chuẩn hóa quy trình này qua mô hình SPIKES, gồm 6 bước là tạo không gian riêng tư, tìm hiểu mức độ hiểu biết của gia đình, hỏi xem họ muốn biết bao nhiêu, cung cấp thông tin chia nhỏ theo từng phần, phản hồi cảm xúc và cuối cùng cùng lập kế hoạch hành động. Mô hình này được thiết kế để giảm sốc, không phải để che giấu sự thật.
Bác sĩ Hà áp dụng tinh thần đó theo cách riêng. Trước mỗi ca nặng, anh dành thời gian đọc kỹ hồ sơ bệnh nhân, không chỉ về mặt y khoa mà cả gia cảnh, tính cách, hoàn cảnh sống. Với người trẻ, nguy cơ tàn phế là một cú sốc tâm lý đặc biệt nặng nề, cần được tiếp cận khác với bệnh nhân lớn tuổi. Anh chủ động tập hợp toàn bộ người thân vào một buổi giải thích duy nhất, thay vì thông báo lẻ tẻ gây nhiễu thông tin.
"Thông tin đưa ra phải chính xác tuyệt đối về chuyên môn, nhưng cách truyền đạt phải thật sự nhẹ nhàng, từ tốn", bác sĩ nói.
Sự chuẩn bị tâm lý đó có thể tạo ra khác biệt rõ rệt ngay cả khi kết cục tồi tệ nhất xảy ra. Một bệnh nhân nam 30 tuổi nhập viện sau cơn đau đầu đột ngột, nhanh chóng rơi vào hôn mê do vỡ túi phình mạch. Từ lúc nhập viện đến khi tử vong chỉ vỏn vẹn ba tiếng. Trong suốt khoảng thời gian đó, êkíp liên tục trấn an người vợ và giải thích từng diễn biến. Khi chồng mất, người phụ nữ không kích động, không la hét. Chị bám vào tay bác sĩ, xin được vào ICU nhìn mặt chồng lần cuối.
Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng Khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, tiếp cận theo hướng ngôn ngữ. Anh hạn chế tối đa các từ có thể gây sốc trực tiếp như "ung thư", "di căn", "tiên lượng xấu", thay vào đó chia thông tin theo từng nấc cảm xúc, tùy khả năng tiếp nhận của từng người. Anh cũng luôn dẫn chứng các trường hợp phục hồi có thực để giữ cho hy vọng không tắt hoàn toàn.
"Tin xấu không đơn giản là một lời nói. Đó là lời cam kết đồng hành", anh nói.
Với bác sĩ Hà, người đang theo dõi nữ bệnh nhân 26 tuổi qua từng tuần điều trị, ranh giới giữa thông báo y khoa và đồng hành tâm lý ngày càng mờ đi. Anh hiểu rằng mình là điểm tựa cuối cùng mà gia đình bệnh nhân bám vào.
"Vai trò của người thầy thuốc không chỉ dừng lại ở tấm áo blouse trắng, mà còn là người soi đường, tiếp sức giúp cả bệnh nhân và gia đình bước qua những ngày giông bão nhất", bác sĩ Hà tâm sự.
Từ trước đến nay, việc uống đủ nước và kiểm soát huyết áp thường được xem là những yếu tố quan trọng nhất đối với sức khỏe thận. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng thời điểm ăn uống, đặc biệt là thời gian ăn tối, cũng ảnh hưởng đến sức khỏe chuyển hóa, từ đó tác động đến chức năng thận.
Theo bác sĩ Himesh Gandhi, chuyên gia phẫu thuật tiết niệu - ung thư, tại Ruby Hall Clinic (Ấn Độ), khi ăn tối sớm cơ thể có đủ thời gian để tiêu hóa thức ăn và ổn định đường huyết trước khi đi ngủ. Ngược lại, những bữa ăn lớn vào đêm muộn có thể khiến lượng đường và triglyceride trong máu duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn.
Về lâu dài, những thay đổi này có thể làm tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường loại 2 và tăng huyết áp. Đây đều là các tình trạng có thể tạo thêm áp lực cho thận.
Từ đó, bác sĩ Gandhi cho biết việc duy trì sức khỏe chuyển hóa tốt là yếu tố quan trọng để bảo vệ chức năng thận. Nên giữ mức đường huyết và huyết áp trong giới hạn bình thường để giúp giảm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, hạn chế áp lực mà tăng huyết áp gây ra cho thận.
Để đạt được điều này, mọi người nên kết hợp:
Bác sĩ Gandhi cho biết một số thay đổi đơn giản trong lối sống có thể giúp bảo vệ sức khỏe thận, gồm:
Ngoài ra, tập thể dục đều đặn, duy trì cân nặng hợp lý, tránh lạm dụng thuốc giảm đau và không hút thuốc lá cũng góp phần duy trì sức khỏe chuyển hóa và sức khỏe thận. Dù hiện chưa có một chế độ ăn cụ thể nào có thể đảm bảo thận luôn khỏe mạnh, nhưng việc chú ý đến thời điểm ăn uống cũng như cách ăn có thể tạo ra khác biệt đáng kể đối với sức khỏe chuyển hóa và sức khỏe thận trong dài hạn, theo Hindustan Times (Ấn Độ).
TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho biết nước mía là nguồn đường hấp thu nhanh, tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu sử dụng không đúng cách.
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), lượng đường tự do nên dưới 25g mỗi ngày để có lợi cho sức khỏe. Tuy nhiên, một cốc nước mía khoảng 240 ml cung cấp 90-120 kcal, tương đương 20-25 g đường.
"Như vậy, chỉ một cốc nước mía đã gần chạm ngưỡng đường khuyến nghị trong ngày", tiến sĩ nói.
Đường trong nước mía tồn tại ở dạng lỏng, không có chất xơ đi kèm nên được hấp thu rất nhanh vào máu, làm tăng đường huyết và kích thích tiết insulin mạnh. Dạng đường này không tạo cảm giác no và không làm giảm lượng ăn ở bữa sau, khiến người uống dễ nạp thêm năng lượng mà không nhận ra, tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường và các rối loạn chuyển hóa.
Nước mía thường được uống rất lạnh. Nhiệt độ thấp làm giảm cảm nhận vị ngọt, khiến người uống có cảm giác "không ngọt lắm" và dễ uống nhiều hơn bình thường. Đây là một "cái bẫy" cảm giác khá phổ biến, khiến lượng đường nạp vào thực tế cao hơn nhiều so với nhận thức.
"Bạn cho rằng mình chỉ uống nước giải khát nhẹ, nhưng thực chất đã tiêu thụ lượng đường tương đương hoặc thậm chí không kém nước ngọt có gas", tiến sĩ nói.
Ở nhiều quầy hàng, mía được cạo sẵn vỏ và để ngoài trời trong thời gian dài. Khi mất lớp vỏ bảo vệ tự nhiên, phần ruột mía giàu đường lộ ra ngoài, trở thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, đặc biệt trong điều kiện nhiệt độ cao của mùa hè.
Ngoài ra, bụi, ruồi, tay người và dụng cụ chế biến không đảm bảo, nguyên liệu có thể bị ô nhiễm trước khi ép. Nguồn nước đá có thể không đảm bảo vệ sinh có thể gây đầy bụng, tiêu chảy, đau bụng, lâu dài ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột và tiêu hóa.
Tiến sĩ Giang khuyến cáo mỗi lần chỉ nên dùng một cốc nhỏ khoảng 200 ml, không uống hàng ngày và không dùng thay nước lọc.
Người mắc hoặc có nguy cơ đái tháo đường nên hạn chế vì nước mía làm tăng đường huyết nhanh, khó kiểm soát. Phụ nữ mang thai cần lưu ý nguy cơ đái tháo đường thai kỳ cũng như nguy cơ nhiễm khuẩn từ quy trình chế biến không đảm bảo.
Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, đặc biệt là hội chứng ruột kích thích, có thể gặp tình trạng đầy hơi, chướng bụng hoặc tiêu chảy do lượng fructose cao.
Không nên uống nước mía trong bữa ăn, dễ dẫn đến tích lũy năng lượng dư thừa. Uống vào buổi tối có thể gây năng lượng dư thừa, khó được tiêu hao và có thể gây tiểu đêm do tính chất lợi tiểu nhẹ. Uống khi đói có thể làm tăng đường huyết đột ngột rồi giảm nhanh, gây cảm giác mệt mỏi.
Không uống khi đang sử dụng các thuốc điều trị đặc biệt nếu chưa có tư vấn y tế. Nên lựa chọn những cơ sở đảm bảo vệ sinh, ưu tiên nơi ép mía trực tiếp, nguyên liệu còn nguyên vỏ. Nước mía sau khi ép nên được uống ngay, không để lâu ngoài môi trường để tránh biến chất.
