ASML (Hà Lan) hiện là doanh nghiệp duy nhất trên thế giới sản xuất máy quang khắc cực tím bước sóng cực ngắn (EUV), thiết bị không thể thiếu để sản xuất các dòng chip bán dẫn tiên tiến nhất.
Nhờ làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI), cổ phiếu ASML tăng 60% từ đầu năm đến nay, đưa vốn hóa tiến sát mốc 700 tỷ USD. Hiện đây là công ty giá trị nhất trên thị trường chứng khoán châu Âu, ngày càng bỏ xa các ông lớn kỳ cựu như Roche, LVMH, Novo Nordisk, AstraZeneca hay SAP.
Vào quý II, ASML công bố kết quả kinh doanh vượt dự báo thị trường, với doanh thu thuần và lợi nhuận ròng lần lượt đạt 9,3 tỷ euro và 2,9 tỷ euro. Tổng giám đốc Christophe Fouquet cho biết lượng đơn hàng trong nửa đầu năm “cực kỳ mạnh”.
Động lực này giúp công ty đặt mục tiêu tăng thêm 30% công suất sản xuất máy EUV công nghệ NA thấp và nâng 30% công suất sản xuất máy quang khắc DUV nhúng. Trước diễn biến này, giới đầu tư và các nhà phân tích đặt ra câu hỏi từng bị xem là viển vông, rằng liệu ASML có thể trở thành công ty đầu tiên của châu Âu đạt giá trị vốn hóa 1.000 tỷ USD?
Chuyên gia Marc Hesselink của ngân hàng ING (Hà Lan) trả lời rằng “hoàn toàn có thể”. Bà Carolyn Bell, Giám đốc đầu tư của Stonehage Fleming Global Best Ideas đồng quan điểm, dù không biết khi nào. “Tôi nghĩ ASML có cơ hội rất lớn để trở thành công ty đầu tiên của châu Âu đạt vốn hóa 1.000 tỷ USD”, bà nói. ASML chiếm khoảng 8% danh mục đầu tư của quỹ này.
Nhiều tổ chức tài chính cũng nâng khuyến nghị sau kết quả kinh doanh quý II, cho thấy dự báo nghìn tỷ USD không còn viển vông. Barclays, Susquehanna và Bernstein đều đặt giá mục tiêu 12 tháng tới trên 2.600 USD mỗi cổ phiếu, cao hơn khoảng 49% so với hiện tại và tương ứng ngưỡng vốn hóa khoảng 1.000 tỷ USD.
John Lamb, chuyên gia của Capital Group – quỹ hiện nắm khoảng 5% cổ phần ASML, xem đây là khoản đầu tư dài hạn nhờ “những tài sản độc nhất và lợi thế cạnh tranh rất sâu rộng”. “Nền tảng của toàn ngành bán dẫn hiện mạnh hơn bao giờ hết và ASML đang nắm giữ vị trí mang tính then chốt”, ông nói.
Quý trước, ASML đã nâng dự báo kinh doanh nhờ nhu cầu tiếp tục tăng đối với các hệ thống EUV cao cấp nhất. Xu hướng này dự báo vẫn duy trì nhờ các hãng sản xuất chip mở rộng công suất để đáp ứng làn sóng AI.
“Khách hàng của chúng tôi tiếp tục đẩy nhanh kế hoạch mở rộng công suất”, Tổng giám đốc Christophe Fouquet, cho biết.
Nhận định với CNBC, Javier Correonero, chuyên gia phân tích cổ phiếu cấp cao của Morningstar, nói ASML đang làm rất tốt việc mở rộng công suất. Theo ông, hãng thiết bị chip này đang tăng sản lượng bằng cách tối ưu hóa không gian phòng sạch tại nhà máy ở Veldhoven – nơi sản xuất cả máy DUV và EUV.
Đầu tuần trước, TSMC, một trong những khách hàng lớn nhất của ASML, cho biết doanh thu tháng 6 tăng 68% so với cùng kỳ 2025, nhờ nhu cầu mạnh đối với chip AI. TSMC đang lên kế hoạch xây dựng thêm hai nhà máy đóng gói chip tiên tiến tại Khu khoa học Gia Nghĩa ở miền nam Đài Loan (Trung Quốc).
Các nhà sản xuất chip nhớ AI như SK Hynix, Samsung và Micron cũng đang chuyển dần từ các quy trình sản xuất sử dụng thiết bị DUV thế hệ cũ sang các hệ thống EUV mới. Đây là một chu kỳ nâng cấp có biên lợi nhuận hấp dẫn dành cho ASML, theo chuyên gia Kinngai Chan của Summit Insights Group.
Theo nhóm phân tích của UBS, việc mở rộng các nhà máy sản xuất bán dẫn cùng nhu cầu sản xuất chip tiên tiến sẽ giúp ASML có nửa cuối năm khả quan. Về dài hạn, nhà máy Terafab mà Elon Musk dự kiến xây dựng tại Texas để cung cấp chip cho SpaceX và Tesla triển vọng mở ra nguồn thu mới.
Nhưng vẫn còn vài rủi ro nhất định với tương lai ASML. Ông Correonero tại Morningstar, cho rằng cổ phiếu công ty đang được “định giá hơi cao”, với P/E khoảng 50 lần . “Chúng tôi cho rằng P/E hợp lý là 35-40 lần”, ông nói.
Ông Trent Masters, chuyên gia của Alphinity Investment Management, quỹ phân bổ khoảng 3% danh mục đầu tư vào ASML, cảnh báo rằng “bất kỳ sự hạ nhiệt nào của xu hướng AI cũng sẽ tác động trực tiếp đến lợi nhuận của ASML”.
Vấn đề khác là khả năng quản lý chuỗi cung ứng và các yếu tố địa chính trị. Tại Mỹ, các nghị sĩ đã đề xuất Đạo luật MATCH, có thể hạn chế hoạt động bán và bảo trì thiết bị của ASML tại Trung Quốc.
ASML cho biết vẫn kỳ vọng thị trường này đóng góp khoảng 20% doanh thu thuần cả năm. Tuy nhiên, tỷ trọng doanh thu từ đây đã giảm từ 19% trong quý I xuống còn 14% trong quý II.
Trong khi, Hàn Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất của công ty, chiếm 43% doanh thu. “Thị trường Trung Quốc đang cùng nhịp với xu hướng chung mà chúng tôi quan sát trên toàn cầu”, Giám đốc tài chính ASML Roger Dassen, nhận định.
Ông Antoine Hucher, chuyên gia của Aviva Investors, cho rằng nếu công ty Hà Lan có chiến lược tốt và nhu cầu AI duy trì, họ sẽ còn tăng trưởng, dù không chắc chắn. “ASML hoàn toàn có thể trở thành công ty đầu tiên của châu Âu đạt vốn hóa 1.000 tỷ USD. Tuy nhiên, biến động mạnh của nhóm cổ phiếu AI trong vài tuần gần đây cho thấy hành trình đạt được cột mốc này sẽ không diễn ra theo đường thẳng”, ông nhận định.
Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Anh Khoa - Giám đốc Khối Phân tích - Nghiên cứu Chứng khoán Agribank (Agriseco) cho biết phiên 13-7 giảm điểm chủ yếu do dòng tiền quá yếu. Phía cung mất kiên nhẫn hơn nên bắt đầu bán ra.
Nhà đầu tư cũng thận trọng hơn khi cuối tháng 7 này là hết thời hạn chính sách “150 ngày thuế quan” của Mỹ đối với Việt Nam. Một yếu tố khác là hiện tượng call margin (lệnh gọi kỹ quỹ) xuất hiện cục bộ ở một số cổ phiếu.
Ông Khoa đánh giá thị trường có xu hướng lình xình đi xuống nhưng chưa đủ lớn để xuất hiện cú giảm sâu.
Ông Nguyễn Thế Anh Dũng, Chuyên gia Chứng khoán KBSV Việt Nam cũng cho rằng điểm tích cực của phiên 13-7 là dù giảm mạnh về điểm số, nhưng không có tín hiệu bán hoảng loạn trên các nhóm ngành.
Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho rằng VN-Index vẫn chịu áp lực với vùng 1.775 điểm tương ứng MA200 và đáy cũ sẽ được kiểm định lại. Xu hướng ngắn hạn được dự báo chuyển sang giảm.
Nhà đầu tư nên ưu tiên hạ tỉ trọng ở nhịp hồi phục và hạn chế mua mới.
Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) nhận định tâm lý ngắn hạn đang bi quan. VN-Index tiếp tục suy yếu khi VN30, các cổ phiếu vốn hóa lớn, đầu ngành chịu áp lực điều chỉnh tích lũy.
SHS kỳ vọng vùng giá cân bằng lùi về vùng 1.750-1.780 điểm và bắt đầu phân hóa dựa trên kỳ vọng kết quả kinh doanh quý 2-2026.
Thị trường hiện tại vẫn không có nhiều cơ hội sinh lợi, chất lượng thị trường ngắn hạn vẫn chưa cải thiện khi hầu hết các nhóm ngành đều tích lũy hoặc điều chỉnh.
Nhà đầu tư nên duy trì tỉ trọng hợp lý. Mục tiêu đầu tư hướng tới các mã có nền tảng cơ bản tốt, đầu ngành trong các ngành chiến lược, tăng trưởng vượt trội của nền kinh tế.
Chứng khoán Tiên Phong (TPS) duy trì quan điểm tích cực đối với triển vọng ngắn hạn. Việc chỉ số duy trì được trên vùng 1.700-1.800 điểm cho thấy cấu trúc tăng trung – dài hạn vẫn chưa bị phá vỡ. Thị trường có thể xuất hiện nhịp hồi phục kỹ thuật.
Ngoài ra, P/E của VN-Index hiện chỉ dao động quanh 13.x lần và khoảng 11.0x lần nếu loại bỏ ảnh hưởng từ VIC. Mặt bằng định giá thấp tạo cơ sở để kỳ vọng VN-Index sẽ sớm ổn định trở lại.
Theo dự báo của Chứng khoán Mirae Asset, trong kỳ điều chỉnh tháng 7, hai cổ phiếu của Masan Consumer (MCH) và Chứng khoán Kỹ Thương (TCX) có thể được thêm vào nhóm VN30 do trong nhóm 20 công ty có vốn hóa lớn nhất trên sàn Chứng khoán TP HCM (HoSE). Trong khi đó, cổ phiếu PLX của Petrolimex và TPB của TPBank sẽ phải nhường vị trí do xếp lần lượt thứ 36 và 38 về vốn hóa trên toàn thị trường.
Chứng khoán BIDV (BSC) cũng đưa ra dự báo tương tự Chứng khoán Mirae Asset. Bộ phận phân tích này đánh giá sự tụt hạng về vốn hóa của TPB và PLX là nguyên nhân khiến hai cổ phiếu này có thể bị loại.
Masan Consumer, là công ty con của tập đoàn Masan của tỷ phú Nguyễn Đăng Quang, hoạt động trong lĩnh vực sản xuất hàng tiêu dùng nhanh. TCBS, đơn vị thành viên thuộc Techcombank của tỷ phú Hồ Hùng Anh, là công ty chứng khoán lớn nhất trên thị trường hiện tại.
Bộ chỉ số VN30 bao gồm 30 doanh nghiệp có vốn hóa hàng đầu trên HoSE, lợi nhuận không âm theo báo cáo tài chính kiểm toán hoặc soát xét gần nhất. Muốn vào bộ chỉ số này, cổ phiếu phải được niêm yết trên 6 tháng, có khối lượng giao dịch bình quân 300.000 đơn vị mỗi ngày.
Việc thay đổi thành phần danh mục sẽ kéo theo hoạt động cơ cấu của các quỹ ETF mô phỏng chỉ số VN30. Theo thống kê của BSC, tổng giá trị tài sản ròng (NAV) của các quỹ đang theo dõi chỉ số này hiện vào khoảng 9.464 tỷ đồng. Quy mô dòng tiền lớn từ các quỹ ETF khi thực hiện mua, bán để tái cơ cấu danh mục được dự báo sẽ tác động đáng kể đến diễn biến giá cổ phiếu cũng như thanh khoản trên thị trường.
Mirae Asset ước tính các quỹ sẽ bán khoảng 5 triệu cổ phiếu TPB và 1 triệu cổ phiếu PLX trong kỳ cơ cấu sắp tới. Ở chiều mua vào, các quỹ dự kiến mua khoảng 2,9 triệu cổ phiếu MCH và 1,4 triệu cổ phiếu TCX để bổ sung vào danh mục.
Bên cạnh sự thay đổi về thành phần, Mirae Asset cũng cho rằng hai cổ phiếu VIC và VHM sẽ bị điều chỉnh giảm tỷ trọng xuống mức 15%, tương ứng mức giới hạn tối đa áp dụng đối với nhóm cổ phiếu có liên quan. Động thái này diễn ra sau khi vốn hóa của Vingroup, Vinhomes tăng mạnh từ đầu năm, đóng góp đáng kể vào đà tăng của VN-Index.
Theo danh mục dự kiến sau cơ cấu, những cổ phiếu có tỷ trọng lớn nhất trong VN30 vẫn bao gồm VIC (10%), HPG (8,4%), FPT (8,2%), MWG (6,8%) và LPB (5,3%), chiếm tổng cộng hơn 39% giá trị vốn hóa của chỉ số.
HoSE dự kiến công bố danh mục cổ phiếu thành phần mới của chỉ số VN30 vào ngày 15/7 và có hiệu lực chính thức vào ngày 3/8.
Đối với VNFin Lead, rổ chỉ số dành cho các ngân hàng, công ty chứng khoán và định chế tài chính hàng đầu trên HoSE, Mirae Asset đánh giá LPB nhiều khả năng sẽ bị loại khỏi rổ chỉ số do không đáp ứng tiêu chí về tỷ suất quay vòng. Theo dữ liệu của đơn vị phân tích, tỷ suất quay vòng hiện tại của LPB chỉ đạt 0,08%, thấp hơn mức tối thiểu 0,1% theo quy định của bộ chỉ số.
Ở chiều ngược lại, VCK và TCX được đánh giá đáp ứng đầy đủ các tiêu chí sàng lọc và nhiều khả năng sẽ được bổ sung vào VNFin Lead. Nếu kịch bản này diễn ra, số lượng cổ phiếu trong chỉ số sẽ tăng từ 23 lên 24 mã.
Năm 2025, nhà thiết kế chip Marvell mua lại Celestial AI, nhằm tận dụng các công nghệ quang tử của startup này. Đến tháng 3, Nvidia công bố rót 2 tỷ USD mỗi công ty, vào hai nhà sản xuất thiết bị quang học Coherent và Lumentum.
Khi các ông lớn bán dẫn Mỹ chạy đua đầu tư những công nghệ phục vụ làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI), nhu cầu Indium Phosphide (InP) cũng tăng mạnh. InP là vật liệu cốt lõi, không có sản phẩm thay thế, trong công nghệ truyền dữ liệu bằng ánh sáng qua sợi quang (photonics).
Nhưng hợp chất này lại đang là trở ngại lớn trong khả năng phát triển các linh kiện nhanh nhất và tiết kiệm năng lượng nhất cho trung tâm dữ liệu AI, bởi Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu từ tháng 2/2025.
Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ cho biết Trung Quốc là nhà sản xuất indium lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 70% sản lượng toàn cầu năm 2024. "InP là một trong những nút thắt của chuỗi cung ứng, đang kìm hãm việc xây dựng các trung tâm dữ liệu AI", Konrad Wang, nhà phân tích nghiên cứu tại SemiAnalysis, cho biết.
Đầu tháng 5, Coherent lên tiếng cảnh báo thiếu hụt InP. Nhà cung cấp của họ là AXT, công ty sản xuất tấm đế InP lớn thứ hai thế giới, thừa nhận "giấy phép xuất khẩu InP là thách thức lớn nhất" đang đối mặt.
Chưa đầy một tuần sau đó, CEO Coherent Jim Anderson cùng phái đoàn doanh nghiệp Mỹ tháp tùng Tổng thống Donald Trump thăm Trung Quốc. Theo Reuters, một phần mục đích chuyến đi của ông Anderson là nêu tình trạng chậm cấp giấy phép xuất khẩu InP từ Trung Quốc.
AXT sản xuất phần lớn đế InP tại Trung Quốc nhưng chỉ nhận được giấy phép xuất khẩu đầu tiên vào tháng 6/2025, trong khi lượng đơn hàng tồn đọng rất lớn. Theo SemiAnalysis, các hạn chế đang tạo hiệu ứng lan rộng trên toàn bộ chuỗi cung ứng quang học. Lumentum kín đơn hàng đến 2028 dù đã tăng sản lượng 4 lần. Các nhà sản xuất thiết bị quang học Đài Loan như VPEC và LandMark Optoelectronics cũng gặp gián đoạn nguồn cung đế InP.
Kể từ khi InP bị hạn chế xuất khẩu, giá trung bình một tấm wafer InP 6 inch đã tăng vọt 250%, lên khoảng 5.000 USD. Theo chuyên gia, việc Bắc Kinh kiểm soát InP cho thấy nước này sẵn sàng mở rộng chiến lược áp dụng với đất hiếm, từng gây gián đoạn chuỗi cung ứng ôtô, bán dẫn và hàng không, khi cạnh tranh thương mại với Washington.
Ông Paul Triolo, chuyên gia hãng tư vấn Albright Stonebridge, nói Trung Quốc đang phát triển một bộ công cụ kiểm soát tinh vi hơn, dựa trên các "điểm nghẽn vật liệu". "Thay vì cấm trực tiếp các sản phẩm hoàn chỉnh, Bắc Kinh có thể làm chậm hoặc gắn điều kiện cho xuất khẩu các hợp chất, đế bán dẫn, kim loại...ở thượng nguồn", ông chỉ ra.
Đối mặt chi phí leo thang và gián đoạn kéo dài, ít nhất 2 nhà sản xuất chip quang tử lớn của Mỹ đã tìm đến các tổ chức để nhờ hỗ trợ giấy phép xuất khẩu. Các hãng đồng thời nỗ lực tự sản xuất đế InP và tìm nguồn cung ngoài Trung Quốc.
Ví dụ, LandMark ký hợp đồng cung ứng InP dài hạn với Sumitomo Electric Industries (Nhật Bản) vào tháng 4. Nhưng việc chuyển sang nhà cung cấp mới thường đòi hỏi quá trình đánh giá, thử nghiệm và chứng nhận chất lượng kéo dài, nên các công ty khó thay đổi chuỗi cung ứng nhanh chóng.
Coherent định tăng gấp đôi công suất sản xuất wafer InP tại nhà máy ở Texas năm nay và tăng tiếp hơn gấp đôi công suất lần nữa vào cuối 2027. Nhưng về tổng thể ngành, năng lực sản xuất tăng rất chậm, do một nhà máy mới thường mất từ 2-3 năm để đi vào vận hành.
Tại Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp nội địa nhanh chóng mở rộng sản xuất. Hồi tháng 4, Yunnan Germanium công bố đầu tư 189 triệu nhân dân tệ (28 triệu USD) để nâng công suất lên 450.000 wafer InP đơn tinh thể mỗi năm. Báo cáo thường niên 2025 của công ty cho biết lượng wafer InP xuất xưởng đã tăng 74%.
Guangdong Xiandao cũng triển khai một dự án mới năm nay, công suất dự kiến 40 tấn tinh thể InP mỗi năm, nguyên liệu thô dùng để sản xuất đế bán dẫn InP. Cả Yunnan Germanium và Guangdong Xiandao đều đang xin giấy phép xuất khẩu nhưng chưa có dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh sẽ ưu ái chấp thuận cho các doanh nghiệp nội địa hơn. Do đó, có đơn vị trong ngành trước mắt tập trung cung ứng cho thị trường tại chỗ.
