Ung thư đại trực tràng không phải là căn bệnh hình thành chỉ sau một đêm. Bác sĩ Liêu Kế Đỉnh, chuyên khoa Huyết học và Ung thư (Đài Loan, Trung Quốc), vừa chia sẻ trường hợp một nam kỹ sư dù còn trẻ nhưng qua nội soi đã phát hiện nhiều polyp nguy hiểm trong đại tràng. Nguyên nhân được xác định bắt nguồn từ thói quen ăn uống “tiện lợi” với bánh mì xúc xích và cơm hộp kèm thịt nguội mỗi ngày.
Thủ phạm gây bệnh từ những bữa ăn “siêu chế biến”
Chia sẻ trên kênh YouTube cá nhân, bác sĩ Liêu Kế Đỉnh cho biết bệnh nhân là một kỹ sư làm việc trong lĩnh vực công nghệ. Do đặc thù công việc bận rộn, anh thường xuyên duy trì thực đơn: sáng ăn bánh mì kẹp xúc xích, trưa ăn cơm hộp với thịt nguội và tối muộn lại “lót dạ” bằng mì ăn liền sau khi tăng ca. Khi đi kiểm tra sức khỏe, bác sĩ ngỡ ngàng khi thấy đại tràng của anh đã mọc đầy polyp – những tổn thương tiền ung thư cực kỳ đáng ngại.
Thực tế, các loại thịt chế biến sẵn như thịt nguội, xúc xích đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào Nhóm 1 các tác nhân gây ung thư. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, nếu tiêu thụ khoảng 50 g thịt chế biến sẵn mỗi ngày – tương đương với 2 cây xúc xích nhỏ – nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng có thể tăng lên khoảng 18%. Trong khi đó, các loại thịt đỏ như thịt lợn, thịt bò được xếp vào nhóm 2A (có thể gây ung thư).
Mối nguy từ vi khuẩn đường ruột và độc tố
Giải thích sâu hơn về cơ chế gây bệnh, bác sĩ Liêu dẫn chứng trong niêm mạc đại tràng tồn tại một loại vi khuẩn thường trú mang tên PKS+ E. coli. Loại vi khuẩn này có khả năng giải phóng độc tố, trực tiếp phá hủy DNA của gene ức chế khối u “APC”.
Tại Nhật Bản – quốc gia có nền văn hóa ẩm thực khá tương đồng với các nước trong khu vực châu Á, nghiên cứu cho thấy khoảng 50% bệnh nhân ung thư đại trực tràng được phát hiện có dấu vết DNA bị độc tố này phá hủy. “Dù hiện tại chưa có số liệu cụ thể, nhưng với thói quen ăn uống tương tự, chúng ta cần đặc biệt coi trọng việc cân bằng hệ vi sinh đường ruột”, bác sĩ Liêu nhấn mạnh.
Việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm siêu chế biến, chứa phụ gia và chất nhũ hóa sẽ làm suy yếu lớp màng bảo vệ niêm mạc ruột, tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại xâm nhập và gây bệnh.
Ăn uống thế nào để bảo vệ đại tràng?
Theo bác sĩ Liêu Kế Đỉnh, việc tiêu thụ lượng lớn thịt đỏ giàu chất béo động vật sẽ kích thích cơ thể tiết ra nhiều axit mật hơn. Khi xuống đến đại tràng, chúng bị vi khuẩn chuyển hóa thành axit mật thứ cấp, gây tổn thương niêm mạc và viêm mãn tính, dẫn đến sự bùng phát của vi khuẩn xấu.
Để bảo vệ sức khỏe, chuyên gia đưa ra lời khuyên:
Không loại bỏ hoàn toàn nhưng cần tiết chế: Không nên ăn thịt đỏ trong mọi bữa ăn. Lượng thịt đỏ đã nấu chín khuyến nghị chỉ nên ở mức 500 g/tuần.
Thay thế nguồn đạm: Ưu tiên bổ sung protein từ cá, thịt trắng (gia cầm) hoặc các loại đậu.
Tăng cường “lá chắn”: Kết hợp ăn nhiều rau xanh và các thực phẩm lên men (như sữa chua, kim chi…) để duy trì môi trường đường ruột khỏe mạnh.
Ngồi trên xe lăn bên sân khấu rộn ràng tiếng nhạc, bé trai 6 tuổi ở Sơn La chăm chú dõi theo những màn xiếc và ảo thuật. Mỗi lần chú hề xuất hiện hay chiếc khăn màu biến mất trong tay ảo thuật gia, đôi mắt bé lại sáng lên thích thú. Đây là lần đầu tiên bé đón Tết Thiếu nhi trong bệnh viện.
Đứng phía sau chiếc xe lăn, mẹ bé lặng lẽ lau nước mắt khi kể về hành trình chống chọi bệnh tật cùng con hơn một năm qua. Tháng 3/2025, bé bất ngờ buồn nôn, đi lại loạng choạng. Ban đầu, gia đình nghĩ con chỉ bị ốm thông thường nên cho nghỉ ngơi theo dõi, song tình trạng nhanh chóng trở nặng.
"Con nôn liên tục, đau đầu dữ dội, gần như không thể tự đi lại được", người mẹ nhớ lại, cho biết thêm kết quả chụp cộng hưởng từ phát hiện một khối u lớn trong não. Ngày hôm sau, cậu bé được chuyển xuống Bệnh viện Nhi Trung ương điều trị.
Bé được chẩn đoán u não ác tính giai đoạn III, sau ca phẫu thuật phải chuyển sang Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 xạ trị. Sáu đợt xạ trị kết thúc, bé trở lại viện nhi bước vào những đợt hóa chất kéo dài. Nếu thuận lợi, tháng 7 tới, bé sẽ hoàn thành đợt truyền thứ 13.
Ở một góc khác, bé gái 4 tuổi, nhỏ bé hơn hẳn những đứa trẻ cùng tuổi. Nước da và đôi mắt màu vàng là dấu hiệu quen thuộc của căn bệnh teo đường mật bẩm sinh mà bé mang theo từ những ngày đầu đời. Bé trải qua một cuộc phẫu thuật cắt bỏ đường mật nhưng tình trạng vẫn không cải thiện. Hiện, bé đã suy gan và được chỉ định ghép gan. Gia đình đang chờ cơ hội phù hợp để thực hiện ca ghép.
Mỗi ngày Bệnh viện Nhi Trung ương tiếp nhận khoảng 4.000-5.000 lượt khám và điều trị. Trong số gần 2.000 bệnh nhi điều trị nội trú có rất nhiều em mắc bệnh hiểm nghèo, phải nằm viện nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Khi nhiều đứa trẻ đang háo hức chuẩn bị kỳ nghỉ hè hay đón Tết Thiếu nhi bên gia đình, những bệnh nhi này vẫn âm thầm chiến đấu với bệnh tật trong phòng bệnh.
Tiến sĩ Hoàng Minh Phương, Phó Giám đốc Bệnh viện, cho biết bên cạnh công tác chuyên môn, việc chăm sóc đời sống tinh thần cho trẻ luôn được bệnh viện đặc biệt quan tâm. Đối với những bệnh nhi điều trị dài ngày hoặc mắc bệnh nặng, các hoạt động vui chơi, giao lưu và sự quan tâm từ cộng đồng có ý nghĩa rất lớn. Điều đó giúp các em giảm căng thẳng, tạo tâm lý tích cực và góp phần nâng cao hiệu quả điều trị.
Điểm nhấn trong chuỗi hoạt động năm nay là chương trình có các tiết mục nghệ thuật, xiếc, ảo thuật cùng khoảng 400 phần quà dành cho trẻ em tham dự. Bên cạnh đó, hội chợ miễn phí gồm 24 gian hàng với hơn 12 nhóm quà tặng như sách truyện, đồ chơi, gấu bông, ba lô, sữa tươi, sách tô màu... được chuẩn bị cho khoảng 2.300 bệnh nhi.
Từ đầu tháng 5 đến nay, Phòng Công tác xã hội của bệnh viện đã kết nối hơn 190 lượt nhà hảo tâm đến thăm và hỗ trợ người bệnh. Tổng giá trị hỗ trợ gồm viện phí, quà tặng, suất ăn miễn phí và tiền mặt ước tính gần 2 tỷ đồng.
Giữa những hành lang bệnh viện vốn quen với tiếng máy móc và mùi thuốc sát trùng, tiếng cười của trẻ nhỏ trong ngày hội đã mang đến một khoảng trời tuổi thơ hiếm hoi. Với nhiều trẻ, đó không chỉ là một ngày vui, mà còn là nguồn động viên để tiếp tục hành trình chiến đấu với bệnh tật phía trước.
Trong các hình thức vận động, đi bộ được xem là bài tập đơn giản, dễ duy trì và phù hợp với nhiều người bị thoái hóa khớp. Dù vậy, người bệnh không nên đi bộ tùy ý hoặc cố gắng tập quá sức, theo chuyên trang sức khỏe Verywell Health (Mỹ).
Tốc độ đi, thời gian đi, mặt đường và tư thế đi đều ảnh hưởng đến khớp. Nếu thực hiện đúng cách, đi bộ sẽ giúp khớp vận động linh hoạt hơn mà không làm tăng áp lực quá mức lên vùng khớp bị tổn thương.
Chuyên gia vật lý trị liệu người Mỹ Heather Broach cho biết đi bộ chậm và đều giúp các cơ quanh khớp hoạt động ổn định hơn, đồng thời hỗ trợ lưu thông dịch khớp, vốn là chất giúp nuôi dưỡng sụn. Người mới bắt đầu có thể đi khoảng 10 - 15 phút mỗi lần rồi tăng dần thời gian theo khả năng chịu đựng của cơ thể.
Một điều cần lưu ý là bề mặt đi bộ sẽ ảnh hưởng khá nhiều đến khớp gối và cột sống. Đi lâu trên nền bê tông cứng hoặc mặt đường gồ ghề có thể khiến khớp chịu lực nhiều hơn, dễ gây đau hoặc khó chịu sau khi vận động.
Người bị thoái hóa khớp nên ưu tiên đi ở công viên, đường chạy bộ có bề mặt mềm hơn hoặc sử dụng máy đi bộ có khả năng giảm chấn. Ngược lại, nên hạn chế leo dốc liên tục, đi cầu thang quá nhiều hoặc đi trên mặt đường trơn trượt vì dễ làm khớp bị quá tải và tăng nguy cơ té ngã.
Một sai lầm khá phổ biến là cố gắng chịu đau để luyện khớp. Thực tế, đau kéo dài hoặc đau tăng mạnh sau khi đi bộ có thể là dấu hiệu khớp đang bị quá tải.
Nếu cảm giác đau nhẹ xuất hiện lúc mới vận động rồi giảm dần khi đi, tình trạng này thường không quá đáng lo. Tuy nhiên, nếu đau tăng rõ rệt, khớp sưng hoặc đau kéo dài nhiều giờ sau khi tập, người bệnh nên giảm cường độ hoặc nghỉ ngơi hợp lý.
Nhiều chuyên gia phục hồi chức năng cho rằng người bị thoái hóa khớp chỉ nên vận động ở ngưỡng đau có thể chịu được, không nên tập đến mức đi khập khiễng hoặc đau quá mức.
Ngoài ra, khớp thoái hóa thường dễ bị cứng sau khi ngủ dậy hoặc ngồi lâu. Nếu đứng lên đi ngay với cường độ cao, khớp có thể khó thích nghi và dễ gây đau.
Trước khi đi bộ, người bệnh nên dành vài phút để xoay cổ chân, co duỗi gối nhẹ nhàng hoặc kéo giãn cơ đùi và bắp chân. Khởi động giúp tăng lưu thông máu đến cơ và khớp, từ đó giúp giảm cảm giác cứng khớp khi bắt đầu vận động, theo Verywell Health.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết quan niệm cho rằng "đường tự nhiên thì tốt và an toàn cho người tiểu đường" là một hiểu lầm rất phổ biến. Về bản chất khoa học và cơ chế chuyển hóa, cả đường thốt nốt và đường phèn đều tác động trực tiếp đến lượng đường trong máu và không được xem là thực phẩm an toàn hay có thể dùng thoải mái cho người cần kiểm soát đường huyết.
Dưới đây là phân tích chi tiết dựa trên chỉ số đường huyết (GI) và tải lượng đường huyết của từng loại:
Đường phèn thực chất là đường mía được kết tinh lại. Quá trình làm đường phèn chỉ thay đổi trạng thái vật lý, tạo thành khối tinh thể lớn, loại bỏ tạp chất chứ không làm thay đổi cấu trúc hóa học cốt lõi. Chỉ số đường huyết của đường phèn tương đương với đường trắng tinh luyện, rơi vào khoảng 65 (mức trung bình cao).
Khi đi vào hệ tiêu hóa, enzyme trong cơ thể lập tức phân giải đường phèn thành các phân tử glucose và fructose. Lượng glucose này đi thẳng vào máu, làm tăng đường huyết nhanh chóng y hệt như khi tiêu thụ đường cát trắng.
Đường thốt nốt
Đường thốt nốt được cô đặc từ dịch nhựa cây thốt nốt. Đây là loại đường chưa qua tinh chế hoàn toàn, do đó nó giữ lại được một số khoáng chất vi lượng (kali, sắt, kẽm), inulin (một loại chất xơ) và chất chống oxy hóa.
Nhờ có chứa một ít chất xơ và cấu trúc chưa tinh chế, đường thốt nốt có chỉ số GI dao động trong khoảng 35 - 54 (tùy thuộc vào phương pháp chế biến). Đây là mức GI thấp hơn đáng kể so với đường trắng.
Mức GI thấp giúp đường thốt nốt giải phóng glucose vào máu chậm hơn, tránh hiện tượng đường huyết tăng vọt đột ngột. Tuy nhiên, thành phần chính của nó vẫn là sacarozơ (chiếm khoảng 70 - 79%). Tải lượng đường huyết của đường thốt nốt vẫn rất đáng kể; nếu tiêu thụ cùng một trọng lượng, lượng carbohydrate nạp vào cơ thể gần như tương đương với đường trắng.
Việc chuyển từ đường trắng sang đường thốt nốt có thể mang lại lợi ích nhỏ về mặt vi chất dinh dưỡng và tốc độ hấp thu đường chậm hơn, nhưng không làm thay đổi bản chất chuyển hóa cốt lõi.
"Cả đường thốt nốt và đường phèn đều là những nguồn cung cấp đường nhanh và cần được giới hạn nghiêm ngặt. Khái niệm có nguồn gốc tự nhiên không đồng nghĩa với không gây tăng đường huyết", bác sĩ Châu Thị Anh nhấn mạnh.
Bất kỳ lượng đường thốt nốt hay đường phèn nào nạp vào cũng phải được tính toán chặt chẽ vào tổng lượng carbohydrate tiêu thụ trong ngày. Việc lạm dụng vì nghĩ chúng "lành tính" sẽ dẫn đến vượt ngưỡng dung nạp carbohydrate, gây tăng đường huyết kéo dài.
Nếu thực sự cần vị ngọt trong các món ăn mà không muốn làm tăng đường huyết hay phá vỡ các chỉ số chuyển hóa, các chất tạo ngọt không sinh năng lượng mới là giải pháp tối ưu.
Ví dụ: Chiết xuất cỏ ngọt (Stevia): GI = 0; đường la hán quả: GI = 0; erythritol (Rượu đường): GI = 0... phần lớn được bài tiết qua nước tiểu mà không chuyển hóa thành năng lượng.
