PGS.TS.BS Phan Minh Hoàng, Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp TP HCM, tại hội thảo sức khỏe cộng đồng ngày 4/6, cho rằng điều quan trọng của y học hiện đại không chỉ là giúp người dân sống lâu hơn mà còn kéo dài số năm sống khỏe mạnh, độc lập và có chất lượng.
“Tuổi tác mỗi năm đều tăng lên, nhưng độ tuổi sinh học có thể chậm hơn nếu quản lý sức khỏe tốt”, ông nói. Ví dụ, một người 40 tuổi vẫn có thể duy trì thể trạng, chức năng cơ thể tương đương nhiều năm trước nếu kiểm soát tốt dinh dưỡng, vận động và bệnh lý nền. Theo cách hình tượng, có thể “5 năm mới già đi một tuổi”.
Thực tế, nhiều người cùng tuổi nhưng tốc độ lão hóa rất khác nhau. Có người ở tuổi 60-70 vẫn đi lại linh hoạt, tự chăm sóc bản thân, sinh hoạt bình thường, trong khi người khác đã phụ thuộc hoàn toàn vào người thân. Sự khác biệt nằm ở cách quản lý sức khỏe nhiều năm, gồm dinh dưỡng, tập luyện, kiểm soát bệnh nền và duy trì tinh thần tích cực.
Tuổi sinh học phản ánh mức độ lão hóa thực sự của cơ thể, độc lập với năm sinh trên giấy tờ. Nó được xác định thông qua các xét nghiệm mẫu nước bọt, máu hoặc nước tiểu để đánh giá các chỉ dấu sinh học như viêm mãn tính, độ đàn hồi tế bào và chức năng trao đổi chất. Một nghiên cứu năm 2023 đăng trên tạp chí Nature Aging cho thấy lối sống, đặc biệt là chế độ dinh dưỡng, có thể làm chậm hoặc đảo ngược tuổi sinh học đáng kể hơn yếu tố di truyền trong nhiều trường hợp.
Theo bác sĩ Hoàng, trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, điều đáng lo không chỉ là tuổi thọ tăng mà là số năm sống cùng bệnh tật và suy giảm chức năng. Nhiều người cao tuổi hiện đối mặt đồng thời tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, thoái hóa khớp, loãng xương, nguy cơ đột quỵ, sa sút trí tuệ hoặc Parkinson.
Do đó, y tế cần chuyển từ tư duy “chữa bệnh” sang “chăm sóc sức khỏe”, lấy phòng bệnh, phát hiện sớm và duy trì chức năng làm trung tâm. Theo ông Hoàng, phục hồi chức năng là một trong những trụ cột quan trọng trong chăm sóc người lớn tuổi nhằm giảm nguy cơ té ngã, hạn chế biến chứng và kéo dài khả năng sống độc lập.
BS.CK2 Trần Ngọc Triệu, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, cho rằng ngành y tế đang đứng trước thách thức lớn khi tốc độ già hóa dân số tăng nhanh. Người cao tuổi không chỉ cần điều trị bệnh mà cần được chăm sóc toàn diện cả thể chất lẫn tinh thần, trong đó phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng giúp họ sống khỏe, vui vẻ và hòa nhập cộng đồng.
Theo ThS.BS Đoàn Duy Tân, phụ trách Khoa Dinh dưỡng – Tiết chế, Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp TP HCM, dinh dưỡng và vận động là hai “chìa khóa” quan trọng để làm chậm lão hóa. Người lớn tuổi cần chế độ ăn cá thể hóa theo từng bệnh lý, đảm bảo đủ đạm, vitamin, chất xơ, tránh bỏ bữa hoặc kiêng khem quá mức, đồng thời duy trì vận động phù hợp để bảo tồn khối cơ, tăng sức bền và giữ thăng bằng.
Một yếu tố thường bị bỏ quên là sức khỏe tinh thần. Theo PGS Hoàng, nhiều người cao tuổi suy giảm nhanh không hoàn toàn do bệnh lý mà còn vì cô đơn, thiếu giao tiếp, ít vận động hoặc mất động lực sống. Các hoạt động cộng đồng, trị liệu tâm lý, sinh hoạt nhóm đồng trang lứa có thể cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống.
Từ thực tế này, Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp triển khai mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày kết hợp phục hồi chức năng. Người cao tuổi đến bệnh viện ban ngày để tập vật lý trị liệu, tư vấn dinh dưỡng, tham gia hoạt động trị liệu và theo dõi sức khỏe, sau đó trở về nhà cùng gia đình vào cuối ngày.
“Mục tiêu không phải giúp người dân ‘không già’, mà là già đi khỏe mạnh hơn, giữ được sự độc lập và chất lượng cuộc sống lâu nhất có thể”, bác sĩ Hoàng nói.
Điều này là do cơ thể sau tuổi 35 đã bắt đầu giảm khối cơ, giảm mật độ xương và khả năng phục hồi chậm hơn. Đây là những thay đổi tự nhiên do ảnh hưởng của tuổi tác, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Bên cạnh đó, khả năng phối hợp giữa hệ thần kinh và cơ bắp không còn linh hoạt như trước, khiến việc giữ thăng bằng khó hơn. Những yếu tố này kết hợp lại làm tăng nguy cơ đau cơ, bong gân hoặc té ngã khi tập luyện, đặc biệt là khi thực hiện các động tác nhanh hoặc phức tạp.
Để giảm nguy cơ chấn thương khi tập luyện, người sau tuổi 35 cần lưu ý những điều sau:
Sau 35 tuổi, nhiều người bắt đầu gặp các vấn đề sức khỏe như đau khớp, tim mạch hoặc loãng xương. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận động và làm tăng nguy cơ chấn thương nếu tập không phù hợp.
Vì vậy, không nên áp dụng một chương trình tập luyện giống nhau cho tất cả mọi người. Việc lựa chọn bài tập cần dựa trên tình trạng sức khỏe cá nhân. Thậm chí, trong một số trường hợp, nên tham khảo ý kiến chuyên gia để đảm bảo an toàn.
Khởi động là bước rất quan trọng, đặc biệt với người trên 35 tuổi. Lúc này, cơ và gân không còn đàn hồi tốt như trước. Bắt đầu tập luyện một cách đột ngột mà bỏ qua khởi động có thể dẫn đến căng cơ hoặc rách cơ.
Khởi động giúp tăng lưu lượng máu đến các nhóm cơ, làm nóng khớp và chuẩn bị cơ thể cho vận động. Thay vì chỉ kéo giãn cơ nhẹ thì nên ưu tiên các động tác khởi động như xoay khớp, đi bộ nhanh hoặc các bài kích hoạt cơ nhẹ. Cách này giúp cơ thể vào guồng vận động một cách an toàn trước khi bước vào bài tập chính.
Khi tập luyện, kỹ thuật đúng luôn quan trọng hơn việc nâng nặng hay tập nhiều. Một động tác sai có thể gây áp lực lớn lên khớp và cơ, dẫn đến chấn thương.
Ngoài ra, lắng nghe cơ thể cũng rất cần thiết. Nếu xuất hiện cơn đau bất thường, đặc biệt là đau nhói hoặc kéo dài, thì nên dừng tập và điều chỉnh lại. Cố gắng chịu đau để tập tiếp có thể khiến tình trạng nghiêm trọng hơn.
Tập luyện đều đặn với cường độ vừa phải thường mang lại hiệu quả tốt hơn so với tập rất nặng nhưng không thường xuyên. Các nghiên cứu cho thấy duy trì thói quen vận động ổn định giúp giảm nguy cơ té ngã và chấn thương rõ rệt.
Môi trường tập luyện cũng ảnh hưởng lớn đến nguy cơ chấn thương. Sàn trơn, không gian chật hoặc giày không phù hợp đều có thể làm tăng nguy cơ té ngã hoặc chấn thương cổ chân. Đặc biệt, khi khả năng giữ thăng bằng giảm theo tuổi tác, những yếu tố này càng trở nên quan trọng, theo Healthline.
Nhiều người không nhận ra dấu hiệu sớm của ung thư da vì cho rằng bệnh chỉ xuất hiện dưới dạng các vết loét nghiêm trọng, dễ nhìn thấy. Thực tế, ở giai đoạn đầu, các dấu hiệu ung thư da thường rất nhỏ, không gây đau nên dễ bị bỏ qua hoặc xem nhẹ, theo Hindustan Times (Ấn Độ).
Theo bác sĩ Aravind Badiger, làm việc tại Công ty dược phẩm BDR Pharmaceuticals (Ấn Độ), ung thư da vẫn là một trong những loại ung thư phổ biến nhưng thường bị bỏ sót nhất trên thế giới. Những dấu hiệu mọi người cần chú ý trên da gồm:
Bác sĩ Aravind nhấn mạnh rằng tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời là một trong những yếu tố nguy cơ lớn gây ung thư da. Tuy nhiên, lối sống, hệ miễn dịch suy yếu, tiền sử gia đình và môi trường sống cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Ngay cả những người có làn da nhiều melanin cũng không hoàn toàn “miễn nhiễm” với ung thư da. Ở nhóm này, bệnh đôi khi được phát hiện muộn hơn do mức độ nghi ngờ lâm sàng thấp.
Để giảm nguy cơ ung thư da về lâu dài, chuyên gia khuyến cáo mọi người nên:
Theo bác sĩ Aravind, chỉ cần chú ý hơn đến một đốm nhỏ trên da hôm nay cũng có thể tạo ra khác biệt lớn cho sức khỏe trong tương lai. Phát hiện sớm vẫn là một trong những cách hiệu quả nhất để chống lại ung thư da.
Theo bác sĩ Chu Đức Thành, khoa điều trị tích cực và chống độc Bệnh viện 19-8 (Hà Nội), chỉ trong những ngày đầu nghỉ lễ, khoa đã tiếp nhận liên tiếp 3 trường hợp ngộ độc nặng với diễn biến phức tạp, phải hồi sức tích cực.
Trường hợp đầu tiên là người bệnh ngộ độc thuốc hạ huyết áp nhóm chẹn kênh canxi (amlodipin) liều cao. Người này uống hơn 30 viên amlodipin loại 5mg và nhập viện sau khoảng 12 giờ.
Khi vào viện, bệnh nhân rơi vào tình trạng sốc giãn mạch, tụt huyết áp kháng trị và suy đa cơ quan. Các bác sĩ đã phải sử dụng đồng thời nhiều biện pháp hồi sức chuyên sâu như thuốc vận mạch liều cao, lọc máu liên tục, thay huyết tương, truyền canxi và insulin liều cao nhằm cải thiện huyết động, tăng co bóp cơ tim và hỗ trợ chuyển hóa tế bào.
Sau 24 giờ điều trị tích cực, tình trạng người bệnh đã có dấu hiệu cải thiện, tỉnh táo hơn, giảm được liều vận mạch và chức năng các cơ quan đang dần hồi phục.
Một trường hợp khác nhập viện trong tình trạng suy gan cấp nghi do dùng thuốc nam không rõ nguồn gốc. Theo người nhà, bệnh nhân bị đau khớp vai nên tự mua thuốc nam về uống trong khoảng một tháng.
Khi nhập viện, người bệnh xuất hiện vàng da rõ, suy gan cấp, rối loạn đông máu và có nguy cơ tiến triển nhanh đến hôn mê gan. Trước diễn biến nặng, các bác sĩ đã triển khai thay huyết tương cấp cứu nhằm hỗ trợ loại bỏ độc chất và giảm tổn thương gan trong giai đoạn cấp.
Ca bệnh thứ ba là người bệnh nhập viện trong tình trạng hôn mê, sốt cao, tim đập nhanh, được chẩn đoán cơn bão giáp trên nền sử dụng methamphetamin.
Theo bác sĩ Thành, methamphetamin có thể làm tăng phóng thích catecholamine, từ đó khởi phát hoặc làm nặng thêm cơn bão giáp - tình trạng nội tiết nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng nếu không xử trí kịp thời.
Hiện người bệnh đang được hồi sức tích cực với các biện pháp an thần, thở máy, kiểm soát nhịp tim, dùng thuốc kháng giáp, corticoid và hỗ trợ đa cơ quan.
Từ các ca bệnh nhập viện liên tiếp, bác sĩ Thành cảnh báo nghỉ lễ thường là thời điểm gia tăng các trường hợp cấp cứu nặng liên quan đến ngộ độc thuốc do tự ý sử dụng hoặc dùng quá liều, thực phẩm không bảo đảm an toàn, lạm dụng rượu bia và sử dụng chất kích thích.
Khi có biểu hiện bất thường như nôn ói, đau bụng, lơ mơ, khó thở, sốt cao, co giật hoặc rối loạn ý thức sau khi dùng thuốc, ăn uống hay sử dụng chất lạ, người dân cần nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có ý nghĩa quyết định đến tiên lượng và khả năng hồi phục của người bệnh.
