“Ở cái tuổi lẽ ra đang tung tăng đến trường mầm non, An phải làm bạn với kim tiêm, những đợt hóa trị dài dằng dặc và cuộc đại phẫu sinh tử”, mẹ bé – chị Kim Nhung nói với VnExpress hôm 11/5.
Vốn khỏe mạnh, Khánh An đột ngột phát sốt, mệt mỏi vào tháng 4/2024, bác sĩ Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh chẩn đoán nhiễm trùng máu. Sau một tuần điều trị không giảm, bé được chuyển vào Bệnh viện Trung ương Huế, phát hiện ung thư u nguyên bào thần kinh.
U nguyên bào thần kinh là ung thư hệ thần kinh phó giao cảm, một dạng u đặc phổ biến ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi. U có thể hình thành ngay từ khi trẻ còn trong bụng mẹ.
Bệnh nhân u nguyên bào thần kinh được điều trị duy trì, tỷ lệ sống sau 5 năm khá thấp. Tùy thuộc từng giai đoạn bệnh và thể trạng của bệnh nhi, bác sĩ đưa ra phác đồ với các liệu trình phù hợp. Trong đó, ghép tế bào gốc được xem như “phao cứu sinh” cho người bệnh, giúp tiêu diệt triệt để các tế bào ung thư, tái tạo tế bào khỏe mạnh, lui bệnh và giảm tỷ lệ tái phát. Hiện nay, sau ghép tế bào gốc, tỷ lệ sống 5 năm của nhiều bệnh nhân khoảng 30-60%, tùy thể trạng của từng người.
U nguyên bào thần kinh có thể được phát hiện khi siêu âm trong thai kỳ. Tuy nhiên trên thực tế, hầu hết trường hợp u nguyên bào thần kinh được phát hiện sau khi ung thư đã di căn sang các bộ phận khác của cơ thể như hạch bạch huyết (cơ quan nhỏ hình hạt đậu, giúp chống nhiễm trùng), gan, phổi, xương và tủy xương (mô xốp, đỏ, ở bên trong của những xương lớn). Đây là tình trạng của bé Khánh An. Xạ trị kết hợp truyền hóa chất là phác đồ điều trị ban đầu của bé.
Ngày xạ mũi đầu tiên, cơ thể non nớt của An phản ứng dữ dội. Bé sốt cao, phù nề, cứ ăn vào là nôn thốc tháo, người mệt mỏi, xanh xao. Bé sợ hãi với mũi tiêm, viên thuốc đến mức ngủ mơ quấy khóc. Chị Nhung buộc phải nói dối con nhiều lần, rằng “sớm được về nhà”, “sắp khỏi bệnh”. Đây là lời nói dối chị ao ước thành hiện thực nhất lúc ấy.
Để chữa bệnh cho con, vợ chồng chị Nhưng cố gắng vay mượn khắp nơi. Gia đình vốn đã khó khăn nay rơi vào ngõ cụt. Hai vợ chồng đều làm nông với thu nhập chỉ khoảng 6 triệu đồng mỗi tháng. Chồng bị thoát vị đĩa đệm, đau đớn không thể làm việc nặng. Chị Nhung túc trực chăm con tại bệnh viện, chăm lo cho cả người chồng đau ốm và một đứa con nhỏ khác đang tuổi ăn học ở quê.
Nguồn thu nhập chính gần như bằng không, trong khi chi phí điều trị cho bệnh nhân ung thư hàng trăm triệu đồng là một con số khổng lồ vượt quá sức chịu đựng của một gia đình nông dân.
Tháng 8/2025, Khánh An bước vào giai đoạn điều trị quan trọng nhất là ghép tế bào gốc. Đây là tia hy vọng cuối cùng để giành lấy sự sống cho em. Tuy nhiên, chi phí cần thiết 200-300 triệu đồng để duy trì phác đồ ghép tế bào gốc là giấc mơ xa xỉ đối với gia đình.
Trong lúc này, bé An may mắn được chương trình Mặt trời Hy Vọng thuộc Quỹ Hy vọng (thuộc báo VnExpress) hỗ trợ 100 triệu đồng để truyền tế bào gốc, chặn ung thư di căn xa.
Song, hành trình hậu ghép tế bào gốc không hề bằng phẳng. Sau ghép, cơ thể bé gặp một số vấn đề biến chứng, buộc phải tiếp tục ở lại bệnh viện để theo dõi và điều trị tích cực. Ước muốn lớn nhất hiện tại của chị Nhung là con được khỏe mạnh, còn ước mơ lớn nhất của bé An là mai sau làm bác sĩ để chữa bệnh cho người nghèo.
Ngay đầu tháng 7 tới, thành phố hỗ trợ phí điều trị tật khúc xạ cho nhóm 18-35 tuổi mắc cận thị từ 3 diop trở lên. Chính sách này áp dụng với những người thường trú hoặc tạm trú từ 12 tháng tại Thủ đô. Hà Nội thanh toán khoản tiền này dựa trên giá dịch vụ do các cơ sở y tế công lập quy định.
Bằng việc lần đầu tiên đưa điều trị mắt vào gói an sinh, chính quyền kỳ vọng giảm gánh nặng tài chính cho các gia đình và nâng cao thể trạng nguồn nhân lực trẻ trong bối cảnh tỷ lệ thanh thiếu niên cận thị tăng cao.
Tại bệnh viện công lập, người dân chi trả khoảng 60.000-100.000 đồng cho một lần khám cận thị tiêu chuẩn, hoặc thanh toán mức 200.000-400.000 đồng khi đăng ký dịch vụ khám chuyên gia.
Song song với việc chăm sóc mắt, thành phố tổ chức khám sức khỏe tổng quát miễn phí mỗi năm một lần cho toàn bộ cư dân đủ điều kiện cư trú. Ngành y tế phân loại danh mục khám theo từng nhóm tuổi.
Cụ thể, các bác sĩ khám lâm sàng cho trẻ dưới 6 tuổi và học sinh từ 6 đến dưới 18 tuổi theo tiêu chuẩn y tế học đường. Người từ 18 tuổi trải qua các bước khám toàn diện và xét nghiệm cận lâm sàng nhằm sớm phát hiện rủi ro bệnh tật. Ngân sách thành phố chi trả toàn bộ chi phí khám chữa bệnh này theo khung giá dịch vụ hiện hành tại bệnh viện công.
Trong các đợt khám định kỳ, cơ sở y tế đồng thời thực hiện sàng lọc 5 loại ung thư phổ biến bao gồm ung thư vú, cổ tử cung, đại trực tràng, tiền liệt tuyến và khoang miệng. Cán bộ y tế cũng đánh giá các rủi ro sức khỏe tâm thần của người dân như chứng rối loạn trầm cảm, lo âu và những ảnh hưởng do lạm dụng đồ uống có cồn.
Ngành y tế Thủ đô sẽ nạp toàn bộ kết quả khám của người dân vào hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử. Hệ thống dữ liệu thông minh này giúp cơ quan quản lý dễ dàng theo dõi dịch tễ cộng đồng, đồng thời tạo thuận lợi cho người dân khi tra cứu lịch sử bệnh án cá nhân.
Trước đó, người dân TP HCM 18 tuổi trở lên cũng được khám sàng lọc các bệnh lý và lập hồ sơ sức khỏe điện tử miễn phí từ giữa tháng 4. Trên cả nước, Bộ Y tế đề xuất triển khai khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí từ năm 2026, ưu tiên nhóm yếu thế trước khi mở rộng toàn dân trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh, đang được lấy ý kiến. Đây là bước đi cụ thể hóa Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, mục tiêu để toàn dân được khám sức khỏe định kỳ miễn phí, tiến tới miễn viện phí cơ bản năm 2030.
Khi nhắc đến thực phẩm tốt cho tim mạch, cá hồi thường là lựa chọn quen thuộc. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều loại cá phổ biến trong bữa cơm hằng ngày lại có giá trị dinh dưỡng không hề thua kém.
Cá là nguồn protein chất lượng cao, đồng thời cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và chất béo có lợi. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh, mỗi người nên ăn ít nhất hai khẩu phần cá mỗi tuần, trong đó có một khẩu phần là cá béo. Nhóm cá này giàu omega-3, có vai trò quan trọng với tim mạch, não bộ và điều hòa tâm trạng.
Cá hồi thường được xem là “chuẩn mực” của thực phẩm giàu omega-3. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nhiều loại cá nhỏ như cá mòi, cá trích hay cá cơm hoàn toàn không kém cạnh về giá trị dinh dưỡng, thậm chí có lợi thế về độ an toàn và khả năng dễ tiếp cận trong bữa ăn hàng ngày.
Cá mòi
Dù có kích thước nhỏ, cá mòi lại chứa lượng dinh dưỡng đáng kể. Loài cá này nằm thấp trong chuỗi thức ăn nên tích lũy rất ít thủy ngân, trong khi lại giàu omega-3, vitamin D, B12, canxi và selen.
Một khẩu phần khoảng 85g cá mòi có thể cung cấp gần 2g omega-3, thuộc nhóm cao nhất trong các loại cá. Khi ăn cả xương mềm, cá mòi còn bổ sung thêm canxi, hỗ trợ sức khỏe xương và hệ miễn dịch.
Với đặc điểm ít nhiễm kim loại nặng, cá mòi cũng được xem là lựa chọn phù hợp cho phụ nữ mang thai và cho con bú.
Cá trích
Cá trích là loại cá béo quen thuộc, có hàm lượng omega-3 khoảng 1,5g trong mỗi khẩu phần 85g. Ngoài ra, loại cá này còn chứa lượng vitamin B12 rất cao, có thể đáp ứng hơn 400% nhu cầu hàng ngày.
Vitamin B12 đóng vai trò quan trọng với hệ thần kinh và quá trình sản xuất các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin hay dopamine, ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng.
Cá trích cũng cung cấp protein và axit amin cần thiết cho quá trình tạo hemoglobin, góp phần duy trì sức khỏe hồng cầu. So với nhiều loại cá lớn, cá trích có mức thủy ngân thấp hơn, phù hợp để sử dụng thường xuyên.
Cá thu
Cá thu là nguồn cung cấp omega-3, protein và selen dồi dào, hỗ trợ hệ miễn dịch và chức năng tuyến giáp.
Một số loài cá thu như cá thu Đại Tây Dương hoặc cá thu Atka (Alaska) được đánh giá cao nhờ hàm lượng omega-3 chống viêm và ít thủy ngân. Tuy nhiên, không phải loại cá thu nào cũng an toàn.
Một số loại như cá thu vua có thể chứa hàm lượng thủy ngân cao, vì vậy người tiêu dùng cần lưu ý lựa chọn nguồn cá phù hợp và hạn chế sử dụng thường xuyên.
Cá cơm
Cá cơm là thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn của nhiều gia đình Việt. Loại cá nhỏ này không chỉ giàu omega-3 mà còn cung cấp lượng canxi đáng kể, khoảng 15% nhu cầu hàng ngày trong mỗi khẩu phần 85g.
Ngoài ra, cá cơm còn chứa nhiều sắt, hỗ trợ quá trình vận chuyển oxy, sản xuất năng lượng và duy trì hoạt động của hệ thần kinh.
Nhờ kích thước nhỏ và vòng đời ngắn, cá cơm ít tích lũy thủy ngân, phù hợp để sử dụng thường xuyên trong các món ăn hàng ngày.
Giấy bạc là “trợ thủ” quen thuộc trong căn bếp từ che phủ gà quay để giữ lớp da giòn cho đến lót khay giúp việc dọn rửa dễ dàng hơn sau bữa tối. Tuy nhiên, sau khi tìm hiểu về những thực phẩm không nên nấu trên khay nhôm, nhiều chuyên gia nhận ra rằng giấy bạc không phải lúc nào cũng là lựa chọn lý tưởng, theo Eating well.
Theo nhà khoa học thực phẩm Abbey Thiel (Mỹ) và chuyên gia phát triển công thức món ăn Emmy Clinton (Mỹ), một số thực phẩm có tính axit hoặc nhiều muối có thể phản ứng với nhôm, làm ảnh hưởng đến chất lượng và hương vị món ăn. Thậm chí, nhôm có thể nhiễm vào thực phẩm nếu dùng không đúng cách.
Dưới đây là 5 loại thực phẩm chuyên gia khuyên không nên bọc bằng giấy bạc.
Cà chua có tính axit khá cao, đủ để làm phá vỡ lớp oxit bảo vệ trên bề mặt giấy bạc. Chuyên gia Abbey Thiel giải thích, giấy bạc được làm từ nhôm kim loại nhưng bên ngoài có một lớp oxit nhôm rất mỏng giúp hạn chế phản ứng hóa học. Khi tiếp xúc với axit hoặc muối, lớp bảo vệ này có thể bị phá hủy, khiến nhôm phản ứng với thực phẩm.
Các món như mì nướng hay món hầm có sốt cà chua nên chế biến trong khay thủy tinh hoặc gốm sứ thay vì bọc giấy bạc.
Chanh, cam, quýt hay nước ép của chúng chứa nhiều axit citric - chất có thể thúc đẩy quá trình nhiễm nhôm. Điều này đặc biệt đáng lưu ý với các loại sốt ướp có nước cốt chanh hoặc cam.
Một nghiên cứu cho thấy thực phẩm được ướp gia vị thường hấp thụ nhiều nhôm hơn so với thực phẩm không ướp. Thay vào đó, nên ướp thực phẩm trong hộp thủy tinh hoặc gốm sứ.
Giấm cũng là nguyên liệu có tính axit mạnh, có thể phá hủy lớp bảo vệ của giấy bạc. Các loại giấm như giấm táo hay giấm gạo đều chứa axit axetic hình thành từ quá trình lên men nguyên liệu tự nhiên. Vì vậy, không nên dùng giấy bạc để đậy nước sốt salad hoặc các loại marinade chứa giấm. Hộp thủy tinh có nắp kín sẽ là lựa chọn phù hợp hơn.
Không chỉ axit, muối cũng có thể làm mất ổn định lớp oxit bảo vệ của nhôm, đặc biệt khi nấu trong thời gian dài. Các món như thịt xông khói, giăm bông muối hoặc gia cầm ngâm nước muối không nên bọc giấy bạc trực tiếp.
Theo chuyên gia Thile, lớp giấy bạc thường được dùng để bảo vệ, nhưng axit và muối sẽ làm mất đi lớp bảo vệ đó, và khi điều đó xảy ra, một lượng rất nhỏ nhôm có thể từ từ hòa tan vào thực phẩm.
Bọc rau củ bằng giấy bạc không nguy hiểm nếu món ăn không quá mặn hay có tính axit. Tuy nhiên, cách này thường khiến món ăn kém ngon hơn.
Cô Clinton cho biết: Nhiều người bọc rau củ muốn chiên vàng trong giấy bạc. Điều này khiến rau bị hấp chín và nhão, trong khi mục tiêu là có được lớp vỏ giòn đẹp mắt.
Nếu muốn rau củ có lớp ngoài giòn và đậm vị, nên nướng trực tiếp trên khay. Để dễ vệ sinh, có thể lót khay bằng giấy nến.
Theo các chuyên gia, giấy bạc vẫn là vật dụng hữu ích trong bếp, nhưng không nên dùng cho mọi món ăn. Hạn chế dùng giấy bạc với thực phẩm nhiều axit hoặc nhiều muối. Thay thế bằng khay thủy tinh, gốm sứ, giấy nến... không chỉ giúp món ăn ngon hơn mà còn hạn chế các phản ứng không mong muốn với nhôm.
