TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho biết phần lớn lượng muối dư thừa không chỉ đến từ nấu ăn trực tiếp, mà còn có trong nước mắm, xì dầu, bột nêm và các thực phẩm chế biến sẵn như mì ăn liền, xúc xích, đồ hộp.
“Điều này khiến nhiều người dù có khẩu vị ăn nhạt vẫn đang vô tình nạp muối vượt mức khuyến cáo hàng ngày”, tiến sĩ nói.
Theo Điều tra Quốc gia về các Yếu tố Nguy cơ Bệnh không lây nhiễm, người Việt đã có ý thức giảm muối khi lượng tiêu thụ giảm từ 9,4g/ngày (năm 2015) xuống còn 8,1g/ngày. Tuy nhiên, con số này vẫn cao gần gấp đôi so với ngưỡng khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Ăn mặn buộc cơ thể giữ nước để cân bằng nồng độ muối, làm tăng khối lượng tuần hoàn và gây áp lực khổng lồ lên tim, dẫn đến nguy cơ suy tim, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Nó cũng làm tăng nguy cơ sỏi thận do tăng thải canxi qua nước tiểu, ảnh hưởng đến não bộ, làm giảm lưu lượng máu và suy giảm chức năng nhận thức, đồng thời gây loãng xương, tổn thương niêm mạc dạ dày.
Để bảo vệ sức khỏe, chuyên gia khuyến nghị người trưởng thành nên áp dụng nguyên tắc 80/20. Đầu tiên, 80% khẩu phần ăn ưu tiên thực phẩm nguyên bản, tươi sống và được chế biến tại gia đình. 20% khẩu phần ăn còn lại dành cho thực phẩm chế biến sẵn khi thực sự cần thiết.
Người dân cần chủ động giảm dần lượng gia vị khi nấu nướng, từ bỏ thói quen chấm đậm. Không húp cạn nước dùng của mì, phở ăn liền – nơi tập trung phần lớn lượng muối và chất phụ gia gây hại.
Trẻ em cần hạn chế tối đa việc cho trẻ tiếp xúc thường xuyên với thực phẩm siêu chế biến. Không dùng đồ ăn nhanh hay bánh kẹo làm phần thưởng. Ưu tiên các bữa phụ lành mạnh như sữa chua không đường kết hợp trái cây tươi, các loại hạt tự nhiên.
Đọc nhãn dinh dưỡng trên bao bì để lựa chọn thực phẩm lành mạnh. Nếu mua một sản phẩm “ngũ cốc yến mạch giảm cân” nhưng thành phần “đường” hoặc “mật tinh bột” lại ở vị trí thứ 2, thứ 3 ngay sau yến mạch, thì đây là một “bẫy đường” hóa học. Đặc biệt, bạn nên chủ động đọc kỹ hàm lượng của muối trước khi quyết định mua để bảo vệ sức khỏe.
Nhiều người nghĩ người bị đau tim phải lớn tuổi, thừa cân hoặc có lối sống thiếu lành mạnh. Nhưng thực tế hiện nay, ngày càng nhiều trường hợp người trông khỏe mạnh vẫn bất ngờ bị nhồi máu cơ tim.
Một trong những nguyên nhân âm thầm phía sau là tăng huyết áp. Theo bác sĩ Anjan Siotia, Giám đốc Khoa Tim mạch tại Bệnh viện tim mạch BM Birla (Ấn Độ), tăng huyết áp được gọi là “kẻ giết người thầm lặng” vì bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng: Không sốt, không đau, không dấu hiệu cảnh báo rõ rệt, nhưng bên trong cơ thể, huyết áp cao âm thầm làm tổn thương mạch máu, gây áp lực lên tim và làm tăng nguy cơ đột quỵ, bệnh thận cũng như các biến cố tim mạch nguy hiểm.
Bác sĩ Siotia cho biết: “Nhiều người không khám sức khỏe định kỳ vì nghĩ mình vẫn khỏe, hoàn toàn không có triệu chứng như đau ngực hay mệt mỏi, nhưng tim đã chịu áp lực kéo dài suốt nhiều năm. Chính sự tăng huyết áp âm thầm tiến triển trong thời gian dài này dẫn tới các dấu hiệu đầu tiên là nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy tim hoặc tổn thương thận”.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, tăng huyết áp thường không gây dấu hiệu hay triệu chứng ngay cả khi chỉ số đã ở mức nguy hiểm. Huyết áp cao âm thầm gây ra những tổn thương nhỏ bên trong mạch máu, khiến mảng xơ vữa dễ hình thành hơn, động mạch cứng dần và tim phải hoạt động gắng sức mỗi ngày. Chỉ cần một mảng tắc nghẽn hoặc rối loạn nhịp tim cũng có thể dẫn đến tình trạng nguy hiểm tính mạng.
Theo các chuyên gia, ngồi quá lâu, tiếp xúc màn hình liên tục, thức khuya, ngủ kém, căng thẳng kéo dài, hút thuốc, ăn thực phẩm chế biến sẵn và ít vận động đều là những yếu tố nguy cơ quan trọng làm gia tăng tình trạng tăng huyết áp.
Ngoài ra, áp lực công việc, lo lắng tài chính và thời gian nghỉ ngơi ít hơn khiến hormone căng thẳng tăng cao kéo dài, từ đó ảnh hưởng đến mạch máu và nhịp tim.
Tin vui là tăng huyết áp âm thầm hoàn toàn có thể được phát hiện sớm và kiểm soát hiệu quả. Các chuyên gia khuyến nghị mọi người nên:
Thêm vào đó, các bác sĩ khuyến cáo không nên chỉ đo huyết áp khi cảm thấy mệt hay có triệu chứng. Ngay cả người ở độ tuổi 20 - 30 cũng nên kiểm tra huyết áp định kỳ, đặc biệt nếu có tiền sử gia đình mắc tăng huyết áp, tiểu đường hoặc bệnh tim mạch, theo Times of India (Ấn Độ).
Từ năm ba tuổi, anh có biểu hiện vàng da, được chẩn đoán viêm gan do nhiễm Cytomegalovirus (CMV) - loại virus thuộc họ Herpes, có khả năng lây nhiễm ở mọi lứa tuổi qua dịch cơ thể như nước bọt, nước tiểu, máu, sữa mẹ. Dù tuân thủ điều trị, tình trạng vàng da chỉ thuyên giảm tạm thời rồi tái diễn. Suốt 12 năm tuổi thơ, anh phải điều trị liên tục cả nội lẫn ngoại trú tại bệnh viện nhi.
Sang tuổi trưởng thành, chàng trai tiếp tục đến nhiều bệnh viện đầu ngành có chuyên khoa gan mật tại TP HCM, nhận chẩn đoán "viêm gan tắc mật chưa rõ nguyên nhân". Từ năm 2020, anh liên tục nhập viện vì vàng da, suy gan cấp và thiếu máu nặng đến mức phải truyền máu nhiều lần.
Ngày 8/4, TS.BS Lê Hữu Phước, Phó Khoa Viêm gan, Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết hồ sơ ghi nhận khi điều trị tại bệnh viện nhi, các chuyên gia đã nghi ngờ khả năng bệnh nhân mắc Wilson - căn bệnh di truyền hiếm gặp về rối loạn chuyển hóa đồng. Tuy nhiên, lúc bấy giờ, tất cả kết quả cận lâm sàng như phân tích gene, xét nghiệm máu đều không đáp ứng đủ tiêu chuẩn chẩn đoán. Rào cản lớn nhất là bệnh nhân không có đột biến gen ATP7B - "tiêu chuẩn vàng" để xác định bệnh, mọi hướng điều trị sau đó rẽ sang ngả khác.
Bước ngoặt đến vào tháng 5/2023, quá trình điều trị tại Khoa Viêm gan, các bác sĩ đặc biệt chú ý đến chi tiết bệnh nhân từng có một người anh và một người chị ruột qua đời năm 6 tuổi và 8 tuổi vì chứng vàng da kéo dài. Dựa trên y văn thế giới ghi nhận vẫn có dưới 1% bệnh nhân Wilson không mang đột biến gene ATP7B, cộng với yếu tố tiền sử gia đình, các bác sĩ mạnh dạn đưa ra nghi ngờ bệnh Wilson thể hiếm và quyết định điều trị thử.
Quá trình theo dõi hai năm cho thấy các bất thường như vàng da hay thiếu máu đều cải thiện rõ. Tái khám ngày 7/4, sức khỏe bệnh nhân đã ổn định, trở lại sinh hoạt bình thường. Vì Wilson là một bệnh lý di truyền nên bệnh nhân vẫn tiếp tục được theo dõi, kiểm soát các triệu chứng và điều trị suốt đời.
BS.CK2 Phạm Thanh Việt, Phó giám đốc phụ trách quản lý điều hành Bệnh viện Chợ Rẫy, nhận định sự kiên trì không nản lòng trước ca khó, liên tục đặt lại vấn đề để xâu chuỗi thông tin toàn diện đã giúp tìm ra "lời giải" cho căn bệnh ẩn nấp suốt nhiều năm. Đây là ca thứ 2 mắc Wilson thể hiếm (không phát hiện đột biến gene ATP7B) được Khoa Viêm gan điều trị thành công, trong tổng số hơn 500 bệnh nhân Wilson mà đơn vị tiếp nhận tron 10 năm qua.
Wilson (phát hiện năm 1912) là bệnh di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, do đột biến gene ATP7B gây ra rối loạn chuyển hóa đồng. Nếu cả cha và mẹ mang gene bệnh, tỷ lệ con sinh ra mắc bệnh là 25%. Đây là căn bệnh hiếm và khó chẩn đoán, nhưng nếu được phát hiện kịp thời, quá trình điều trị sẽ nhẹ nhàng, ít tốn kém. Ngược lại, nếu bỏ sót, hầu hết bệnh nhân sẽ tử vong ở tuổi đời rất trẻ.
Người dân, đặc biệt là người trẻ tuổi, cần đi khám ngay nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường như tăng men gan kéo dài, vàng da không rõ nguyên nhân, thiếu máu hoặc các triệu chứng thần kinh, tâm thần không rõ nguyên nhân.
Kết quả nghiên cứu dựa trên dữ liệu sức khỏe và chế độ ăn của hơn 112.000 người trên 15 tuổi tham gia chương trình NutriNet-Santé tại Pháp, theo Đài CNN ngày 21-5.
Theo nhóm nghiên cứu, những người tiêu thụ nhiều thực phẩm chứa các chất bảo quản chống vi khuẩn và nấm mốc có nguy cơ bị tăng huyết áp cao hơn 29% và nguy cơ mắc bệnh tim mạch như đau tim hoặc đột quỵ cao hơn 16%.
Đáng chú ý, ngay cả các chất chống oxy hóa thường được quảng bá là "tự nhiên" như axit citric và axit ascorbic (vitamin C) cũng liên quan đến nguy cơ tăng huyết áp cao hơn 22% ở những người tiêu thụ nhiều.
Các chất này thường được thêm vào thực phẩm chế biến để ngăn đổi màu và kéo dài thời hạn sử dụng.
Bà Mathilde Touvier, tác giả chính của nghiên cứu và là Giám đốc nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu y khoa và sức khỏe quốc gia Pháp, nhấn mạnh rằng phụ gia bổ sung vào thực phẩm công nghiệp không giống với vitamin C tự nhiên trong trái cây.
Theo bà, các hợp chất được sản xuất hoặc xử lý hóa học có thể có tác động khác lên sức khỏe con người.
Nghiên cứu đánh giá tác động của 58 chất bảo quản đối với sức khỏe tim mạch, tập trung xem xét kỹ 17 loại chất bảo quản được ít nhất 10% người tham gia sử dụng thường xuyên.
Nhóm phát hiện 8 chất có liên quan đến nguy cơ cao huyết áp trong vòng một thập niên tiếp theo. Trong đó 3 chất bảo quản chống vi khuẩn đáng chú ý gồm sodium nitrite, potassium sorbate và potassium metabisulphite - thường xuất hiện trong thịt chế biến sẵn, rượu vang, bánh nướng, phô mai, nước xốt và đồ uống lên men.
Sodium nitrite đặc biệt phổ biến trong xúc xích, thịt xông khói, giăm bông và các loại thịt nguội. Đây vốn là nhóm thực phẩm từ lâu đã được liên hệ với nguy cơ tim mạch và ung thư cao hơn.
Ngoài ra nghiên cứu còn phát hiện các chất bảo quản như sodium nitrite, potassium nitrate và potassium metabisulfite từng được liên hệ với nguy cơ ung thư và tiểu đường type 2 trong các nghiên cứu trước đó của cùng nhóm tác giả.
Một số chất làm tăng nguy cơ mắc ung thư lên tới 32% và nguy cơ tiểu đường type 2 tới 49%.
Dù vậy, các chuyên gia lưu ý nghiên cứu này chỉ mang tính quan sát, nên chưa thể khẳng định quan hệ nhân quả trực tiếp.
Ông Gunter Kuhnle, giáo sư khoa học thực phẩm tại Đại học Reading (Anh) và không liên quan đến nghiên cứu, cho rằng chất bảo quản vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn ngộ độc thực phẩm, giảm lãng phí và kéo dài thời gian bảo quản.
Nhóm nghiên cứu khuyến nghị người tiêu dùng nên ưu tiên thực phẩm tươi hoặc chế biến tối thiểu, đồng thời có thể chọn thực phẩm đông lạnh thay vì các sản phẩm chứa nhiều phụ gia bảo quản.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí European Heart Journal.
