Bác sĩ Thận học Hồng Vĩnh Tường (Đài Loan) cho biết, rất nhiều người khi đi khám sức khỏe phát hiện chỉ số eGFR (tốc độ lọc cầu thận) báo động đỏ. Thấy chỉ số này sụt giảm đột ngột, họ liền nghĩ rằng thận của mình sắp hỏng, thậm chí lo lắng đến nguy cơ phải chạy thận nhân tạo.
Tuy nhiên trên thực tế, eGFR được tính toán dựa trên nồng độ creatinine trong máu. Chỉ cần xuất hiện các yếu tố làm thay đổi nồng độ creatinine, chỉ số chức năng thận hoàn toàn có thể bị “sụt giảm giả tạo”.
Theo bác sĩ Hồng Vĩnh Tường, có 5 tác nhân phổ biến trong cuộc sống hàng ngày dễ dẫn đến tình trạng suy thận giả:
Tập thể dục quá sức trước khi lấy máu
Đây là “bẫy” lâm sàng hay gặp nhất. Nhiều người ngày thường lười vận động, nhưng ngay trước ngày đi khám sức khỏe lại đột nhiên đi chạy bộ buổi sáng, tập tạ nặng, thậm chí thử thách bản thân với quãng đường chạy 10 km.
Việc vận động cường độ cao khiến quá trình chuyển hóa của cơ bắp tăng mạnh, thậm chí gây ra các tổn thương vi mô ở cơ. Tình trạng này làm creatinine trong máu tăng cao tạm thời, khiến chỉ số eGFR bị đánh giá thấp hơn thực tế.
Nhịn ăn, nhịn uống quá mức
Nhiều người hiểu lầm rằng “nhịn ăn” trước khi khám sức khỏe đồng nghĩa với việc một giọt nước cũng không được uống. Có người thậm chí tuyệt thực, tuyệt nước từ nửa đêm. Hệ quả là cơ thể bị mất nước, máu bị cô đặc, khiến nồng độ creatinine tăng lên và eGFR giảm xuống. Đặc biệt vào mùa hè, cơ thể đổ mồ hôi nhiều kết hợp với việc nhịn uống nước trong thời gian dài càng dễ làm sai lệch kết quả.
Ngược lại, một số người vì muốn có “bảng thành tích đẹp” lại cố tình uống thật nhiều nước trước khi lấy máu, điều này lại khiến chức năng thận bị đánh giá cao hơn thực tế.
Tiệc tùng, ăn uống nhiều trước ngày khám
Nhiều người có tâm lý: “Dù sao ngày mai cũng phải nhịn ăn rồi, tối nay phải ăn một bữa thật ngon cho bõ”, thế là họ tìm đến thịt nướng, bít tết, lẩu cay. Thực chất, các loại thịt nấu chín chứa một lượng lớn creatine và các chất tiền thân của creatinine, có thể làm tăng nồng độ chất này trong máu một cách đột ngột.
Các báo cáo nghiên cứu chỉ ra rằng, sau một bữa ăn giàu protein từ thịt, nồng độ creatinine có thể tăng từ 15-30%, và ảnh hưởng này có thể kéo dài hơn 12 tiếng đồng hồ.
Thức khuya và thiếu ngủ
Tình trạng thiếu ngủ có thể khiến các chỉ số chức năng thận suy giảm trong ngắn hạn. Bác sĩ Hồng nhấn mạnh, ngủ không đủ giấc sẽ làm ảnh hưởng đến hormone, hệ thần kinh tự chủ, huyết áp và sự cân bằng nước trong cơ thể. Do đó, những người làm trong ngành công nghệ, người làm việc theo ca và nhân viên y tế là những nhóm đối tượng rất dễ gặp phải tình trạng sụt giảm eGFR tạm thời.
Sử dụng thực phẩm chức năng và chất bổ trợ thể hình
Những năm gần đây, xu hướng bổ sung creatine, whey protein hoặc các sản phẩm tăng cơ rất phổ biến trong giới tập thể hình. Tuy nhiên, creatine sau khi chuyển hóa trong cơ thể vốn dĩ sẽ tạo thành creatinine, vì vậy chỉ số này khi xét nghiệm máu thường có xu hướng cao hơn bình sinh.
Bên cạnh đó, bác sĩ cũng lưu ý một số loại thuốc giảm đau, thuốc giảm cân không rõ nguồn gốc hay các bài thuốc y học cổ truyền truyền miệng mới là những tác nhân có thể gây tổn thương thận thật sự.
Bác sĩ Hồng Vĩnh Tường khẳng định, một lần chỉ số eGFR bị sụt giảm không đồng nghĩa với việc bạn đã bị suy thận mạn tính. Theo Hướng dẫn lâm sàng quốc tế về bệnh thận mạn tính (KDIGO), tình trạng bất thường về chức năng thận phải kéo dài liên tục trên 3 tháng, kết hợp với các dấu hiệu như tiểu đạm (protein niệu), tiểu máu hoặc bất thường về cấu trúc thận thì mới đủ cơ sở để chẩn đoán mắc bệnh.
Để kết quả kiểm tra chức năng thận đạt độ chính xác cao nhất, người dân cần lưu ý những điều sau vào ngày trước khi lấy máu xét nghiệm:
"Nhiều năm qua chúng ta đã triển khai chương trình nha học đường chăm sóc sức khỏe răng miệng cho học sinh tiểu học, tuy nhiên, chưa bao phủ hết cộng đồng về dự phòng bệnh răng miệng, chưa hướng dẫn rộng rãi về chăm sóc răng miệng, do đó, ước có khoảng 90% dân số có vấn đề về sức khỏe răng miệng.
Thực hiện nghị quyết 72, tới đây ngành răng hàm mặt mặt Việt Nam kết hợp các cơ sở y tế khám răng miệng cùng với khám sức khỏe cho người dân, ít nhất 1 năm/lần; đồng thời cung cấp các kiến thức chăm sóc sức khỏe răng miệng, dự phòng bệnh răng miệng đến cộng đồng", PGS-TS Trần Cao Bính, Giám đốc Bệnh viện Răng hàm mặt T.Ư Hà Nội, cho biết, bên lề hội nghị Nha khoa châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 47 và Hội nghị khoa học, triển lãm Răng hàm mặt quốc tế diễn ra tại Hà Nội từ 12 - 14.5.
Ông Bính cũng khẳng định, ngành răng hàm mặt Việt Nam thực hiện song song 2 nhiệm vụ: công tác dự phòng và công tác điều trị. Trong đó, điều trị đã tiếp cận các kỹ thuật tiên tiến trong khu vực.
Với dự công tác dự phòng bệnh răng miệng, sẽ chú trọng hơn về tuyên truyền giáo dục cho các đối tượng, đặc biệt là trẻ em, mẫu giáo, mầm non, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ có thai.
Theo Bộ Y tế, trong giai đoạn 1 thực hiện đề án "Nâng cao năng lực khám, chữa bệnh răng hàm mặt và dự phòng bệnh răng miệng cộng đồng giai đoạn 2021 - 2030" (Đề án 5628), 93,5% tổng số trường học tham gia hoạt động chăm sóc sức khỏe răng miệng; 360 quy trình chuyên môn kỹ thuật răng hàm mặt được xây dựng và chuẩn hóa.
Các bệnh viện đề xuất Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quan ban hành các chính sách đảm bảo bền vững hơn cho chăm sóc răng miệng trẻ em, trong đó xem xét cơ chế bảo đảm chi trả, hỗ trợ tài chính từ bảo hiểm y tế cho các dịch vụ dự phòng bệnh răng miệng...
Thông tin về bệnh đột quỵ vừa được ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế), nêu tại Hội nghị Can thiệp mạch thần kinh toàn quốc lần thứ 2, tổ chức sáng 11-4 tại TP Huế.
Theo ông Đức, đột quỵ hiện là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai trên thế giới, và là nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật.
Gánh nặng bệnh tật sau đột quỵ không chỉ đè lên người bệnh mà còn ảnh hưởng lớn đến gia đình, xã hội, đòi hỏi nâng cao năng lực cấp cứu, điều trị và phục hồi chức năng.
Những năm gần đây, Việt Nam đạt nhiều tiến bộ trong lĩnh vực này với hơn 100 trung tâm đột quỵ và can thiệp mạch thần kinh trên cả nước.
Nhiều cơ sở đã làm chủ các kỹ thuật hiện đại như lấy huyết khối cơ học, can thiệp túi phình bằng coil, stent chuyển dòng… với kết quả tiệm cận các nước trong khu vực.
Nhận thức cộng đồng về đột quỵ cũng được cải thiện, giúp người bệnh đến viện sớm hơn, giảm nguy cơ tử vong và tàn tật.
Tuy vậy theo ông Đức, sự phát triển vẫn chưa đồng đều giữa các vùng miền, khả năng tiếp cận dịch vụ chất lượng cao còn hạn chế, trong khi nhu cầu chăm sóc ngày càng tăng.
Ngành y tế định hướng phát triển mạng lưới can thiệp mạch thần kinh đồng bộ, đầu tư hạ tầng, nâng cao chất lượng nhân lực và hoàn thiện cơ chế tài chính, bảo hiểm nhằm tăng khả năng tiếp cận dịch vụ cho người dân.
"Mỗi phút trôi qua trong đột quỵ là hàng triệu tế bào thần kinh mất đi. Nhưng với sự tiến bộ của khoa học và quyết tâm của ngành y tế, chúng ta có thể giành lại thời gian cho não, giành lại sự sống cho người bệnh", ông Đức nói.
PGS.TS Lê Văn Trường, Chủ tịch Hội Can thiệp mạch thần kinh Việt Nam, cho biết hội nghị năm nay tập trung cập nhật nhiều nội dung quan trọng như tiến bộ trong can thiệp đột quỵ cấp, xử trí túi phình và dị dạng mạch máu não, tối ưu quy trình cấp cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phát triển mô hình đơn vị đột quỵ theo chuẩn quốc tế.
Hội nghị có gần 100 báo cáo viên là chuyên gia, bác sĩ trong và ngoài nước tham dự, đến từ các quốc gia như Thái Lan, Hàn Quốc, Trung Quốc…, nhằm chia sẻ kinh nghiệm lâm sàng và các kỹ thuật can thiệp mới trong điều trị đột quỵ.
Bệnh nhân quê Hoài Nhơn, Gia Lai, nhập viện trong tình trạng nuốt nghẹn. Bác sĩ Khoa Nội 4 xác định bệnh nhân có khối u ở đầu tụy, chỉ định sinh thiết để làm giải phẫu bệnh. Đây là cơ sở bắt buộc để đưa ra phác đồ điều trị chính xác.
Tuy nhiên, ca can thiệp đối mặt với nhiều thách thức do bệnh nhân lớn tuổi, có sẹo mổ cũ trên thành bụng làm giảm khả năng quan sát qua siêu âm. Khối u nằm ở đầu tụy - vị trí hiểm hóc trong ổ bụng, bị bao quanh bởi hệ thống mạch máu tạng, mạc treo và dính chặt vào tá tràng. Trên hình ảnh chụp cắt lớp vi tính, các bác sĩ gần như không tìm thấy đường vào rõ ràng do bị ống tiêu hóa và mạch máu che phủ.
Để chuẩn bị, êkíp dựng hình tái tạo 3D dựa trên phim CT vùng bụng, đồng thời áp dụng kỹ thuật đè ép ống tiêu hóa nhằm mở đường đi an toàn cho kim sinh thiết.
Trong phòng can thiệp, lượng hơi trong ống tiêu hóa của bệnh nhân còn nhiều hạn chế tầm nhìn của bác sĩ. Ở lần bấm kim đầu tiên, êkíp lấy được hai mẫu bệnh phẩm nhưng kết quả chưa đạt yêu cầu chẩn đoán do đặc tính xơ của tổn thương u tụy. Không bỏ cuộc, êkíp điều chỉnh chiến lược, đưa kim sâu vào trung tâm khối u lần thứ hai để lấy mẫu lõi dài hơn.
Sau 35 phút căng thẳng, ca sinh thiết hoàn thành, lấy đủ mẫu bệnh phẩm đạt chất lượng mà không gây biến chứng thủng tá tràng hay tổn thương mạch máu lớn. Kết quả giải phẫu bệnh sau đó xác định khối u đã xâm nhập thần kinh, phù hợp với biểu hiện đau của bệnh nhân trong quá trình làm thủ thuật.
"Việc lấy được mẫu sinh thiết để giải phẫu bệnh là hết sức cần thiết. Khi có kết quả này, các bác sĩ sẽ nhanh chóng tiến hành phác đồ điều trị phù hợp để kéo dài sự sống cho bệnh nhân", BS.CKI Nguyễn Công Tâm, Khoa Nội 4, Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng, cho biết.
Theo BS.CKI Phạm Nguyễn Huy Tùng, Khoa Chẩn đoán hình ảnh, sinh thiết tụy là một trong những kỹ thuật khó nhất thuộc nhóm sinh thiết tạng sâu. Thủ thuật đòi hỏi bác sĩ phải vững chuyên môn và linh hoạt xử lý tình huống vì chỉ một sai lệch nhỏ có thể dẫn đến tai biến nguy hiểm.
Hiện kỹ thuật này được thực hiện thường quy tại Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng thông qua sự phối hợp đa chuyên khoa, giúp nâng cao năng lực chẩn đoán và mở ra cơ hội điều trị sớm cho bệnh nhân ung thư.
