Trong loạt chương trình “Kara Swisher Wants to Live Forever” phát sóng trên đài CNN, nhà báo Kara Swisher đã đi sâu tìm hiểu ngành công nghiệp kéo dài tuổi thọ đang bùng nổ trên toàn cầu. Một trong những điểm dừng chân ấn tượng của hành trình này chính là Hàn Quốc, quốc gia đang nắm giữ những bí quyết trường thọ mà người Mỹ và thế giới phải kinh ngạc.
Nếu muốn có một cuộc sống trường thọ và khỏe mạnh nên chọn Hàn Quốc thay vì Mỹ. Vào những năm 1980, tuổi thọ trung bình tại Mỹ tương đương với mức bình quân của các quốc gia phát triển. Tuy nhiên, kể từ đó đến nay, trong khi phần lớn thế giới ghi nhận những bước tiến dài, vị trí của Mỹ lại tụt dần xuống nhóm cuối danh sách.
Ở bên kia bán cầu, tuổi thọ của người dân Hàn Quốc lại tăng trưởng rất nhanh. Theo số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), quốc gia này đã chứng kiến bước nhảy vọt ấn tượng khi tuổi thọ trung bình tăng thêm 7,94 năm trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2021.
Những bí quyết giúp người Hàn Quốc sống thọ mà người Mỹ có thể học hỏi thực chất đều gói gọn trong các thói quen mà bất kỳ ai cũng có thể áp dụng ngay từ bây giờ.
Khi ghé thăm một trường học tại Hàn Quốc vào giờ ăn trưa, nhà báo Kara Swisher đã rất ngạc nhiên trước những gì xuất hiện trên khay ăn của học sinh: xà lách cuốn, salad củ cải trộn hẹ, kim chi và trái cây theo mùa. Bà chia sẻ đây hoàn toàn không phải là những món ăn mà con nhỏ của bà ở nhà tự nguyện tìm đến.
Tuy nhiên, trong suốt quãng đời đi học, trẻ em Hàn Quốc đều được cung cấp bữa trưa miễn phí tại trường. Yeonju Kim, một chuyên gia dinh dưỡng học đường, chia sẻ với Swisher rằng thực đơn này được thiết kế để đảm bảo cân bằng giữa yếu tố dinh dưỡng lẫn giáo dục thể chất.
Ngược lại tại Mỹ, báo cáo năm 2023 từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) dựa trên khảo sát phụ huynh cho thấy gần một nửa số trẻ em từ 1 đến 5 tuổi không ăn rau hàng ngày và một phần ba không ăn trái cây mỗi ngày. Vấn đề này không chỉ dừng lại ở những đứa trẻ kén ăn mà còn kéo dài đến tận tuổi trưởng thành.
Một nghiên cứu vào năm 2025 chỉ ra rằng gần một nửa số người trưởng thành tại Mỹ có chế độ ăn kém chất lượng. Chất lượng dinh dưỡng của họ được đánh giá dựa trên thang điểm chế độ ăn cơ bản của Hiệp hội Tim mạch Mỹ, vốn ưu tiên thực đơn giàu trái cây, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, protein, chất béo lành mạnh và hạn chế tối đa thực phẩm chế biến sẵn.
Các chế độ ăn đáp ứng tốt những tiêu chí này, gồm chế độ ăn Địa Trung Hải và MIND, đều được chứng minh giúp kéo dài tuổi thọ và giảm nguy cơ suy giảm nhận thức khi về già. Trong đó, MIND là chế độ ăn kết hợp giữa Địa Trung Hải và DASH nhằm mục đích trì hoãn quá trình thoái hóa thần kinh. Tác động của việc ăn uống lành mạnh có thể khó nhận biết trong ngắn hạn nhưng theo thời gian, kết quả mang lại sẽ vô cùng rõ rệt.
Khi nghiên cứu về nhóm “SuperAgers”, những người cao tuổi nhưng vẫn duy trì được năng lực nhận thức tương đương với người trẻ hơn họ hàng chục tuổi, tại Hàn Quốc, tiến sĩ Geon-Ha Kim, nhà khoa học thần kinh tại Trung tâm Y tế Đại học Nữ sinh Ewha ở Seoul, cho biết các yếu tố lối sống có ảnh hưởng lớn nhất bao gồm tập thể dục, tương tác xã hội và tham gia vào những hoạt động mới mang tính thử thách.
Để tìm hiểu sâu hơn về bí quyết vận động, Swisher đã trò chuyện với Park Mak-rye, ngôi sao mạng xã hội 79 tuổi thường được biết đến với biệt danh “Bà ngoại Hàn Quốc”. Bà thường xuyên chia sẻ các công thức nấu ăn lành mạnh, quy trình chăm sóc da và các bài tập thể dục trực tuyến. Bà nói với Swisher rằng những hoạt động đó, kết hợp cùng một nhóm bạn thân thiết, chính là chìa khóa giúp bà duy trì sức khỏe.
Các số liệu khoa học về lợi ích của việc vận động dưới mọi hình thức đều rất rõ ràng. Tập thể dục thường xuyên làm tăng nhịp tim và nhịp thở có thể giúp giảm tới 40% nguy cơ tử vong sớm. Ngược lại, theo một nghiên cứu năm 2023, những người sống trong cảnh cô đơn và bị cô lập xã hội có nguy cơ tử vong sớm do mọi nguyên nhân cao hơn 32%. Ngoài ra, một nghiên cứu được công bố mới đây cũng cho thấy việc tham gia vào các hoạt động văn hóa nghệ thuật có khả năng làm chậm quá trình lão hóa.
“Tôi ở bên bạn bè và cười đùa suốt cả ngày. Chẳng còn chỗ nào cho bệnh tật chen chân vào cả”, bà Park chia sẻ.
Hệ thống y tế là một trong những điểm khác biệt lớn nhất giữa Hàn Quốc và Mỹ. Hieun Shin, phóng viên của hãng tin AFP chuyên theo dõi các mảng xã hội, chính trị và văn hóa tại Hàn Quốc, cho hay sự khác biệt cốt lõi nằm ở việc hệ thống y tế tập trung vào công tác điều trị hay phòng bệnh.
“Không ai muốn chi tiền cho việc phòng bệnh cả”, tiến sĩ Karen Studer, trưởng khoa Y học Dự phòng tại trường Y thuộc Đại học Loma Linda (California, Mỹ) nhận định. Trong hệ thống y tế hiện tại của Mỹ, “các bác sĩ được trả tiền để điều trị bệnh. Các cơ quan bảo hiểm sẵn sàng bồi hoàn hàng nghìn USD cho một ca phẫu thuật bắc cầu tim nhưng lại chi trả rất ít từ một buổi khám bệnh để tư vấn về các yếu tố lối sống giúp phòng ngừa chính căn bệnh tim đó”.
Ngược lại, phóng viên của AFP cho biết việc người dân Hàn Quốc thường xuyên đến gặp bác sĩ là điều rất phổ biến, dù chỉ vì cảm lạnh hay đau lưng nhẹ. Tuy nhiên, Shin cũng lưu ý rằng thói quen này chỉ có thể duy trì dễ dàng tại một quốc gia sở hữu hệ thống y tế có chi phí hợp lý, vừa vặn với túi tiền của người dân.
Tiến sĩ Studer cho rằng một cá nhân có thể không thay đổi được cục diện của nền y tế Mỹ lập tức, nhưng mỗi người đều có thể tự thực hiện các biện pháp chủ động hơn để bảo vệ sức khỏe của chính mình. Bà khuyến nghị mọi người nên tiêm chủng đầy đủ, khám sàng lọc định kỳ, tập trung tập luyện thể dục gồm cả các bài tập rèn luyện sức mạnh, ăn nhiều thực phẩm có nguồn gốc thực vật, ngủ đủ giấc, quản lý căng thẳng, đồng thời hạn chế hoặc từ bỏ hoàn toàn thuốc lá điện tử, thuốc lá truyền thống và rượu bia. Những thay đổi này đôi khi chỉ đơn giản là ăn thêm một phần rau mỗi ngày hoặc bớt đi một ly đồ uống có cồn.
“Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất, bạn không cần phải thực hiện một cuộc cách mạng thay đổi cuộc đời ngay lập tức trừ khi bản thân thực sự muốn thế. Những thói quen nhỏ hoàn toàn có thể tạo nên những thay đổi lớn lao”, tiến sĩ Studer chia sẻ.
Sai lầm khi coi trái cây là "thực phẩm thay thế" tinh bột
Theo Health UDN, vì muốn giảm cân nhanh, một người phụ nữ ngoài 40 tuổi ở Đài Trung (Đài Loan, Trung Quốc) đã áp dụng chế độ ăn được chia sẻ trên một hội nhóm làm đẹp: cắt hoàn toàn tinh bột và thay thế bằng trái cây.
Theo bác sĩ Chen Yuwei, Khoa Chuyển hóa, Bệnh viện Đa khoa Dajia Lee, thời gian đầu chế độ ăn này giúp bệnh nhân giảm hơn 5kg chỉ sau khoảng hai tháng. Tuy nhiên, đi cùng với đó là cảm giác mệt mỏi, rụng tóc và thường xuyên buồn ngủ sau bữa ăn.
Những tháng tiếp theo, cân nặng không giảm thêm mà bắt đầu tăng trở lại, đặc biệt là vùng bụng. Bệnh nhân liên tục khát nước, nhanh đói, ngứa ngoài da nên quyết định đến bệnh viện kiểm tra.
Kết quả khiến chị bất ngờ: mắc đồng thời tiểu đường type 2, rối loạn mỡ máu, huyết áp cũng có dấu hiệu bất thường.
Theo bác sĩ Chen, nguyên nhân xuất phát từ hai sai lầm phổ biến khi giảm cân: loại bỏ gần như hoàn toàn tinh bột và sử dụng trái cây thay thế toàn bộ bữa chính.
Bệnh nhân cho biết suốt gần một năm không ăn cơm, bún, mì, khoai lang hay các loại củ vì cho rằng chúng đều chứa nhiều tinh bột. Thay vào đó, chị ăn trái cây và uống nước ép trong cả ba bữa mỗi ngày.
Các loại quả được lựa chọn chủ yếu là xoài chín, chuối chín, nho, dưa hấu, lê và cam vì nghĩ đây là nguồn đường "tự nhiên", càng ăn nhiều càng tốt.
Tuy nhiên, bác sĩ Chen cho biết đây là quan niệm sai lầm.
Ông giải thích, nhiều loại trái cây ngọt chứa lượng lớn fructose và glucose. Khi tiêu thụ với số lượng lớn, đường được hấp thu nhanh khiến đường huyết tăng cao, buộc cơ thể phải tiết nhiều insulin để điều hòa.
Nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ kháng insulin và mắc tiểu đường type 2 sẽ tăng lên.
Không chỉ vậy, fructose dư thừa còn được gan chuyển hóa thành chất béo, làm tăng triglyceride trong máu, gây rối loạn mỡ máu, tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ, xơ vữa động mạch và tăng huyết áp.
Vì sao ban đầu giảm cân nhưng sau đó tăng trở lại?
Theo bác sĩ Chen, việc giảm cân nhanh trong giai đoạn đầu chủ yếu do cắt giảm đột ngột lượng carbohydrate, làm cơ thể mất nước và giảm lượng glycogen dự trữ.
Đồng thời, bệnh nhân cũng uống ít nước hơn vì cho rằng trái cây đã cung cấp đủ nước cho cơ thể.
"Khi chế độ ăn thiếu cân bằng, không kết hợp vận động và kéo dài trong nhiều tháng, cơ thể rất dễ rơi vào rối loạn chuyển hóa, khiến cân nặng tăng trở lại, thậm chí còn tích mỡ nhiều hơn trước", bác sĩ nói.
Ngoài nguy cơ tiểu đường và rối loạn mỡ máu, việc cắt bỏ hoàn toàn tinh bột còn có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng, suy nhược cơ thể, rụng tóc, rối loạn kinh nguyệt, giảm khối cơ và làm tăng cảm giác thèm ăn.
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo, tinh bột vẫn là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng cho cơ thể. Thay vì loại bỏ hoàn toàn, người giảm cân nên ưu tiên các loại carbohydrate hấp thu chậm như gạo lứt, yến mạch, khoai lang, ngũ cốc nguyên hạt và kiểm soát khẩu phần ăn.
Trái cây vẫn là thực phẩm tốt cho sức khỏe nhờ giàu vitamin, khoáng chất và chất xơ, nhưng chỉ nên sử dụng như một phần của chế độ ăn cân đối, không thay thế hoàn toàn bữa chính.
Sau khi được điều trị bằng thuốc, điều chỉnh chế độ ăn theo hướng dẫn của bác sĩ và duy trì tập luyện đều đặn, khoảng ba tháng sau, các chỉ số đường huyết và mỡ máu của người phụ nữ đã cải thiện rõ rệt.
Đại diện Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức xác nhận thông tin trên vào ngày 1/7, đồng thời cho biết đơn vị đang hoàn tất những khâu chuẩn bị cuối cùng về nhân lực, trang thiết bị. Trong ngày, hơn 400 cán bộ, nhân viên y tế đã di chuyển xuống Ninh Bình để tiếp nhận cơ sở vật chất, sẵn sàng vận hành. Ở giai đoạn đầu, bệnh viện đưa vào khai thác 300 giường bệnh và sẽ từng bước mở rộng quy mô lên 1.000 giường theo nhu cầu thực tế.
Giải thích về lộ trình này, PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện, cho hay việc vận hành phân kỳ giúp tối ưu hóa nguồn lực và tiết giảm chi phí. Do đặc thù chuyên sâu về ngoại khoa, tỷ lệ bệnh nhân cần phẫu thuật thường chỉ chiếm 10-15%, phần còn lại điều trị nội khoa hoặc theo dõi, nên việc mở toàn bộ 1.000 giường ngay từ đầu sẽ gây lãng phí công suất.
"Trong thời gian đầu, cơ sở ưu tiên các mũi nhọn có nhu cầu cao như chấn thương chỉnh hình, phẫu thuật cột sống, tiêu hóa và cấp cứu ngoại khoa, giúp người dân địa phương tiếp cận điều trị chuyên sâu nhanh chóng, giảm áp lực chuyển tuyến lên Hà Nội", ông Hùng nói.
Về nhân sự, bệnh viện áp dụng định mức của cơ sở y tế hạng đặc biệt với tỷ lệ 1,2-1,5 bác sĩ trên mỗi giường bệnh. Dự kiến khoảng 400 bác sĩ sẽ luân phiên làm việc tại đây. Nhằm chuẩn bị nguồn lực bền vững, đơn vị đã tuyển dụng và đào tạo chuyên sâu cho hơn 60 bác sĩ trẻ trong 5 năm qua để đảm nhận các kỹ thuật phức tạp.
Theo Nghị quyết số 32/2026 của Chính phủ, nhân viên y tế làm việc tại cơ sở Ninh Bình nhận mức hỗ trợ thu hút tối đa 15,6 triệu đồng mỗi tháng, kèm phụ cấp đi lại và nhà ở.
Lãnh đạo bệnh viện khẳng định cơ sở 2 là "một bộ phận thống nhất trong mô hình tổ chức chung chứ không hoạt động tách biệt". Mọi công tác quản trị tài sản, nhân lực và tài chính đều đồng bộ qua hệ thống phần mềm để đảm bảo tính minh bạch.
Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cơ sở Ninh Bình được khởi công từ năm 2015 với tổng vốn đầu tư khoảng 5.000 tỷ đồng và quy mô 1.000 giường bệnh. Sau nhiều năm đình trệ, dự án đang được đưa vào khai thác theo lộ trình sau khi Chính phủ chỉ đạo tháo gỡ các vướng mắc để sớm phát huy hiệu quả đầu tư.
Sự kiện Bệnh viện Việt Đức cơ sở Ninh Bình đi vào hoạt động tiếp nối việc Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 cũng vừa triển khai khám chữa bệnh từ ngày 26/6. Việc hai bệnh viện tuyến cuối hàng đầu cùng hiện diện tại Ninh Bình tạo thành cụm y tế chất lượng cao, giúp giảm tải đáng kể cho các cơ sở y tế tại Thủ đô và mang lại cơ hội điều trị tốt nhất cho người dân ngay tại địa phương.
Theo Cục Phòng bệnh, bản tin cập nhật mới nhất của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố ngày 2-7 cho hay ổ dịch do vi rút Hanta (chủng Andes - ANDV) liên quan đến tàu du lịch MV Hondius đã được kiểm soát và không còn là nguy cơ y tế công cộng.
WHO đánh giá dự kiến sẽ không tiếp tục ghi nhận các trường hợp lây truyền liên quan đến ổ dịch này.
Theo WHO kể từ ngày 2-5 khi ổ dịch được thông báo cho WHO đến ngày 2-7 đã ghi nhận tổng cộng 13 trường hợp mắc, trong đó có 12 trường hợp được xét nghiệm khẳng định nhiễm vi rút Andes (ANDV) và 1 trường hợp nghi ngờ. Trong đó có 3 trường hợp tử vong.
Trong số 10 trường hợp nhập viện, 8 người đã khỏi bệnh và xuất viện, 2 người đang được tiếp tục điều trị.
Tất cả các trường hợp mắc đều là những người đã có mặt trên tàu MV Hondius. Toàn bộ người tiếp xúc đã hoàn thành thời gian theo dõi sức khỏe 42 ngày theo hướng dẫn của WHO mà không ghi nhận thêm trường hợp lây nhiễm thứ phát.
Kết quả này cho thấy chuỗi lây truyền đã được cắt đứt, ổ dịch đã được kiểm soát hiệu quả và không còn nguy cơ lây truyền liên quan đến sự kiện này.
Theo đánh giá của WHO, vi rút Andes vẫn là tác nhân lưu hành tại một số quốc gia Nam Mỹ.
Khả năng lây truyền từ người sang người của chủng vi rút này ở mức hạn chế, chủ yếu xảy ra khi có tiếp xúc gần và kéo dài, chưa ghi nhận các đợt bùng phát lây truyền diện rộng.
Môi trường khép kín trên tàu du lịch được cho là yếu tố thuận lợi làm phát sinh chuỗi lây truyền giới hạn trong đợt bùng phát dịch vừa qua.
Ngay sau khi WHO thông tin về chùm ca bệnh trên tàu MV Hondius, Bộ Y tế đã chủ động theo dõi sát diễn biến tình hình, thường xuyên cập nhật đánh giá nguy cơ.
Đối với Việt Nam, đến nay chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do chủng vi rút Andes, cũng như chưa ghi nhận công dân Việt Nam liên quan đến sự bùng phát dịch trên tàu MV Hondius.
Qua rà soát các dữ liệu khoa học hiện có, Việt Nam trước đây chỉ ghi nhận một số bằng chứng về các chủng vi rút Hanta khác như vi rút Seoul hoặc các vi rút Hanta phát hiện trên động vật.
Mặc dù nguy cơ từ sự kiện ổ dịch nêu trên đã kết thúc, Bộ Y tế khuyến cáo người dân tiếp tục chủ động thực hiện các biện pháp phòng, chống bệnh lây truyền từ động vật sang người.
Đặc biệt là vệ sinh môi trường, kiểm soát chuột và các loài gặm nhấm; hạn chế tiếp xúc với chuột, chất thải của chuột hoặc những khu vực có nguy cơ ô nhiễm.
Khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau cơ, mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa, ho, tức ngực hoặc khó thở sau khi có yếu tố nguy cơ phơi nhiễm, cần liên lạc với cơ sở y tế để được tư vấn, thăm khám và điều trị kịp thời.
Bộ Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với WHO và các cơ quan liên quan theo dõi diễn biến tình hình bệnh do vi rút Hanta trên thế giới, cập nhật các thông tin khoa học, đánh giá nguy cơ khi cần thiết và triển khai các biện pháp phòng, chống bệnh phù hợp nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân.
